Adhyaya 56

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ’ ਨਾਮ ਪਚਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

खण्डों ऽयं भारतो नाम दक्षिणोत्तरमायतः / नवयोजनसाहस्रं विस्तारपरिमण्डलम्

ਇਹ ‘ਭਾਰਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਖੰਡ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ।

Verse 3

पुत्रैस्तस्य नरेद्रस्य मृगयद्भिस्तुरङ्गमम् / योजनानां सहस्रं तु खात्वाष्टौ विनिपातिताः

ਉਸ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਖੋਦ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਜਣੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 4

सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮਕਰਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਸਮੁੰਦਰ ਵਧਿਆ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਸਾਗਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

ब्रह्मपादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् / अब्धिः संक्रमयामास परिक्षिप्य निजांभसा

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਲ ਨਾਲ, ਤੀਰਥਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪਾਦ ਤੱਕ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः / इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਸਭ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 7

गोकर्णं नाम विख्यातं क्षेत्रं सर्वसुरार्चितम् / सार्द्धयोजनविस्तारं तीरे पश्चिम वारिधेः

ਗੋਕਰਣ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ; ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਹ ਡੇਢ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ।

Verse 8

तत्रासंख्यानि तीर्थानि मुनिदेवालयाश्च वै / वसंति सिद्धसंघाश्च क्षेत्रे तस्मिन्पुरा नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 9

क्षेत्रं तल्लोकविख्यातं सर्वपापहरं शुभम् / तत्तीर्थमब्धेरपतद्भागे दक्षिणपश्चिमे

ਉਹ ਖੇਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 10

यत्र सर्वे तपस्तप्त्वा मुनयः संशितव्रताः / निर्वाणं परमं प्राप्ताः पुनरावृत्तिवर्जितम्

ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਮੁੜ ਆਵਰਤੀ (ਪੁਨਰਜਨਮ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 11

तत्त्रेत्रस्य प्रभावेण प्रीत्या भूतगणैः सह / देव्या च सकलैर्देवैर्नित्यं वसति शङ्करः

ਉਸ ਤ੍ਰੇਤ੍ਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਹਿਤ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 12

एनांसि यत्समुद्दिश्य तीर्थयात्रां प्रकुर्वताम् / नृणामाशु प्रणश्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत्

ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲੋਕ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

तत्क्षेत्रसेवनरतिर् नैव जात्वभिजायते / समीपे वसमानोनामपि पुंसां दुरात्मनाम्

ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 14

महाता सुकृतेनैव तत्क्षेत्रगमने रतिः / नृणां संजायते राजन्नान्यथा तु कथञ्चन

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੇਵਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 15

निर्बन्धेन तु ये तस्मिन्प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः / म्रियन्ते नृप सद्यस्ते स्वर्गं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜੋ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਸ ਥਾਂ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਦੀਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

स्मृत्यापि सकलैः पापैर्यस्य मुच्येत मानवः / क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं सर्वतीर्थनिकेतनम्

ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 17

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु यजन्तश्च सदाशिवम् / सिद्धिकामा वसंति स्म मुनयस्तत्र केचन

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਕੁਝ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 18

कामक्रोधविनिर्मुक्ता ये तस्मिन्वीतमत्सराः / निवसंत्यचिरेणैव तत्सिद्धिंप्राप्नुवन्ति हि

ਜੋ ਉੱਥੇ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 19

जपहोमरताः शान्ता निपता ब्रह्मचारिणः / वसंति तस्मिन्ये ते हि सिद्धिं प्राप्स्यन्त्यभीप्सिताम्

ਜੋ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਮਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਣਗੇ।

Verse 20

दानहोमजपाद्यं वै पितृदेवद्विजार्चनम् / अन्यस्मात्कोटिगुणितं भवेत्तस्मिन्फलं नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉੱਥੇ ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਜਪ ਆਦਿ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

अंभोधिसलिले मग्न तस्मिन् क्षेत्रे ऽतिपावने / महता तपसा युक्ता मुनयस्तन्निवासिनः

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਸ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 22

सह्यं शिखरिणं श्रेष्ठं निलयार्थं समारुहन् / वसंतस्तत्र ते सर्वे संप्रधार्य परस्परम्

ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਹ੍ਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 23

सहेन्द्राद्रौ तपस्यन्तं रामं गन्तुं प्रचक्रमुः / राजोवाच / अगस्त्यपीततोये ऽब्धौ परितो राजनन्दनैः

ਉਹ ਸਹ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੋ, ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤੇ ਜਲ ਨਾਲ (ਖਾਲੀ ਹੋਏ) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ…

Verse 24

खात्वाधः पातिते क्षेत्रे सतीर्थाश्रमकानने / भूभागेषु तथान्येषु पुरग्रमाकरादिषु

ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੋਦ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੀਰਥਾਂ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਭਾਗਾਂ—ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਖਾਣਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 25

विनाशितेषु देशेषु समुद्रोपान्तवर्त्तिषु / किमकार्षुर्मुनिश्रेष्ठ जनास्तन्निलयास्ततः

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ?

Verse 26

तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्प्रस्थितान्यत्र वा ततः / कियता चैव कालेन संपूर्णो ऽभूदपांनिधिः / केन वापि प्रकारेण ब्रह्मन्नेतद्वदस्व मे

ਕੀ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਸੇ, ਜਾਂ ਉੱਥੋਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਨਿਧੀ (ਸਮੁੰਦਰ) ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 27

जैमिनिरुवाच अनूपेषु प्रदेशेषु नाशितेषु दुरात्मभिः

ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਨੂਪ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਲ-ਭੂਮੀਆਂ) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 28

जनास्तन्निलयाः सर्वे संप्रयाता इतस्ततः / तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्केचित्क्षेत्रनिवासिनः

ਉਹਨਾਂ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਚਲੇ ਗਏ; ਪਰ ਕੁਝ ਖੇਤਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਓਥੇ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 29

एतस्मिन्नेव काले तु राजन्नंशुमतः सुतः / बभूव भुविधर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ‘ਦਿਲੀਪ’ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 30

राज्ये ऽभिषिच्य तं सम्यग्भुक्तभोगोंऽशुमान्नृपः / वनं जगाम मेधावी तपसे धृतमानसः

ਉਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਭੋਗ ਭੋਗ ਚੁੱਕਾ ਰਾਜਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 31

दिलीपस्तु ततःश्रीमानशेषां पृथिवीमिमाम् / पालयामास धर्मेण विजित्य सकलानरीन्

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 32

भगीरथो नाम सुतस्तस्यासील्लोकविश्रुतः / सर्वधर्मार्थकुशलः श्रीमानमितविक्रमः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਭਗੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।

Verse 33

राज्ये ऽभिषिच्य तं राजा दिलीपो ऽपि वनं ययौ / स चापि पालयन्नुर्वीं सम्यग्विहतकण्टकाम्

ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਵੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁਚੱਜੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 34

मुमुदे विविधैर्भोगैर्दिवि देवपतिर्यथा / स शुश्रावात्मनः पूर्वं पूर्वजानां महीपतिः

ਉਹ ਨਾਨਾ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਪਤੀ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣੀ।

Verse 35

निरये पतनं घोरं विप्रकोपसमुद्भवम् / ब्रह्मदण्डहतान्सर्वान्पितञ्छ्रुत्वातिदुःखितः

ਵਿਪ੍ਰ-ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਤਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।

Verse 36

राज्ये बन्धुषु भोगे वा निर्वेदं परमं ययौ / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं विन्यस्य तपसे वनम्

ਉਹ ਰਾਜ, ਬੰਧੂਆਂ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 37

प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्

ਨ੍ਰਿਪ-ਸੱਤਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲੋਦਭਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਯੁ ਲਈ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 38

आराध्य तस्माल्लेभे च यावदायुर्निजेप्सितम् / ततो गङ्गां महाराज समाराध्य प्रसाद्य च

ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਪੂਰੀ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 39

वरमागमनं वव्रे दिवस्तस्या महींप्रति / ततस्तां शिरसा धर्त्तु तपसाऽराधयच्छिवम्

ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 40

स चापि तद्वरं तस्मै प्रददौ भक्तवत्सलः / मेरोर्मूर्ध्नस्ततो गङ्गां पतं ती शिरसात्मनः

ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਢਲਕਦੀ ਹੋਈ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 41

