Adhyaya 11

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे पितृराज्य कल्पो नाम दशमो ऽध्यायः // १०// बृहस्पतिरुवाच राजतं राजताक्तं वा पितॄणां पात्रमुच्यते / राजतस्य कथावापि दर्शनं दान मेव वा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ (ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ) ਦੇ ਮੱਧਭਾਗ, ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਪਿਤ੍ਰਰਾਜ੍ਯਕਲਪ’ ਨਾਮਕ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ-ਲੇਪਿਤ ਪਾਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ (ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ)।

Verse 2

अनन्तमक्षयं स्वर्गे राजते दानमुच्यते / पितॄनेतेन दानेन सत्पुत्रास्तारयन्त्युत

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦਾਨ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਤਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

राजते हि स्वधा दुग्धा पात्रे तैः पृथिवी पुरा / स्वधां वा पार्थिभिस्तात तस्मिन् दत्तं तदक्षयम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ (ਪਿਤਰਾਂ) ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ ਨੂੰ ਦੋਹਿਆ ਸੀ; ਹੇ ਤਾਤ! ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ ਦਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

कृष्णाजिनस्य सांनिध्यं दर्शनं दानमेव च / रक्षोघ्नं ब्रह्म वर्चस्यं पशून्पुत्रांश्च तारयेत्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਜਿਨ ਦੀ ਸਾਨਿਧਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਖਸ਼-ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੇਜ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

कनकं राजतं पात्रं दौहित्रं कुतुपस्तिलाः / वस्तूनि पावनीयानि त्रिदण्डीयोग एव वा

ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਪਾਤਰ, ਦੌਹਿਤ੍ਰ-ਦਾਨ, ਕੁਤੁਪ ਅਤੇ ਤਿਲ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ; ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਦੰਡੀ-ਯੋਗ ਦਾ ਆਚਰਨ ਵੀ (ਪਾਵਨ) ਹੈ।

Verse 6

श्राद्धकर्मण्ययं श्रेष्ठो विधिर्ब्राह्मः सनातनः / आयुःकीर्तिप्रजैश्वर्यप्रज्ञासंततिवर्द्धनः

ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਇਹ ਆਯੁ, ਕੀਰਤੀ, ਸੰਤਾਨ, ਐਸ਼ਵਰਯ, ਪ੍ਰਜ્ઞਾ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 7

दिशिदक्षिणपूर्वस्यां वेदिस्थानं निवेदयेत् / सर्वतो ऽरत्निमात्रं च चतुरस्रं सुसंस्थितम्

ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੇਦੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇ; ਉਹ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਰਤਨੀ ਮਾਪ ਦਾ, ਚੌਕੋਰ ਅਤੇ ਸੁਸਥਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 8

वक्ष्यामि विधिवत्स्थानं पितॄणामनुशासितम् / धन्यमायुष्यमारोग्यं बलवर्णविवर्द्धनमा

ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਵਿਧੀਵਤ ਸਥਾਨ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੋ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ, ਆਯੁ ਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲ ਤੇ ਵਰਣ (ਤੇਜ) ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तत्र गर्तास्त्रयः कायार्स्त्रयो दण्डाश्च खादिराः / अरत्निमात्रास्ते कार्या रजतैः प्रविभूषिताः

ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਗਰ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਦਿਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਡੰਡੇ ਵੀ। ਉਹ ਡੰਡੇ ਇਕ ਅਰਤਨੀ ਮਾਤਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਏ ਹੋਣ।

Verse 10

ते वितस्त्यायता गर्त्ताः सर्वतश्चतुरङ्गुलाः / प्राग्दक्षिणमुखान्कुर्यात्स्थिरानशुषिरांस्तथा

ਉਹ ਗਰ੍ਹੇ ਇਕ ਵਿਤਸਤੀ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਦੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਛੇਦ ਦੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 11

अद्भिः पवित्रयुक्ताभिः पावयेत्सततं शुचिः / पयसा ह्याज गव्येन शोधनं चाद्भिरेव च

ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਪਾਵਨਤਾ ਕਰੇ। ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੋਧਨ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰੇ।

Verse 12

सततं तर्पणं ह्येतत्तृप्तिर्भवति शास्वती / इह वामुत्र य वशी सर्वकामसमन्वितः

ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਤਰਪਣ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ੀ (ਸੰਯਮੀ) ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एवं त्रिषवणस्नातो योर्ऽचयेत्प्रयतः पितॄन् / मन्त्रेण विधिवत्सम्यगश्वमेधफलं लभेत्

ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਸਵਣ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧੀਵਤ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तान्स्थापयेदमावास्यां गर्त्तान्वै चतुरङ्गुलान् / त्रिःसप्तसंस्थास्ते यज्ञास्त्रैलोक्यं धार्यते तु यः

ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਡੂੰਘੇ ਉਹ ਖੱਡੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਃਸਪਤ (ਇੱਕੀ) ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਯਜ्ञ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਧਾਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

तस्य पुष्टिस्तथैश्वर्यमायुः संततिरेव च / दिवि च भ्राजतेलक्ष्म्या मोक्षं च लभते क्रमात्

ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਐਸ਼ਵਰਯ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਸਭ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿੱਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

पाप्मापहं पावनीयं ह्यश्वमेधफलं लभेत् / अश्वमेधफलं ह्येत्तद्द्विजैः संस्कृत्य पूजितम्

ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ-ਫਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

Verse 17

मन्त्रं वक्ष्याम्यहं तस्मादमृतं ब्रह्मनिर्मितम् / देंवतेभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਮਿਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।

Verse 18

नमः स्वाहयै स्वधायै नित्यमेव भवत्युत / आद्धे ऽवसाने श्राद्धस्य त्रिरावृत्तं जपेत्सदा

‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਅਤੇ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 19

पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेतं समाहितः / क्षिप्रमायान्ति पितरो रक्षांसि प्रद्रवन्ति च

ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਜਲਦੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

पित्र्यं तु त्रिषु कालेषु मन्त्रो ऽयं तारयत्युत / पठ्यमानः सदा श्राद्धे नियतैर्ब्रह्मवादिभिः

ਇਹ ਪਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਾਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

Verse 21

राज्यकामो जपेदेतं सदा मन्त्रमतन्द्रितः / वीर्यशौर्यार्थसत्त्वाशीरायुर्बुद्धिविवर्द्धनम्

ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ; ਇਹ ਵੀਰਤਾ, ਸ਼ੌਰਿਆ, ਧਨ, ਸੱਤਵ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

प्रीयन्ते पितरो येन जपेन नियमेन च / सप्तर्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामप्रदं शुभम्

ਜਿਸ ਜਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ‘ਸਪਤਅਰਚਿਸ਼’ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 23

अमूर्त्तीनां समूर्त्तिनां पितॄणां दीप्ततेजसाम् / नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां योगचक्षुषाम्

ਅਮੂਰਤ ਅਤੇ ਸਮੂਰਤ, ਦਿਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ—ਧਿਆਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਚੱਖੂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 24

इन्द्रादीनां च नेतारो दशमारीचयोस्तथा / सप्तर्षीणां पितॄणां च तान्नमस्यामि कामदान्

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਦਸ ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਿਤਰ—ਇੱਛਾ-ਦਾਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 25

मन्वादिनां च नेतारः सूर्याचन्द्रमसोस्तथा / तान्नमस्कृत्य सर्वान्वै पितृमत्सु विधिष्वपि

ਮਨੁ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰ ਦੇ ਭੀ ਜੋ ਨੇਤਾ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनथ / द्यावापृथिव्योश्च सदा नामस्यामि कृताञ्जलिः

ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ, ਅਤੇ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 27

देवर्षीणां च नेतारः सर्वलोकनमस्कृताः / त्रातारः सर्वभूतानां नमस्यामि पितामहान्

ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 28

प्रजापतेर्गवां वह्नेः सोमाय च यमाय च / योगेश्वरेभ्यश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਗਊਆਂ, ਅੱਗ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਯਮ, ਅਤੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

पितृगणेभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु / स्वयंभुवे नमश्चैव ब्रह्मणे योगचक्षुषे

ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੱਤ ਪਿਤ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਵਯੰਭੂ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਚੱਖੂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 30

एतदुक्तं च सप्तार्चिर्ब्रह्मर्षिगणसेवितम् / पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रोगविनाशनम्

ਇਹ ‘ਸਪਤਾਰਚਿ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

Verse 31

एतेन विधिना युक्तस्त्रीन्वरांल्लभते नरः / अन्नमायुः सुताश्चैव ददते पितरो भुवि

ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 32

भक्त्या परमया युक्तः श्रद्धधानो जितेन्द्रियः / सप्तार्चि षं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः

ਜੋ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ‘ਸਪਤਾਰਚਿ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ,

Verse 33

सप्तद्वीपसमुद्रायां पृथिव्यामेकराड् भवेत् / यत्किञ्चित्पच्यते गेहे भक्ष्यं वा भोज्यमेव वा

ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਇਕਛਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਕਦਾ ਹੈ—ਭੱਖਣਯੋਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨਯੋਗ—

Verse 34

अनिवेद्य न भोक्तव्यं तस्मिन्नयतने सदा / क्रमशः कीर्तयिष्यामि बलिपात्राण्यतः परम्

ਉਸ ਅਯੋਗ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਬਲੀ-ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 35

येषु यच्च फलं प्रोक्तं तन्मे निगदतः श्रुणु / पलाशे ब्रह्मवर्चस्त्वमश्वत्थे वसुभावना

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੋ; ਪਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ।

Verse 36

सर्वभूताधिपत्यं च प्लक्षे नित्यभुदात्दृतम् / पुष्टिः प्रजाश्च न्यग्रोधे बुद्धिः प्रज्ञा धृतिः स्मृतिः

ਪਲਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿੱਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਿਆਗਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ, ਪ੍ਰਜ్ఞਾ, ਧੀਰਜ, ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ।

Verse 37

रशोध्नं च यशस्यं च काश्मरीपात्रमुच्यते / सौभाग्यमुत्तमं लोके माधूके समुदात्दृतम्

ਕਾਸ਼ਮਰੀ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਰੋਗ-ਸ਼ਮਨ ਅਤੇ ਯਸ਼-ਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਧੂਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 38

फलगुपात्रेषु कुर्वाणः सर्वान्कामानवाप्नुयात् / परां द्युतिमथार्केतु प्राकाश्यं च विशेषतः

ਫਲਗੁ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਰਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਜੋਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 39

बैल्वे लक्ष्मीन्तथा मेधां नित्यमायुस्तथैव च / क्षेत्रारामतडागेषु सर्वसस्येषु चैव ह

ਬੇਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਮੇਧਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਆਯੁ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਖੇਤਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 40

वर्षत्य जस्रं पर्जन्यो वेणुपात्रेषु कुर्वतः / एतेष्वेव सुपात्रेषु भोजनाग्रमशेषतः

ਜੋ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪਰਜਨ੍ਯ ਨਿਰੰਤਰ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੁਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 41

सदा दद्यात्स यज्ञानां सर्वेषां फलमाप्नुयात् / पितृभ्यः पुष्पमाल्यानि सुगन्धानि च तत्परः

ਜੋ ਸਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

सदा दद्यात्क्रियायुक्तः श विभाति दिवाकरः / गुग्गुलादींस्तथा धूपान्पितृभ्यो यः प्रयच्छति

ਜੋ ਵਿਧੀ-ਯੁਕਤ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਗੁਲ ਆਦਿ ਧੂਪ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

संयुक्तान्मधुसर्पिर्भ्यं सो ऽग्निष्टोमफलं लभेत् / धूपं गन्धगुणोपेतं कृत्वा पितृपरायणः

ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਗੰਧ-ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਧੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਿਤਰ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

लभते च सुशर्माणि इह चामुत्र चोभयोः / दद्यादेवं पितृभ्यास्तु नित्यमेव ह्यतन्द्रितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

दीपं पितृभ्यः प्रयतः सदा यस्तु प्रयच्छति / गतिं चाप्रतिमं चक्षुस्तस्मात्सलभते शुभम्

ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਗਤੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 46

तेजसा यशसा चैव कान्त्या चापि बलेन च / भुवि प्रकाशो भवति ब्राजते च त्रिविष्टपे

ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।

Verse 47

अप्सरोभिः परिवृतो विमानाग्रे च मोदते / गन्धपुष्पैश्च धूपैश्व जपाहुतिभिरेव च

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਜਪ-ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

फलमूलनमस्कारैः पितॄणां प्रयतः शुचिः / पूजां कृत्वा द्विजान्पश्चात्पूजयेदन्नसंपदा

ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਫਲ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅੰਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 49

श्राद्धकालेषु नियतं वायुभूताः पितामहाः / आविशन्ति द्विजाञ्छ्रेष्ठांस्तस्मादेतद्ब्रवीमि ते

ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਤਾਮਹ ਵਾਯੂ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 50

वस्त्रै रत्नप्रदानैश्च भक्ष्यैः पेयैस्तथैव च / गोभिरश्वैस्तथा ग्रामैः पूजयेद्द्विजसत्तमान्

ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦਾਨ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 51

भवन्ति पितरः प्रीताः पूजितेषु द्विजातिषु / तस्माद्यत्नेन विधिवत्पूजयेत द्विजान्सदा

ਜਦੋਂ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 52

सव्योत्तराभ्यां पाणिभ्यां कुर्यादुल्लेखनं द्विजाः / प्रोक्षणं च ततः कुर्याच्छ्राद्धकर्मण्यतन्द्रितः

ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਲੇਖਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਲਸ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੋક્ષણ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 53

दर्भान्पिण्डांस्तथा भक्ष्यान्पुष्पाणि विविधानि च / गन्धदानमलङ्कारमेकैकं निर्वपेद् बुधः

ਦਰਭ, ਪਿੰਡ, ਭੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 54

पेषयित्वाञ्जनं सम्यग्विश्वेषामुत्तरोत्तरम् / अभ्यङ्गं दर्भविञ्जूलैस्त्रिभिः कुर्याद्यथाविधि

ਅੰਜਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਦਰਭ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਭ੍ਯੰਗ ਕਰੇ।

Verse 55

अपसव्यं वितृभयश्च दद्यादञ्जनमुत्तमम् / निपात्य जानु सर्वेषां वस्त्रार्थं सूत्रमेव वा

ਅਪਸਵ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਭਯ-ਨਿਵਾਰਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉੱਤਮ ਅੰਜਨ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੱਟਣਾ ਟੇਕ ਕੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਈ ਸੂਤ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਧਾਗਾ ਹੀ ਦੇਵੇ।

Verse 56

खण्डनं प्रोक्षणं चैव तथैवोल्लेखनं द्विजः / सकृद्देवपितॄणां स्यात्पितॄणां त्रिभिरुच्यते

ਦ੍ਵਿਜ ਖੰਡਨ, ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉੱਲੇਖਨ ਕਰੇ। ਦੇਵ-ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਵਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 57

एकं पवित्रं हस्तेन पितॄनसर्वान्सकृत्सकृत् / चैलमन्त्रेण पिण्डेभ्यो दत्त्वादर्शाञ्जिने हि तम्

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ (ਕੁਸ਼-ਵਲਯ) ਧਾਰ ਕੇ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛੂਹੇ। ਫਿਰ ‘ਚੈਲ-ਮੰਤ੍ਰ’ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 58

सदा सर्पिस्तिलैर्युक्तांस्त्रीन्पिण्डान्निर्वपेद्भुवि / जानु कृत्वा तथा सव्यं भूमौ पितृपरायणः

ਪਿਤ੍ਰ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਘਿਉ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਖੇ। ਫਿਰ ਘੁੱਟਣਾ ਟੇਕ ਕੇ ਸਵ੍ਯ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਕਰੇ।

Verse 59

पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् / आहूय च पितॄन्प्राञ्चः पितृतीर्थेन यत्नतः

ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਲ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ।

Verse 60

पिण्डान्परिक्षिपेत्सम्यगपसव्यमतन्द्रितः / अन्नाद्यैरेव मुख्यैश्चभक्ष्यैश्चैव पृथग्विधैः

ਆਲਸ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਪਸਵ੍ਯ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅੰਨ ਆਦਿ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 61

पृथङ्मातामहानां तु केचिदिच्छन्ति मानवाः / त्रीन्पिण्डानानुपूर्व्येण सांगुष्ठान्पुष्टिवर्द्धनान्

ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਾਤਾਮਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਪਿੰਡ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਹੇ ਮਾਪ ਦੇ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

जान्वन्तराभ्यां यत्नेन पिण्डान्दद्याद्यथाक्रमम् / सव्योत्तराभ्यां पाणिभ्यां धारार्थं मन्त्रमुच्चरन्

ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਸਵ੍ਯੋੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।

Verse 63

नमो वः पितरः शोषायेति सर्वमतन्द्रितः / दक्षिणस्यां तु पाणिभ्यां प्रथमं पिण्डमुत्सृजेत्

‘ਨਮੋ ਵಃ ਪਿਤਰಃ ਸ਼ੋਸ਼ਾਯ’ ਇਹ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਦੇ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 64

नमो वः पितरः सौम्यः पठन्नेवमतन्द्रितः / सव्योत्तराभ्यां पाणिभ्यां धर्मेर्ऽधं समतन्द्रितः

ਹੇ ਪਿਤਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੌਮ੍ਯ ਪੁਰਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਆਲਸ ਰਹਿਤ ਰਹੇ; ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 65

उलूखलस्य लेखायामुदपात्रावसेचनम् / क्षौमं सूत्रं नवं दद्याच्छाणं कार्पासकं तथा

ਉਲੂਖਲ ਦੀ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਜਲ-ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੇ। ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਕ੍ਸ਼ੌਮ ਸੂਤਰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਣ ਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਸੂਤ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 66

पत्रोर्णं पट्टसूत्रं च कौशेयं परिवर्जयेत् / वर्जयेद्यक्षणं यज्ञे यद्यप्यहतवस्त्रजाम्

ਪੱਤਰੋਰਨ, ਪੱਟ-ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ੇਯ (ਰੇਸ਼ਮ) ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ। ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਨਾ ਧੋਏ ਕੱਪੜੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 67

न प्रीणन्ति तथैतानि दातु श्चाप्यहितं भवेत् / श्रेष्ठमाहुस्त्रिककुदमञ्जनं नित्यमेव च

ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਾਤੇ ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਤਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਕਕੁਦ ਦਾ ਅੰਜਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਿੱਤ।

Verse 68

कृष्णेभ्यश्च तेलैस्तैलं यत्नात्सुपरिरक्षितम् / चन्दनागुरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਂ (ਸ਼ਿਆਮ ਦੇਵ/ਪਿਤਰ) ਲਈ ਤੇਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਤੇਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਜੋ ਯਤਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰੂ—ਦੋਵੇਂ; ਅਤੇ ਤਮਾਲ, ਉਸ਼ੀਰ ਤੇ ਪਦਮਕ ਵੀ।

Verse 69

धूपश्च गुग्गलः श्रेष्टस्तुरुष्कः श्वेत एव च / शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तथा पद्मोत्पलानि च

ਧੂਪਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਤੁਰੁਸ਼ਕ ਵੀ। ਚਿੱਟੇ ਸੁਮਨ ਫੁੱਲ ਉੱਤਮ ਹਨ; ਕਮਲ ਤੇ ਉਤਪਲ ਵੀ।

Verse 70

गन्धरूपोपपन्नानि चारण्यानि च कृत्स्नशः / तथा हि सुमना नाडीरूपिकास्मकुरण्डिका

ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਮਨਾ, ਨਾਡੀ-ਰੂਪਿਕਾ ਅਤੇ ਅਸਮਕੁਰੰਡਿਕਾ ਵੀ।

Verse 71

पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्मणि नित्यशः / यथा गन्धादपेतानि चोग्रगन्धानि यानि च

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕੁਝ ਫੁੱਲ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਧ ਬਹੁਤ ਤੀਖੀ ਹੋਵੇ।

Verse 72

वर्जनीयानि पुष्पाणि पुष्टिमन्विच्चता सदा / द्विजातयो यथोद्दिष्टा नियताः स्युरुदङ्मुखाः

ਪੁਸ਼ਟੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਵਿਜ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਣ।

Verse 73

पूजयेद्यजमानस्तु विधिवद्यक्षिणामुखः / तेषामभिमुखो दद्याद्दर्भत्पिण्डांश्च यत्नतः

ਯਜਮਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣ-ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਰਭ-ਯੁਕਤ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 74

अनेन विधिना साक्षादर्चिताः स्युः पितामहाः / हरिता वै स पिञ्जालाः पुष्टाः स्निग्धाः समाहिताः

ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ (ਪੂਰਵਜ) ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰੇ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੁਸ਼ਟ, ਸਨਿਗਧ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

रत्निमात्राः प्रमाणेन वितृतीर्थेन संस्मृताः / उपमूले तथा नीला विष्टरार्थं कुशोत्तमाः

ਰਤਨੀ-ਮਾਤ੍ਰਾ (ਹੱਥ ਦੀ ਚੌੜਾਈ) ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਵਿਤ੍ਰੁਤੀਰਥ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋਣ; ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਉੱਤਮ ਕੁਸ਼ ਵਰਤੇ ਜਾਣ।

Verse 76

तथा श्यामाकनीवारा दूर्वा च समुदाहृता / पूर्वं कीर्त्तिमतां श्रेष्ठो बभूवाश्वः प्रजापतिः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਦੂਰਵਾ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ‘ਅਸ਼ਵ’ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋਇਆ।

Verse 77

तस्य बाला निपतिता भूमौ काशत्वामागताः / तस्माद्देयाः सदा काशाः श्राद्धकर्मसु पूजिताः

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਕਾਸ਼ ਸਦਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 78

पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्त्तव्यं भूतिमिच्छता / प्रजाः पुष्टिद्युतिप्रज्ञाकीर्त्तिकान्तिसमन्विताः

ਜੋ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਪਣ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇ। ਤਦ ਪ੍ਰਜਾ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਦਿਉਤੀ, ਪ੍ਰਜ్ఞਾ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 79

भवन्ति रुचिरा नित्यं विपाप्मानो ऽघवर्जिताः / सकृदेवास्तरेद्यर्भान्पिण्डार्थे दक्षिणामुखः

ਉਹ ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਘ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਕੁਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਛਾਏ।

Verse 80

प्राग्दक्षिणाग्रान्नियतो विधि चाप्यत्र वक्ष्यति / न दीनो नापि वा क्रुद्धो न चैवान्यमना नरः / एकत्र चाधाय मनः श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

ਇੱਥੇ ਵਿਧੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਯਤ ਰਹਿਣ। ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਉਦਾਸ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਨਾ ਚਿੱਤ ਭਟਕਿਆ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ।

Verse 81

निहन्मि सर्वं यदमेध्यवद्भवेद्धतश्च सर्वे सुरदानवा मया / रक्षांसि यक्षाः सपिशाचसंघा हता मया यातुधानाश्च सर्वे

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ-ਟੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸੰਹਾਰੇ ਗਏ।

Verse 82

एतेन मन्त्रेण तु संयतात्मा तां वै वेदिं सकृदुल्लिख्य धीरः / शिवां हि बुद्धिं ध्रुवमिच्छमानः क्षिपेद्द्विचातिर्दिशमुत्तरां गतः

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਯਤ-ਚਿੱਤ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਉਸ ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਉੱਕੇਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਦੋ ਵਾਰ ਛਿੜਕੇ।

Verse 83

एवं पित्र्यं दृष्टमन्त्रं हि यस्यतस्यासुरा वर्जयन्तीह सर्वे / यस्मिन्देशे पठ्यते मन्त्र एष तं वै देशं राक्षसा वर्जयन्ति

ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

अन्नप्रकारानशुचीनसाधून्संवीक्षते नो स्पृशंश्वापि दद्यात् / पवित्रपाणिश्च भवेन्न वा हि यः पुमान्न कार्यस्य फलं समश्नुते

ਅਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਅੰਨ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਛੂਹੇ; ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਹੱਥ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖੇ; ਜੋ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 85

अनेन विधिना नित्यं श्राद्धं कुर्याद्धि यः सदा / मनसा काङ्क्षते यद्यत्तत्तद्यद्युः पितमहाः

ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾਮਹ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 86

पितरो हृष्टमनसो रक्षांसि विमनांसि च / भवन्त्येवं कृते श्राद्धे नित्यमेव प्रयत्नतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 87

शूद्राः श्राद्धेष्वविक्षीरं बल्वजा उपलास्तथा / विरणाश्चोतुवालाश्च लड्वा वर्ज्याश्च नित्यशः

ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ, ਨਾ ਛਾਣਿਆ ਦੁੱਧ, ਬਲਵਜਾ, ਉਪਲਾ, ਵਿਰਣ, ਓਤੁਵਾਲ ਅਤੇ ਲੱਡੂ—ਇਹ ਸਦਾ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।

Verse 88

एवमादीन्ययज्ञानि तृणानि परिवर्जयेत् / अञ्जनाभ्यजनं गन्धान्सूत्रप्रणयनं तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੱਗ-ਅਯੋਗ ਘਾਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਲਾਉਣਾ, ਤੇਲ ਮਲਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਵਰਤਣਾ, ਤੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਵੀ (ਉਸ ਵੇਲੇ) ਵਰਜਿਤ ਹੈ।

Verse 89

काशेः पुनर्भवैः कार्यमश्वमेधफलं लभेत् / काशाः पुनर्भवा ये च बर्हिणो ह्युपबर्हिणः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਨਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁਨਰਭਵ ਹਨ, ਉਹ ਬਰ੍ਹਿਣ ਅਤੇ ਉਪਬਰ੍ਹਿਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 90

इत्येते पितरो देवा देवाश्च पितरः पुनः / पुष्पगन्धविभूषाणामेष मन्त्र उदाहृतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵ ਵੀ ਮੁੜ ਪਿਤਰ ਹਨ। ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 91

आहृत्य दक्षिणाग्निं तु होमार्थं वै प्रयत्नतः / अन्यार्थे लौकिकं वापि जुहुयात्कर्मसिद्धये

ਹੋਮ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ਿਣਾਗਨੀ ਲਿਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਵਾਸਤੇ ਲੋਕਿਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 92

अन्तर्विधाय समिधस्ततो दीप्तो विधीयते / समाहितेन मनसा प्रणीयाग्निं समन्ततः

ਸਮਿਧਾਂ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 93

अग्नये कव्यवाहाय स्वधा अङ्गिरसे नमः / सोमाय वै पितृमते स्वधा अङ्गिरसे पुनः

ਕਵ੍ਯਵਾਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ—ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਨਮਹ। ਪਿਤ੍ਰਮਤੀ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵੀ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ—ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਮਹ।

Verse 94

यमाय वैवस्वतये स्वधानम इति ध्रुवम् / इत्येते होममन्त्रास्तु त्रयाणामनुपूर्वशः

ਯਮ ਵੈਵਸਵਤ ਲਈ ‘ਸ੍ਵਧਾਨਮ੍’—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ।

Verse 95

दक्षिणेनाग्नये नित्यं सोमायोत्तरतस्तथा / एतयोरन्तरे नित्यं जुहुयाद्वै विवस्वते

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਗਨੀ ਲਈ ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੋਮ ਲਈ ਵੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਤ੍ਯ ਵਿਵਸਵਤ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 96

उपहारः स्वधाकारस्तथैवोल्लेखनं च यत् / होमजप्ये नमस्कारः प्रोक्षणं च विशेषतः

ਉਪਹਾਰ, ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ, ਅਤੇ ਉੱਲੇਖਨ; ਹੋਮ ਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਖ਼ਣ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ।

Verse 97

बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे तथैव च / अञ्जनाब्यञ्जनं चैव पिण्डनिर्वपणं तथा

ਬਹੁਤ ਹਵ੍ਯ ਅਤੇ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ; ਅੰਜਨ-ਵ੍ਯੰਜਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਨਿਰ੍ਵਪਣ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 98

अश्वमेधफलं चैतत्समिद्धे यत्कृतं द्विजैः / क्रिया सर्वा यथोद्दिष्टाः प्रयत्नेन समाचरेत्

ਸਮਿੱਧ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਇਹ ਕਰਮ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੱਸੀਆਂ ਸਭ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀਯਾਂ ਹਨ।

Verse 99

बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः / विधूमे लेलिहाने च होतव्यं कर्मसिद्धये

ਬਹੁਤ ਹਵ੍ਯ-ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਲੇਲਿਹਾਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 100

अप्रबुद्धे समिद्धे वा जुहुयाद्यो हुताशने / यजमानो भवे दन्धः सो ऽमुत्रेति हि नः श्रुतम्

ਜੋ ਅਧੂਰੀ ਜਾਗੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਗਦੀ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੈਨ੍ਯ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 101

अल्पेन्धनो वा रूक्षो ऽग्निर्वस्फुलिङ्गश्च सर्वशः / ज्वालाधूमापसव्यश्च स तु वह्निरसिद्धये

ਜਿਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇੰਧਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਰੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਛਿਟਕੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਲਪਟ ਤੇ ਧੂੰਆ ਅਪਸਵ੍ਯ (ਖੱਬੇ) ਵੱਲ ਮੁੜੇ—ਉਹ ਵਹਿਨੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਨਹੀਂ।

Verse 102

दुर्गन्धश्चैव नीलश्च कृष्णश्चैव विशेषतः / भूमिं वगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवत्

ਜੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਦਬੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨੀਲੀ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੱਸਦੀ ਜਾਪੇ—ਉੱਥੇ ਪਰਾਭਵ, ਅਰਥਾਤ ਅਸ਼ੁਭ ਨਤੀਜਾ, ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 103

