Adhyaya 58
Kṛṣṇa Visits Indraprastha; Kuntī’s Remembrance; Kālindī and Further Marriages
ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰਾਜਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਨੇਹਮਈ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਰਾ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਅੰਸੂਭਰੀ ਯਾਦ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਸਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਹਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਰਲਭ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਵਨ-ਵਿਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕਾਲਿੰਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਂਡਵ ਦਾਹ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਯ-ਸਭਾ ਦੀ ਯਾਦ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਵੈਭਵ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰਨ, ਸਤਿਆ (ਨਾਗਨਜਿਤੀ) ਨੂੰ ਸੱਤ ਬਲਦ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਭਦਰਾ, ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਤੇ ਅਨੇਕ ਮੁਕਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ—ਜੋ ਅੱਗੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एकदा पाण्डवान् द्रष्टुं प्रतीतान् पुरुषोत्तम: । इन्द्रप्रस्थं गत: श्रीमान् युयुधानादिभिर्वृत: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮੁੜ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਯੁਧਾਨ ਆਦਿ ਸਾਥੀ ਸਨ।
Verse 2
दृष्ट्वा तमागतं पार्था मुकुन्दमखिलेश्वरम् । उत्तस्थुर्युगपद् वीरा: प्राणा मुख्यमिवागतम् ॥ २ ॥
ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਮੁਕੁੰਦ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪૃਥਾ ਦੇ ਉਹ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 3
परिष्वज्याच्युतं वीरा अङ्गसङ्गहतैनस: । सानुरागस्मितं वक्त्रं वीक्ष्य तस्य मुदं ययु: ॥ ३ ॥
ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਪ ਮਿਟ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮਭਰਾ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
Verse 4
युधिष्ठिरस्य भीमस्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । फाल्गुनं परिरभ्याथ यमाभ्यां चाभिवन्दित: ॥ ४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਫਾਲਗੁਣ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ—ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ—ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ।
Verse 5
परमासन आसीनं कृष्णा कृष्णमनिन्दिता । नवोढा व्रीडिता किञ्चिच्छनैरेत्याभ्यवन्दत ॥ ५ ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਨਵਵਧੂ, ਕੁਝ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 6
तथैव सात्यकि: पार्थै: पूजितश्चाभिवन्दित: । निषसादासनेऽन्ये च पूजिता: पर्युपासत ॥ ६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਤੇ ਸਵਾਗਤਿਆ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਵੀ ਮਾਣ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਪਾ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।
Verse 7
पृथां समागत्य कृताभिवादन- स्तयातिहार्दार्द्रदृशाभिरम्भित: । आपृष्टवांस्तां कुशलं सहस्नुषां पितृष्वसारं परिपृष्टबान्धव: ॥ ७ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਅਤਿ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 8
तमाह प्रेमवैक्लव्यरुद्धकण्ठाश्रुलोचना । स्मरन्ती तान् बहून् क्लेशान् क्लेशापायात्मदर्शनम् ॥ ८ ॥
ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 9
तदैव कुशलं नोऽभूत् सनाथास्ते कृता वयम् । ज्ञतीन् न: स्मरता कृष्ण भ्राता मे प्रेषितस्त्वया ॥ ९ ॥
[ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਮਝ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਹੀ ਸਾਡੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਬਣੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਨਾਥ ਹੋ ਗਏ।
Verse 10
न तेऽस्ति स्वपरभ्रान्तिर्विश्वस्य सुहृदात्मन: । तथापि स्मरतां शश्वत् क्लेशान् हंसि हृदि स्थित: ॥ १० ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਤੈਨੂੰ ‘ਆਪਣਾ-ਪਰਾਇਆ’ ਦਾ ਭਰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਜੋ ਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
Verse 11
युधिष्ठिर उवाच किं न आचरितं श्रेयो न वेदाहमधीश्वर । योगेश्वराणां दुर्दर्शो यन्नो दृष्ट: कुमेधसाम् ॥ ११ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ! ਅਸੀਂ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਾਂ; ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਹੋ ਗਏ।
Verse 12
इति वै वार्षिकान् मासान् राज्ञा सोऽभ्यर्थित: सुखम् । जनयन् नयनानन्दमिन्द्रप्रस्थौकसां विभु: ॥ १२ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 13
एकदा रथमारुह्य विजयो वानरध्वजम् । गाण्डीवं धनुरादाय तूणौ चाक्षयसायकौ ॥ १३ ॥ साकं कृष्णेन सन्नद्धो विहर्तुं विपिनं महत् । बहुव्यालमृगाकीर्णं प्राविशत् परवीरहा ॥ १४ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਰਵੀਰਹਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ ਵਾਨਰਧਵਜ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤੂਣੀਰ ਲਏ; ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੱਜ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 14
एकदा रथमारुह्य विजयो वानरध्वजम् । गाण्डीवं धनुरादाय तूणौ चाक्षयसायकौ ॥ १३ ॥ साकं कृष्णेन सन्नद्धो विहर्तुं विपिनं महत् । बहुव्यालमृगाकीर्णं प्राविशत् परवीरहा ॥ १४ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਰਵੀਰਹਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ ਵਾਨਰਧਵਜ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤੂਣੀਰ ਲਏ; ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੱਜ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 15
तत्राविध्यच्छरैर्व्याघ्रान् शूकरान् महिषान् रुरून् । शरभान् गवयान् खड्गान् हरिणान् शशशल्लकान् ॥ १५ ॥
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਘ, ਸੂਰ, ਭੈਂਸ, ਰੁਰੂ, ਸ਼ਰਭ, ਗਵਯ, ਖਡਗ (ਗੈਂਡਾ), ਹਿਰਨ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੱਲਕ (ਸਾਹੀ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।
Verse 16
तान् निन्यु: किङ्करा राज्ञे मेध्यान् पर्वण्युपागते । तृट्परीत: परिश्रान्तो बिभत्सुर्यमुनामगात् ॥ १६ ॥
ਯੱਗ ਲਈ ਯੋਗ ਉਹ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰ, ਖ਼ਾਸ ਪੁਰਬ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ ਨੌਕਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਰਜੁਨ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ।
Verse 17
तत्रोपस्पृश्य विशदं पीत्वा वारि महारथौ । कृष्णौ ददृशतु: कन्यां चरन्तीं चारुदर्शनाम् ॥ १७ ॥
ਉੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਥੀ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ’ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ) ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਏ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਟਹਿਲਦੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 18
तामासाद्य वरारोहां सुद्विजां रुचिराननाम् । पप्रच्छ प्रेषित: सख्या फाल्गुन: प्रमदोत्तमाम् ॥ १८ ॥
ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਫਾਲਗੁਣ (ਅਰਜੁਨ) ਉਸ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਕੁੜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ—ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਸੁਹਣੀ, ਦੰਦ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ—ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 19
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि कुतो वा किं चिकीर्षसि । मन्ये त्वां पतिमिच्छन्तीं सर्वं कथय शोभने ॥ १९ ॥
[ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ:] ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਸਭ ਦੱਸ।
Verse 20
श्रीकालिन्द्युवाच अहं देवस्य सवितुर्दुहिता पतिमिच्छती । विष्णुं वरेण्यं वरदं तप: परममास्थित: ॥ २० ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਰਦ ਅਤੇ ਵਰੇਣ੍ਯ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
Verse 21
नान्यं पतिं वृणे वीर तमृते श्रीनिकेतनम् । तुष्यतां मे स भगवान् मुकुन्दोऽनाथसंश्रय: ॥ २१ ॥
ਹੇ ਵੀਰ! ਸ਼੍ਰੀ-ਨਿਕੇਤਨ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣਾਂਗੀ। ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
Verse 22
कालिन्दीति समाख्याता वसामि यमुनाजले । निर्मिते भवने पित्रा यावदच्युतदर्शनम् ॥ २२ ॥
ਮੈਨੂੰ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ; ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ।
Verse 23
तथावदद् गुडाकेशो वासुदेवाय सोऽपि ताम् । रथमारोप्य तद् विद्वान् धर्मराजमुपागमत् ॥ २३ ॥
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 24
यदैव कृष्ण: सन्दिष्ट: पार्थानां परमाद्भुतम् । कारयामास नगरं विचित्रं विश्वकर्मणा ॥ २४ ॥
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਤੋਂ ਇਕ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਨਗਰ ਬਣਵਾਇਆ।
Verse 25
भगवांस्तत्र निवसन् स्वानां प्रियचिकीर्षया । अग्नये खाण्डवं दातुमर्जुनस्यास सारथि: ॥ २५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਬਣੇ।
Verse 26
सोऽग्निस्तुष्टो धनुरदाद्धयान् श्वेतान् रथं नृप । अर्जुनायाक्षयौ तूणौ वर्म चाभेद्यमस्त्रिभि: ॥ २६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਗਨੀਦੇਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਅਖੁੱਟ ਦੋ ਤੂਣੀਰ ਅਤੇ ਐਸਾ ਕਵਚ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ।
Verse 27
मयश्च मोचितो वह्ने: सभां सख्य उपाहरत् । यस्मिन् दुर्योधनस्यासीज्जलस्थलदृशिभ्रम: ॥ २७ ॥
ਅੱਗ ਤੋਂ ਮਿੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਮਯ ਦਾਨਵ ਸਨੇਹ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਭੇਟ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਭਰਮ ਖਾਧਾ।
Verse 28
स तेन समनुज्ञात: सुहृद्भिश्चानुमोदित: । आययौ द्वारकां भूय: सात्यकिप्रमुखैर्वृत: ॥ २८ ॥
ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁੜ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆ ਗਏ।
Verse 29
अथोपयेमे कालिन्दीं सुपुण्यर्त्वृक्ष ऊर्जिते । वितन्वन् परमानन्दं स्वानां परममङ्गल: ॥ २९ ॥
ਫਿਰ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਿਤੁ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਵਾਲੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਦਿਨ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 30
विन्द्यानुविन्द्यावावन्त्यौ दुर्योधनवशानुगौ । स्वयंवरे स्वभगिनीं कृष्णे सक्तां न्यषेधताम् ॥ ३० ॥
ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਸਹ-ਰਾਜੇ ਵਿਂਦ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ੍ਯ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਪੱਖਦਾਰ ਸਨ। ਸਵੈੰਵਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਰਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
राजाधिदेव्यास्तनयां मित्रविन्दां पितृष्वसु: । प्रसह्य हृतवान् कृष्णो राजन् राज्ञां प्रपश्यताम् ॥ ३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ ਦੀ ਧੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਨੂੰ, ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 32
नग्नजिन्नाम कौशल्य आसीद् राजातिधार्मिक: । तस्य सत्याभवत् कन्या देवी नाग्नजिती नृप ॥ ३२ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਕੋਸ਼ਲ ਦਾ ਨਗ੍ਨਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸਤਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਨਾਗ੍ਨਜਿਤੀ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
Verse 33
न तां शेकुर्नृपा वोढुमजित्वा सप्त गोवृषान् । तीक्ष्णशृङ्गान् सुदुर्धर्षान् वीर्यगन्धासहान् खलान् ॥ ३३ ॥
ਸੱਤ ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਣਵੱਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਐਨੇ ਉਗਰ ਸਨ ਕਿ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗੰਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 34
तां श्रुत्वा वृषजिल्लभ्यां भगवान् सात्वतां पति: । जगाम कौशल्यपुरं सैन्येन महता वृत: ॥ ३४ ॥
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੋ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਪੁਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 35
स कोशलपति: प्रीत: प्रत्युत्थानासनादिभि: । अर्हणेनापि गुरुणा पूजयन् प्रतिनन्दित: ॥ ३५ ॥
ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਮਾਨ-ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 36
वरं विलोक्याभिमतं समागतं नरेन्द्रकन्या चकमे रमापतिम् । भूयादयं मे पतिराशिषोऽनल: करोतु सत्या यदि मे धृतो व्रत: ॥ ३६ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ, ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਮਾਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ—“ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣਨ; ਜੇ ਮੈਂ ਸਤ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਮੇਰੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।”
Verse 37
यत्पादपङ्कजरज: शिरसा बिभर्ति श्रीरब्जज: सगिरिश: सहलोकपालै: । लीलातनु: स्वकृतसेतुपरीप्सया य: कालेऽदधत्स भगवान् मम केन तुष्येत् ॥ ३७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗਿਰਿਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਧਰਮ-ਸੇਤੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਲੀਲਾ-ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ?
Verse 38
अर्चितं पुनरित्याह नारायण जगत्पते । आत्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किमल्पक: ॥ ३८ ॥
ਰਾਜਾ ਨਗਨਜਿਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੋ; ਤਾਂ ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?”
Verse 39
श्रीशुक उवाच तमाह भगवान् हृष्ट: कृतासनपरिग्रह: । मेघगम्भीरया वाचा सस्मितं कुरुनन्दन ॥ ३९ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ! ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਆਸਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੱਦਲ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 40
श्रीभगवानुवाच नरेन्द्र याच्ञा कविभिर्विगर्हिता राजन्यबन्धोर्निजधर्मवर्तिन: । तथापि याचे तव सौहृदेच्छया कन्यां त्वदीयां न हि शुल्कदा वयम् ॥ ४० ॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਰਾਜਨ੍ਯ ਲਈ ਮੰਗਣਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਨਿੰਦਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਸ਼ੁਲਕ ਜਾਂ ਤੋਹਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
Verse 41
श्रीराजोवाच कोऽन्यस्तेऽभ्यधिको नाथ कन्यावर इहेप्सित: । गुणैकधाम्नो यस्याङ्गे श्रीर्वसत्यनपायिनी ॥ ४१ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਥ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਲੌਕਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਧਾਮ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।
Verse 42
किन्त्वस्माभि: कृत: पूर्वं समय: सात्वतर्षभ । पुंसां वीर्यपरीक्षार्थं कन्यावरपरीप्सया ॥ ४२ ॥
ਪਰ, ਹੇ ਸਾਤਵਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ—ਵਰ-ਇੱਛੁਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ।
Verse 43
सप्तैते गोवृषा वीर दुर्दान्ता दुरवग्रहा: । एतैर्भग्ना: सुबहवो भिन्नगात्रा नृपात्मजा: ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਸੱਤਾਂ ਬਲਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਮ੍ਯ ਤੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
Verse 44
यदिमे निगृहीता: स्युस्त्वयैव यदुनन्दन । वरो भवानभिमतो दुहितुर्मे श्रिय:पते ॥ ४४ ॥
ਹੇ ਯਦੁਨੰਦਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵਰ ਹੋਵੋਗੇ।
Verse 45
एवं समयमाकर्ण्य बद्ध्वा परिकरं प्रभु: । आत्मानं सप्तधा कृत्वा न्यगृह्णाल्लीलयैव तान् ॥ ४५ ॥
ਉਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕੱਸ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 46
बद्ध्वा तान् दामभि: शौरिर्भग्नदर्पान् हतौजस: । व्यकर्षल्लीलया बद्धान् बालो दारुमयान् यथा ॥ ४६ ॥
ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲਦ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਬਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਇਉਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਬਲਦ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
Verse 47
तत: प्रीत: सुतां राजा ददौ कृष्णाय विस्मित: । तां प्रत्यगृह्णाद् भगवान् विधिवत् सदृशीं प्रभु: ॥ ४७ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਯੋਗ ਵਧੂ ਨੂੰ ਵੇਦਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 48
राजपत्न्यश्च दुहितु: कृष्णं लब्ध्वा प्रियं पतिम् । लेभिरे परमानन्दं जातश्च परमोत्सव: ॥ ४८ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਦੀ ਰੌਣਕ ਛਾ ਗਈ।
Verse 49
शङ्खभेर्यानका नेदुर्गीतवाद्यद्विजाशिष: । नरा नार्य: प्रमुदिता: सुवास:स्रगलङ्कृता: ॥ ४९ ॥
ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀਆਂ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਗੂੰਜੇ; ਗੀਤ-ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਖੁਸ਼ ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ।
Verse 50
दशधेनुसहस्राणि पारिबर्हमदाद् विभु: । युवतीनां त्रिसाहस्रं निष्कग्रीवसुवाससम् ॥ ५० ॥ नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् रथान् । रथाच्छतगुणानश्वानश्वाच्छतगुणान् नरान् ॥ ५१ ॥
ਦਾਜ ਵਜੋਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ ਨਾਗਨਜਿਤ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 51
दशधेनुसहस्राणि पारिबर्हमदाद् विभु: । युवतीनां त्रिसाहस्रं निष्कग्रीवसुवाससम् ॥ ५० ॥ नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् रथान् । रथाच्छतगुणानश्वानश्वाच्छतगुणान् नरान् ॥ ५१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ ਦਿੱਤੇ; ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਰਥ, ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪੁਰਸ਼ ਸੇਵਕ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
Verse 52
दम्पती रथमारोप्य महत्या सेनया वृतौ । स्नेहप्रक्लिन्नहृदयो यापयामास कोशल: ॥ ५२ ॥
ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪਿਘਲੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਵਰ-ਵਧੂ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।
Verse 53
श्रुत्वैतद् रुरुधुर्भूपा नयन्तं पथि कन्यकाम् । भग्नवीर्या: सुदुर्मर्षा यदुभिर्गोवृषै: पुरा ॥ ५३ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਰਾਜੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਹਿਲਾਂ ਯਦੂ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਤੋੜੀ ਸੀ—ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗੇ; ਪਰ ਯਦੂਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 54
तानस्यत: शरव्रातान् बन्धुप्रियकृदर्जुन: । गाण्डीवी कालयामास सिंह: क्षुद्रमृगानिव ॥ ५४ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਸੀ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 55
पारिबर्हमुपागृह्य द्वारकामेत्य सत्यया । रेमे यदूनामृषभो भगवान् देवकीसुत: ॥ ५५ ॥
ਯਦੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਰਿਬਰ੍ਹ (ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਾਨ) ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆ ਕੇ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 56
श्रुतकीर्ते: सुतां भद्रां उपयेमे पितृष्वसु: । कैकेयीं भ्रातृभिर्दत्तां कृष्ण: सन्तर्दनादिभि: ॥ ५६ ॥
ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਦੀ ਧੀ, ਕੈਕેય ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਭਦਰਾ ਨੂੰ, ਸੰਤर्दਨ ਆਦਿ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Verse 57
सुतां च मद्राधिपतेर्लक्ष्मणां लक्षणैर्युताम् । स्वयंवरे जहारैक: स सुपर्ण: सुधामिव ॥ ५७ ॥
ਫਿਰ ਮਦ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਧੀ ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੁਰਾਇਆ ਸੀ।
Verse 58
अन्याश्चैवंविधा भार्या: कृष्णस्यासन् सहस्रश: । भौमं हत्वा तन्निरोधादाहृताश्चारुदर्शना: ॥ ५८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ; ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾਈਆਂ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
Kuntī articulates the Bhāgavata principle of poṣaṇa: the Lord’s protection operates through His grace, invoked by remembrance (smaraṇa) and relationship. Though Kṛṣṇa is the impartial Supersoul of all, the text emphasizes His special responsiveness to devotees who take shelter of Him, making His ‘remembering’ the devotional way of describing His active guardianship and intervention.
The chapter contrasts attainment-by-effort with attainment-by-grace. Yogic perfection may grant vision of the Lord as Paramātmā, but intimate access to Bhagavān’s personal presence is depicted as bhakti-prasāda—bestowed upon devotees bound to Him by loving service and surrender, as exemplified by the Pāṇḍavas’ familial devotion.
Kālindī is described as the daughter of the sun-god who performs severe penances to obtain Lord Viṣṇu/Kṛṣṇa as her husband, residing in a Yamunā-water mansion until meeting Him. Her account highlights the Bhāgavata motif that sincere vow and single-minded desire for Bhagavān culminate in divine acceptance, integrating ascetic aspiration into household dharma through sacred marriage.
The expansion displays aiśvarya (sovereign divinity) while fulfilling a kṣatriya test of prowess without delay or harm. The episode also functions as a theological sign: the Lord is one yet unlimited, capable of manifesting multiple forms to protect dharma and honor social vows, thereby legitimizing the marriage in the eyes of the royal assembly.
Within the epic kṣatriya context, this is framed as a righteous assertion aligned with the bride’s inclination and the Lord’s dharmic purpose, especially when rival parties obstruct a legitimate choice due to political hostility. The narrative emphasizes that Kṛṣṇa’s actions dismantle adharmic opposition while establishing alliances that support devotee welfare and regional stability.