सग्राहनक्रमकरां जग्राह जगतां पतिः / सा तच्छिरः समासाद्य महावेगप्रवाहिनी

ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਗ੍ਰਾਹ, ਨਕ੍ਰ ਤੇ ਮਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਵੇਗ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 42

तज्जटामण्डले शुभ्रे विलिल्ये सातिगह्वरे / चुलकोदकवच्छंभोर्विलीनां शिरसि प्रभोः

ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਤਿ-ਗਹਿਰੇ ਜਟਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ; ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ ਦਾ ਜਲ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ।

Verse 43

विलोक्य तत्प्रमोक्षाय पुनराराधयद्धरम् / स तां शर्वप्रसादेन लब्ध्वा तु भुवमागताम्

ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਧਰਮ/ਹਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ।

Verse 44

आनिन्ये सागरा दग्धा यत्र तां वै दिशं प्रति / सऽनुव्रजन्ती राजानं राजर्षेर्यजतः पथि

ਜਿੱਥੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਕੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ; ਯਜ्ञ ਕਰਦੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।

Verse 45

तद्यज्ञवाटमखिलं प्लावयामास सर्वतः / स तु राजऋषिः क्रुद्धो यज्ञवाटे ऽखिले तया

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਯਜ್ಞ-ਵਾਟ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਯਜ्ञ-ਵਾਟ ਜਲਮਗਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 46

मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः

ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗੰਡੂਸ਼-ਜਲ ਵਾਂਗ ਉਹ ਜਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਦੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 47

तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः

ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ।

Verse 48

प्रथितं जाह्नवीत्यस्यास्ततो नामाभवद्भुवि / भगीरथानुगा भूत्वा तत्पितॄणामशेषतः

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ‘ਜਾਹਨਵੀ’ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ (ਉੱਧਾਰਕਾਰੀ) ਬਣੀ।

Verse 49

निजांभसास्थिभस्मानि सिषेच सुरनिम्नगा / ततस्तदंभसा सिक्तेष्वस्थिभस्मसु तत्क्षणात्

ਦੇਵ-ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਲ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਥੀ-ਭਸਮ ਸਿੰਚਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਸਥੀ-ਭਸਮ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ (ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ)।

Verse 50

निरयात्सागराः सर्वे नष्टपापा दिवं ययुः / एवं सा सागरान्सर्वान्दिवं नीत्वा महान्दी

ਸਾਰੇ ਸਾਗਰ-ਪੁੱਤਰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨਦੀ ਗੰਗਾ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਈ।

Verse 51

तेनैव मार्गेण जवात्प्रयाता पूर्वसागरम् / सेनोर्मूर्ध्नश्चतुर्भेदा भूत्वा याता चतुर्द्दिशम्

ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਸੈਨਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 52

चतुर्भेदतया चाभूत्तस्या नाम्नां चतुष्टयम् / सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रवत्यपि

ਚਾਰ ਭਾਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਚਾਰ ਹੋ ਗਏ—ਸੀਤਾ, ਅਲਕਨੰਦਾ, ਸੁਚਕ੍ਸ਼ੁ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਵਤੀ।

Verse 53

अगस्त्यपीतसलिलाच्चिरं शुष्कोदका अपि / गङ्गांभसा पुनः पूर्णाश्चत्वारो ऽम्बुधयो ऽभवन्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਜਲ ਪੀ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁੱਕੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਭਰ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 54

पूर्वमाणे समुद्रे तु सागरैः परिवर्द्धिते / अन्तर्हिताभवन्देशा बहवस्तत्समीपगाः

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧ ਕੇ ਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 55

समुद्रोपान्तवर्त्तीनि क्षेत्राणि च समन्ततः / इतस्ततः प्रयाताश्च जनास्तन्निलया नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 56

गोकर्णमिति च क्षेत्रं पूर्वं प्रोक्तं तु यत्तव / अर्मवोपात्तवर्त्तित्वात्समुद्रे ऽतर्द्धिमागमत्

ਹੇ ਤਵ! ਜੋ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਗੋਕਰਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਰਮਵ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 57

ततस्तन्निलयाः सर्वे तदुद्धाराभिकाङ्क्षिणः / सह्याद्रेर्भृगुशार्दूलं द्रष्टुकामा ययुर्नृप

ਤਦੋਂ ਉਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਉਸ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਸਹਿਆਦ੍ਰੀ ਦੇ ‘ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ।