Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 44
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
आनिन्ये सागरा दग्धा यत्र तां वै दिशं प्रति / सऽनुव्रजन्ती राजानं राजर्षेर्यजतः पथि
Transliteration
āninye sāgarā dagdhā yatra tāṃ vai diśaṃ prati / sa'nuvrajantī rājānaṃ rājarṣeryajataḥ pathi
Translation
ਜਿੱਥੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਕੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ; ਯਜ्ञ ਕਰਦੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।
Word by Word
आनिन्येled/brought
आनिन्ये:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√नी (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्
सागराःthe oceans
सागराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दग्धाःburnt
दग्धाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Root√दह् (धातु)
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘burnt’ (सागराः विशेषणम्)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक/स्थानवाचक (relative adverb: where)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/गति), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
दिशम्direction
दिशम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/गति), एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
Gati (गति)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग (preposition-like: towards)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अनुव्रजन्तीfollowing
अनुव्रजन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअनु-√व्रज् (धातु)
Formशतृ (वर्तमानकृदन्त/Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘following’ (सा)
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
राज-ऋषेःof the royal sage
राज-ऋषेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः ‘राजर्षिः’ (royal sage) ; यहाँ षष्ठी ‘of the royal sage’
यजतःof (him) performing sacrifice
यजतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√यज् (धातु)
Formशतृ/शानच्-सम्बद्ध वर्तमानकृदन्त; षष्ठी, एकवचन; ‘of (him) sacrificing’
पथिon the path
पथि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन