Adhyaya 52
Asamañjasa-tyāga (Abandoning Asamañjasa) — Sagara-carita Continuation
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ਸਗਰ-ਚਰਿਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਗਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭਰੋਸਾ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਗਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵੰਸ਼ਜ—ਕਠੋਰ-ਦੇਹੀ, ਕ੍ਰੂਰ, ਨਿਰਲੱਜ ਅਤੇ ਅਧਾਰਮੀ ਹੋ ਕੇ ਟੋਲੀ ਬਣਾਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਸਨਮਾਰਗ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਨਾਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਆਕ੍ਰਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਅਰਪਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵਿਰਿੰਚੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਗਰਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਕਟ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਪਰਮਯੋਗੀ ਕਪਿਲ ਲੋਕਹਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਹੋਵੇਗਾ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरिते ऽसमञ्जसत्यागो नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५१// जैमिनिरुवाच त्यक्त्वा पुत्रं स धर्मात्मा सगरः प्रेम तद्गतम् / धर्मशीले तदा वाले चकारांशुमति प्रभुः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸਗਰ-ਚਰਿਤ ਦਾ ‘ਅਸਮੰਜਸ-ਤਿਆਗ’ ਨਾਮਕ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਉੱਥੇ ਟਿਕਾਇਆ; ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਬਾਲਕ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹ ਕੀਤਾ।
Verse 2
एतस्मिन्नेव काले तु सुमत्यास्तनया नृप / ववृधुः सघशः सर्वे परस्परमनुव्रताः
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵਧਣ ਲੱਗੇ।
Verse 3
वज्रसंहननाः क्रूरा निर्दया निरपत्रपाः / अधर्मशीला नितरामेकघर्माण एव च
ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ, ਕ੍ਰੂਰ, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ਰਮ ਸਨ। ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਕ-ਹਠੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 4
एककार्याभिनिरताः क्रोधना मूढचेतसः / अधृष्याः सर्वभूतानां जनोपद्रवकारिणः
ਉਹ ਇਕੋ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਸਨ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਦਮ੍ਯ ਜਿਹੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 5
विनयाचा रसन्मार्गनिरपेक्षाः समन्ततः / बबाधिरे जगत्सर्वमसुरा इव कामतः
ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ, ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਤਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਕਾਮਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ।
Verse 6
विध्वस्तयज्ञसन्मार्गं भुवनं तैरुपद्रुतम् / निःस्वाध्याय वषट्कारं बभूवार्तं विशेषतः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਸਤਮਾਰਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਾਰਾ ਭੁਵਨ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 7
विध्वस्यमाने सुभृशं सागरैर्वरदर्पितैः / प्रक्षोभं परमं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः
ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰਿਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਵਿਧੰਸ ਮਚਾਇਆ, ਤਦੋਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਹੋਰਗ ਸਭ ਪਰਮ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
Verse 8
धरासा सागराक्रान्ता न चलापि तदा चला / तपः समाधिभङ्गश्च प्रबभूव तपस्विनाम्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਨਾ ਹਿੱਲੀ; ਪਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
Verse 9
हव्यकव्यपरिभ्रष्टास्त्रिदशाः पितृभिः सह / दुःशेन महाताविष्टा विरिञ्जभवनं ययुः
ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੁੱਖ-ਦਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਿੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਗਏ।
Verse 10
तत्र गत्वा यथान्यायं देवाः शर्वपुरोगमाः / शशंसुः सकलं तस्मै सागराणां विचेष्टितम्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ।
Verse 11
तच्छ्रत्वा वचनं तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः / क्षणमन्तर्मना भूत्वा जगाद सुरसत्तमः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਕ ਪਲ ਅੰਦਰਮੁਖ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 12
देवाःशृणुत भद्रं वो वाणीमवहिता मम / विनङ्क्ष्यन्त्यचिरेमैव सागरा नात्र संशयः
ਹੇ ਦੇਵੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 13
कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं तेन सर्वं नियम्यते / निमित्तमात्रमन्यत्तु स एव सकलेशिता
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰੋ; ਕਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਭ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਰਬੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 14
तस्माद्युष्मद्धितार्थाय यद्वक्ष्यामि सुरोत्तमाः / सर्वैर्भवद्भिरधुना तत्कर्त्तव्यमतं द्रितैः
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੋੱਤਮੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਤੱਬ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰੋ।
Verse 15
विष्णोरंशेन भगवान्कपिलो जयतां वरः / जातो जगद्धितार्थाय योगीन्द्रप्रवरो भुवि
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ—ਵਿਜੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 16
अगस्त्यपीतसलिले दिव्यवर्षशतावधि / ध्यायन्नास्ते ऽधुनांऽभोधावेकान्ते तत्र कुत्र चित्
ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 17
गत्वा यूयं ममादेशात्कपिलं मुनिपुङ्गवम् / ध्यानाव सानमिच्छन्तस्तिष्ठध्वं तदुपह्वरे
ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਮੁਨੀਪੁੰਗਵ ਕਪਿਲ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਠਹਿਰੇ ਰਹੋ।
Verse 18
समाधिविरतौ तस्य स्वाभिप्रायमशेषतः / नत्वा तस्मै वदिष्यध्वं स वः श्रेयो विधास्यति
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣਾ; ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰੇਗਾ।
Verse 19
समाधिभङ्गश्च मुनेर्यथा स्यात्सागरैः कृतः / कुरुध्वं च तथा यूयं प्रवृत्तिं विबुधोत्तमाः
ਹੇ ਵਿਬੁਧੋਤਮੋ! ਜਿਵੇਂ ਸਾਗਰਾਂ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਭੰਗ ਕੀਤੀ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰੋ।
Verse 20
जैमिनिरुवाच इत्युक्तास्तेन विबुधास्तं प्रणम्य वितामहम् / गत्वा तं विबुधश्रेष्टं ते कृताञ्जलयो ऽब्रुवन्
ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿਟਾਮਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ।
Verse 21
देवा ऊचुः प्रसीद नो मुनिश्रेष्ठ वयं त्वां शरणं गताः / उपद्रुतं जगत्सर्वंसागरैः संप्रणश्यति
ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 22
त्वं किलाखिललोकानां स्थितिसहारकारणः / विष्णोरंशेन योगीन्द्रस्वरूपी भुवि संस्थितः
ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈਂ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਯੋਗੀੰਦਰ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ।
Verse 23
पुंसां तापत्रयार्त्तानामार्तिनाशाय केवलम् / स्वेच्छया ते धृतो देहो न तु त्वं तपतां वरः
ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਹ ਧਾਰਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਤਪਦਾ।
Verse 24
मनसैव जगत्सर्वं स्रष्टुं संहर्तुमेव च / विधातुं स्वेच्छया ब्रह्मन्भवाञ्छक्रोत्यसंशयम्
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ।
Verse 25
त्वं नो धाता विधाता च त्वं गुरुस्त्वं परायणम् / परित्राता त्वमस्माकं विनिवर्त्तय चापदम्
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈਂ—ਸਾਡੀ ਆਫ਼ਤ ਦੂਰ ਕਰ।
Verse 26
शरणं भव विप्रेन्द्र विप्रेद्राणां विशेषतः / सागरैर्दह्यमानानां लोकत्रयनिवासिनाम्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਨ ਬਣੋ; ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 27
ननु वै सात्त्विकी चेष्टा भवतीह भवादृशाम् / त्रातुमर्हसि तस्मात्त्वं लोकानस्मांश्च सुव्रत
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਚੇਸ਼ਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।
Verse 28
न चेदकाले भगवन्विनङ्क्ष्यत्यखिलं जगत् / जैमिनिरुवाच इत्युक्तः सकलैर्देवैरुन्मील्य नयने शनैः
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਜੇ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਨਾ ਰੋਕੇਂ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।
Verse 29
विलोक्य तानुवाचेदं कपिलः सूनृतं वचः / स्वकर्मणैव निर्दग्धाः प्रविनङ्क्ष्यन्ति सागराः
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਪਿਲ ਨੇ ਮਿੱਠਾ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਆਖਿਆ— ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਇਹ ਸਾਗਰ-ਪੁੱਤਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 30
काले प्राप्ते तु युष्माभिः सतावत्परिपाल्यताम् / अहं तु कारणं तेषां विनाशाय दुरात्मनाम्
ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੋ; ਉਹਨਾਂ ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹੀ ਬਣਾਂਗਾ।
Verse 31
भविष्यामि सुरश्रेष्ठा भवतामर्थसिद्धये / मम क्रोधाग्नि विप्लुष्टाः सागराः पापचेतसः
ਹੇ ਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਪਾਪ-ਚਿੱਤ ਸਾਗਰ-ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ।
Verse 32
भविष्यन्तु चिरेणैव कालोपहतबुद्धयः / तस्माद्गतज्वरा देवा लोकाश्चैवाकुतोभयाः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਾਲ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੀ (ਫਲ) ਪਾਉਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ ਜ्वर-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨਿਸ਼ੰਕ, ਨਿਰਭਯ ਰਹਿਣ।
Verse 33
भवन्तु ते दुराचाराः क्षिप्रं यास्यन्ति संक्षयम् / तद्यूयं निर्भया भूत्वा व्रजध्वं स्वां पुरीं प्रति
ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾਓ।
Verse 34
कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं ततो ऽभीष्टमवाप्स्यथ / कपिलेनैवमुक्तास्ते देवाः सर्वे सवासवाः
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਕਪਿਲ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
Verse 35
तं प्रणम्य ततो जग्मुः प्रतीताग्निदिवं प्रति / एतस्मिन्नन्तरे राजा सगरः पृथिवीपतिः
ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਸਗਰ (ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ)।
Verse 36
वाजिमेधं महायज्ञं कर्तुं चक्रे मनोरथम् / आहृत्य सर्वसंभारान्वसिष्ठानुमते तदा
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਾਜਿਮੇਧ ਮਹਾਯੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮੰਗਵਾ ਲਈ।
Verse 37
और्वाद्यैः सहितो विप्रैर्यथावद्दीक्षितो ऽभवत् / दीक्षां प्रविष्टो नृपतिर्हयसंचारणाय वै
ਔਰਵ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
Verse 38
पुत्रान्सर्वान्समाहूय संदिदेश महयशाः / संचारयित्वा तुरगं परीत्य पृथिवीतले
ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ (ਸਗਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ—ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁਮਾ ਕੇ (ਉਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ)।
Verse 39
क्षिप्रं ममान्तिकं पुत्राः पुनराहर्तुमर्हथ / जैमिनिरुवाच ततस्ते पितुरादेशात्तमादाय तुरङ्गमम्
“ਪੁੱਤਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਲਿਆਓ।” ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ।
Verse 40
परिचङ्क्रमयामासुः सकले क्षितिमण्डले / विधिचोदनयैवाश्वः स भूमौ परिवर्तिततः
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾਇਆ; ਵਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਘੋੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 41
न तु दिग्विजयार्थाय करादानार्थमेव च / पृथिवीभूभुजा तेन पूर्वमेव विनिर्जिता
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦਿਗਵਿਜੈ ਲਈ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਕਰ ਵਸੂਲੀ ਲਈ; ਉਸ ਭੂਪ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 42
नृपाश्चोदारवीर्येण करदाः समरे कृताः / ततस्ते राजतनया निस्तोये लवणांबुधौ
ਉਦਾਰ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਿਸਤੋਯ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਏ।
Verse 43
भूतले विविशुर्हृष्टाः परिवार्य तुरङ्गमम्
ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਭੂਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
Frequently Asked Questions
The Solar-royal Sagara cycle is advanced: Sagara’s rejection of Asamañjasa, elevation of Aṃśumān, and the collective behavior of Sagara’s numerous descendants (often called the Sāgaras) becomes the dynastic hinge that drives the next causal episode.
Ritual order is portrayed as a cosmological stabilizer: the ‘yajña-sanmārga’ is destroyed, svādhyāya and vaṣaṭkāra decline, devas and pitṛs lose havya-kavya shares, ascetics’ tapas/samādhi are disrupted, and multiple cosmic communities (devas/asuras/nāgas) experience agitation.
Kapila is introduced as a world-benefiting yogic authority, explicitly ‘born from a portion of Viṣṇu,’ to frame the impending resolution as divinely sanctioned correction: Time (Kāla) governs the outcome, but Kapila becomes the proximate instrument through which the Sāgaras’ adharma is checked.