अर्चिष्मान् पिण्डितशिखः सर्प्पिकाञ्जनसन्निभः / स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये

ਜੋ ਅੱਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਪਟ ਘਣੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਘੀ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਅੰਜਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ, ਚਿਕਣੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣ (ਸੱਜੇ) ਵੱਲ ਚਲੇ—ਉਹ ਵਹਿਨੀ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 104

नरनारीगणेभ्यश्च पूजां प्राप्नोति शाश्वतीम् / अक्षयं पूजितास्तेन भवन्ति पितरो ऽग्नयः

ਉਹ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਸਦੀਵੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਗਏ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀਦੇਵ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 105

बिल्वोदुंबरपत्राणि फलानि समिधस्तथा / श्राद्धे महापवित्राणि मेध्यानि च विशेषतः

ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਉਦੁੰਬਰ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਫਲ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾਂ—ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 106

पवित्रं च द्विजश्रेष्ठाः शुद्धये जन्मकर्मणाम् / पात्रेषु फलमुद्दिष्टं यन्मया श्राद्धकर्मणि

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਫਲ—ਇਹ ਮੈਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 107

तदेव कृत्स्नं विज्ञेयं समित्सु च यथाक्रमम् / कृत्वा समाहितं चित्तमाग्नेयं वै करोम्यहम्

ਉਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਿਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਗਨੇਯ ਵਿਧੀ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 108

अनुज्ञातः कुरुष्वेति तथैव द्विजसत्तमैः / घृतमादाय पात्रे च जुहुयाद्धव्यवाहने

ਦਵਿਜ-ਸੱਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ‘ਕਰੋ’ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਲੈ ਕੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 109

पलाशप्लक्षन्यग्रोधप्लक्षाश्वत्थविकङ्कताः / उदुंबरस्तथाबिल्वश्चन्दनो यज्ञियाश्च ये

ਪਲਾਸ਼, ਪਲਕਸ਼, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ (ਵਟ), ਪਲਕਸ਼, ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ), ਵਿਕੰਕਟ, ਉਦੁੰਬਰ, ਬਿਲਵ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਯਜ्ञ-ਯੋਗ ਰੁੱਖ ਹਨ।

Verse 110

सरलो देवदारुश्च शालश्च कदिरस्तथा / समिदर्थे प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः

ਸਰਲ, ਦੇਵਦਾਰੂ, ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਖਦਿਰ—ਇਹ ਰੁੱਖ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮਿਧ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 111

ग्राम्याः कण्टकिनश्चैव याज्ञिया ये च केचन / पूजिताः समिदर्थं ते पितॄणां वचनं यथा

ਗ੍ਰਾਮੀਣ, ਕੰਟੇਦਾਰ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਯਾਜ्ञਿਕ ਰੁੱਖ ਹੋਣ—ਸਮਿਧ ਲਈ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 112

समिद्भिः षट्फलेयाभिर्जुहुयाद्यो हुताशनम् / फलं यत्कर्मणस्तस्य तन्मे निगदतः शृणु

ਜੋ ਛਟਫਲੇਯਾ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

Verse 113

अक्षयं सर्वकामीयमश्वमेधफलं हि तत् / श्लेष्मान्तको नक्तमालः कपित्थः शाल्मलिस्तथा

ਉਹ ਫਲ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹੈ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। (ਸਮਿਧ:) ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਂਤਕ, ਨਕਤਮਾਲ, ਕਪਿੱਥ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਵੀ।

Verse 114

नीपो विभीतकश्चैव श्राद्धकर्मणि गर्हिताः / चिरबिल्वस्तथा कोलस्तिदुकः श्राद्धकर्मणि

ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨੀਪ ਅਤੇ ਵਿਭੀਤਕ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਰਬਿਲਵ, ਕੋਲ ਅਤੇ ਤਿਦੁਕ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।

Verse 115

बल्वजः कोविदारश्च वर्जनीयाः समन्ततः / शकुनानां निवासांश्च वर्जयेत महीरुहान्

ਬਲਵਜ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 116

अन्यांश्चैवंविधान्सर्वान्नयज्ञीयांश्च वर्जयेत् / स्वधेति चैव मन्त्राणां पितॄणां वचनं यथा / स्वाहेति चैव देवानां यज्ञकर्मण्युदाहृतम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਯਜਨੀਯ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।