Shloka 1
Asamañjasa-tyāga (Abandoning Asamañjasa) — Sagara-carita Continuation
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरिते ऽसमञ्जसत्यागो नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५१// जैमिनिरुवाच त्यक्त्वा पुत्रं स धर्मात्मा सगरः प्रेम तद्गतम् / धर्मशीले तदा वाले चकारांशुमति प्रभुः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaracarite 'samañjasatyāgo nāmaikapañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 51// jaiminiruvāca tyaktvā putraṃ sa dharmātmā sagaraḥ prema tadgatam / dharmaśīle tadā vāle cakārāṃśumati prabhuḥ
Translation
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸਗਰ-ਚਰਿਤ ਦਾ ‘ਅਸਮੰਜਸ-ਤਿਆਗ’ ਨਾਮਕ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਉੱਥੇ ਟਿਕਾਇਆ; ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਬਾਲਕ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹ ਕੀਤਾ।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative/end marker)
śrībrahmāṇḍein the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrībrahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: śrī + brahmāṇḍa
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: mahā + purāṇa
vāyuproktespoken by Vāyu
vāyuprokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (कृदन्त; √vac (धातु) + प्र)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः: vāyunā prokta = 'spoken by Vāyu'
madhyamabhāgein the middle section
madhyamabhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama-bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'pāde' इत्यस्य विशेषणम्
upoddhātapādein the Upoddhāta section (pāda)
upoddhātapāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta-pāda (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: upoddhātasya pādaḥ
sagaracaritein the narrative of Sagara
sagaracarite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsagara-carita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: sagarasya caritam
asamañjasatyāgaḥthe abandonment of Asamañjasa
asamañjasatyāgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasamañjasa-tyāga (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: asamañjasasya tyāgaḥ
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formनामनिर्देश-अव्यय (indeclinable indicating name)
eka-pañcāśattamaḥfifty-first
eka-pañcāśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka + pañcāśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (numeral compound) + तमप् (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
jaiminiḥJaimini
jaiminiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
tyaktvāhaving abandoned
tyaktvā:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Roottyaktvā (कृदन्त; √tyaj (धातु))
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
putramson
putram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
dharmātmārighteous-souled
dharmātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः: yasya ātmā dharmaḥ = 'whose nature is righteous'
sagaraḥSagara
sagaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsagara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
premaaffection, love
prema:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprema (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tadgatamfixed on him (directed to him)
tadgatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad-gata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'prema' इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः: tasmin gataṃ
dharmaśīlein/for the virtuous (one)
dharmaśīle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdharma-śīla (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'aṃśumati' इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः: dharmaṃ śīlaṃ yasya
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
vālein the child
vāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāla (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (बाल/वाले) 'in the child'
cakāramade, placed
cakāra:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
aṃśumatiin Aṃśumat (Aṃśumān)
aṃśumati:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootaṃśumat (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (नाम)
prabhuḥthe lord, mighty one
prabhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'sagaraḥ' इत्यस्य विशेषणरूपेण