Adhyaya 58

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे भार्गवं प्रति वरुणागमनं नाम सप्तपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५७// जैमिनिरुवाच एवं ब्रुवाणं वरुणं विलोक्य पतितं भुवि / संजहार पुनर्धीमानस्त्रं मृगुकुलोद्वहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧਮ ਭਾਗ, ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਭਾਰਗਵ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰੁਣ ਆਗਮਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਤਾਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮ੍ਰਿਗਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਅਸਤ੍ਰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।

Verse 2

संत्दृतास्त्रस्ततो रामो वरुणं पुरतः स्थिरम् / विलोक्य बिगतक्रोधस्तमुवाच हसन्निव

ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਹਮਣੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 3

गोकर्णनिलयाः पूर्वमिमेमां मुनिपुङ्गवाः / समायाता महेन्द्राद्रौ निवसंतं सरित्पते

“ਹੇ ਸਰਿਤਪਤੇ! ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ।”

Verse 4

त्वत्तोये मेदिनीं पूर्वं खनद्भिः सगरात्मजैः / अधो निपातितं क्षेत्रं गोकर्णमृषिसेवितम्

ਹੇ ਵਰੁਣ! ਤੇਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦਦਿਆਂ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਗੋਕਰਣ ਖੇਤਰ ਹੈ।

Verse 5

उपलब्धुमिमे भूयः क्षेत्रं तद्भववल्लभम् / अधावन्मामुपागम्य मुनयस्तीर्थवासिनः

ਉਸ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੀਰਥ-ਵਾਸੀ ਮੁਨੀ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 6

एषामर्थे ततः सो ऽहं महेन्द्रादचलोत्तमात् / भवन्तमागतो द्रष्टुं सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 7

तस्मान्मदर्थे सलिलं समुत्सार्यात्मनो भवान् / दातुमर्हति तत्क्षेत्रमेषां तोये च पूर्ववत्

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਜਲ ਹਟਾ ਕੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹੇ।

Verse 8

जैमिनिरुवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा वरुणो यादसां पतिः / निरूप्य मनसा राममिद भूयो ऽब्रवीद्वचः

ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਲਚਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵਰੁਣ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 9

वरुण उवाच न शक्यमुत्सारयितुं मदंभः केनचिद्भवेत् / तथा हि मे वरो दत्तः पुरानेन विरिञ्चिना

ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 10

सो ऽहं त्वत्तेजसेदारीं विहाय सहजां धृतिम् / कातरं समुपायातो वशतां तव भार्गव

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਰਗਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਤੇਜ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਘਬਰਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 11

एषामर्थे विशेषण भवता परिचोदितः / कथं न कुर्यां कर्मेदमहं क्षत्त्रकुलान्तक

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਖੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ! ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਾਂ?

Verse 12

तस्माद्यावत्प्रमाणं मे भवान्संकल्पयिष्यति / तावत्संघारयिष्यामि भूमौ सलिलमात्मनः

ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਿੰਨੀ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕਰੋਗੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਓਨੀ ਹੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 13

इति तस्य वचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स सायकम् / यथागतं प्रचिक्षेप धनुर्निर्भिद्य भार्गवः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ 'ਤਥਾਸਤੂ' ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਧਨੁੱਖ ਤਾਣ ਕੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਇਆ ਸੀ।

Verse 14

ततो निरूप्य सीमानं दर्शयानो महीपते / स्रुवं जग्राह मतिमान्क्षप्तुकामो जलाशये

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਮ ਜਲਾਸ਼ੇ ਕੋਲ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੁਵ (ਯੱਗ-ਚਮਚ) ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 15

प्रसन्नचेतसं रामं गतरोषमथात्मनि / अन्तर्हिते सरिन्नाथे रामः सुवमुदङ्मुखः

ਜਦੋਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਨਾਥ (ਸਮੁੰਦਰ) ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਮਨ ਦਾ ਰੋਸ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੁਵ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 16

भ्रामयित्वातिवेगेन चिक्षेप लवणार्णवे / क्षिप्तत्वेन समुद्रे तु दिशमुत्तरपश्चिमाम्

ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁਮਾ ਕੇ ਲਵਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 17

गत्वा स्रुवोपतद्राजन्योजनानां शतद्वयम् / तीर्थं शुर्पारकं नाम सर्वपापविमोचनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ੍ਰੁਵ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਹ ‘ਸ਼ੂਰਪਾਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

विश्रुतं यत्त्रिलोकेषु तीरे नदनदीपतेः / तीर्थं तदन्तरीकृत्य स्रुवो रामकराच्च्युतः

ਜੋ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦ-ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ (ਸਮੁੰਦਰ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਸ੍ਰੁਵ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 19

निपपात महाराज सूचयन्रामविक्रमम् / यत्राभूद्रामसृष्टाया भुवो निष्ठाथ पार्थिव

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਠਹਿਰ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ।

Verse 20

तीर्थं शूर्पारकं तत्तु श्रीमल्लोकपरिश्रुतम् / उत्सारयित्वा सलिलं समुद्रस्तावदात्मनः

ਉਹ ਸ਼ੂਰਪਾਰਕ ਤੀਰਥ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜਲ ਓਥੋਂ ਕੁਝ ਹਟਾ ਕੇ ਥਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 21

अतिष्ठदपसृत्योर्वीं दत्त्वा रामाय पार्थिव / अनतिक्रान्तमर्यादो यथाकालं भृगूद्वहः

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਹੱਦ ਨਾ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 22

समयं स्वापयामास तस्यैवानुमते भुवि / विज्ञाय पूर्वसीमान्तां भुवमभ्युत्ससर्ज ह

ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ; ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

व्यस्मयन्त सुराः सर्वे दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् / नगरग्रमसीमानः किञ्चित्किञ्चित्क्वचित्क्वचित्

ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈਆਂ।

Verse 24

सह्ये तु पूर्ववत्तस्मिन्नब्धेरपसृतेंऽभसि / तत्र दैवात्तथा स्थानान्निम्नत्वात्स प्रलक्ष्य तु

ਸਹ੍ਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਟ ਜਾਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਨੀਵੀਂਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਥਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

Verse 25

ततस्तेषां भृगुश्रेष्ठो मुनीनां भावितात्मनाम् / यथाभिलषितं स्थानं प्रददौ प्रीतिपूर्वकम्

ਤਦ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 26

ततस्ते मुनयः सर्वे हर्षेण महातान्विताः / कृतकृत्या भृशं राममाशिषा समपूजयन्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਬਣ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 27

अथैतैरभ्यनुज्ञातो ययौ प्राप्तमनोरथः / गते मुनिवरे रामे देशात्तस्मान्निजाश्रमम्

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਮੁਨੀਵਰ ਰਾਮ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 28

संभूय मुनयः सर्वे प्रजग्मुस्तीरमंबुधेः / परिचङ्क्रम्य तां भूमिं यत्नेन महातान्विताः

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 29

ददृशुः सर्वतो राजन्ह्यर्मवान्तः स्थितां महीम् / नित्यत्वा त्सर्वदेवानामधिष्ठानतया तथा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਅਡੋਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਆਧਾਰ-ਸਥਾਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 30

कातमब्धौ निपतितं नष्टतोयं चिरोषितम् / अपि रुद्रप्रभावेम प्रायान्नात्यन्तविप्लवम्

ਜੋ ਖੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਰਕਾਲ ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅਤਿ ਵੱਡੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।

Verse 31

तत्तेयनिःसृतं क्षेत्रमभूत्पूर्ववदेव हि / एतद्धि देवसामर्थ्यमचिन्त्यं नृपसत्तम

ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਚਿੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

Verse 32

एवं रामेण जलधेः पुनः सृष्टा वसुंधरा / दक्षिणोत्तरतो राजनयोजनानां चतुःशतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਿਆ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਉਹ ਚਾਰ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ।

Verse 33

नातिक्रामति सो ऽद्यापि सीमानं पयसां निधिः / कृतं रामेण महता न तु सज्जं महद्धनुः

ਅੱਜ ਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਹੱਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ; ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਵੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

Verse 34

एवं प्रभावो रामो ऽसौ सगरश्च महीपतिः / यस्य पुत्रैरयं खण्डो भारतो ऽब्धौ निपतितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹੀਪਤੀ ਸਗਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਰਤ-ਖੰਡ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 35

योजनानां सहस्रन्तु वर्द्धितश्च महोदधिः / रामेणाभूत्पुनः सृष्टं योजनानां तु षट्शतम्

ਮਹਾਸਾਗਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚ ਕੇ ਛੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

सगरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮਕਰਾਲਯ ਸਮੁੰਦਰ ਵਧਿਆ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਸਾਗਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 37

एतत्ते ऽभिहितं सम्यङ्महतश्चरितं मया / रामस्य कार्त्तवीर्यस्य सगरस्य महीपतेः

ਇਹ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹੀਪਤੀ ਸਗਰ ਦਾ।