Adhyaya 38
Akrūra’s Journey to Vraja and His Devotional Vision of Kṛṣṇa and Balarāma
ਕੰਸ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਅਕਰੂਰ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਅਯੋਗਤਾ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਤਿਤ ਜੀਵ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਤਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ-ਕਥਾ ਦੀ ਪਾਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਕਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੋਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ, ਯੁਵਕ, ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਅਤਿਥਿ-ਸਤਕਾਰ—ਪਾਦ-ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ, ਆਸਨ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੰਦ ਕংস ਦੇ ਅਧੀਨ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ; ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अक्रूरोऽपि च तां रात्रिं मधुपुर्यां महामति: । उषित्वा रथमास्थाय प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਮਤੀ ਅਕਰੂਰ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਨੰਦ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
Verse 2
गच्छन्पथि महाभागो भगवत्यम्बुजेक्षणे । भक्तिं परामुपगत एवमेतदचिन्तयत् ॥ २ ॥
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਮਹਾਭਾਗ ਅਕਰੂਰ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
Verse 3
किं मयाचरितं भद्रं किं तप्तं परमं तप: । किं वाथाप्यर्हते दत्तं यद्द्रक्ष्याम्यद्य केशवम् ॥ ३ ॥
ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਕਿਹੜੀ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕਿਹੜੀ ਅਰਾਧਨਾ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ?
Verse 4
ममैतद् दुर्लभं मन्य उत्तम:श्लोकदर्शनम् । विषयात्मनो यथा ब्रह्मकीर्तनं शूद्रजन्मन: ॥ ४ ॥
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਭੋਗੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਮਸ਼ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਨਾ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ।
Verse 5
मैवं ममाधमस्यापि स्यादेवाच्युतदर्शनम् । ह्रियमाण: कालनद्या क्वचित्तरति कश्चन ॥ ५ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡੋ! ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਅਧਮ ਨੂੰ ਵੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਜੀਵ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੰਢੇ ਲੱਗ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
ममाद्यामङ्गलं नष्टं फलवांश्चैव मे भव: । यन्नमस्ये भगवतो योगिध्येयाङ्घ्रिपङ्कजम् ॥ ६ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਅਮੰਗਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਯੋਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 7
कंसो बताद्याकृत मेऽत्यनुग्रहं द्रक्ष्येऽङ्घ्रिपद्मं प्रहितोऽमुना हरे: । कृतावतारस्य दुरत्ययं तम: पूर्वेऽतरन् यन्नखमण्डलत्विषा ॥ ७ ॥
ਸਚਮੁੱਚ, ਅੱਜ ਕੰਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਕਈ ਜੀਵ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।
Verse 8
यदर्चितं ब्रह्मभवादिभि: सुरै: श्रिया च देव्या मुनिभि: ससात्वतै: । गोचारणायानुचरैश्चरद्वने यद् गोपिकानां कुचकुङ्कुमाङ्कितम् ॥ ८ ॥
ਉਹ ਕਮਲ ਚਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਕੁਚ-ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 9
द्रक्ष्यामि नूनं सुकपोलनासिकं स्मितावलोकारुणकञ्जलोचनम् । मुखं मुकुन्दस्य गुडालकावृतं प्रदक्षिणं मे प्रचरन्ति वै मृगा: ॥ ९ ॥
ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਦੇ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖਾਂਗਾ—ਸੁੰਦਰ ਗੱਲ੍ਹ-ਨੱਕ, ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ।
Verse 10
अप्यद्य विष्णोर्मनुजत्वमीयुषो भारावताराय भुवो निजेच्छया । लावण्यधाम्नो भवितोपलम्भनं मह्यं न न स्यात् फलमञ्जसा दृश: ॥ १० ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ-ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 11
य ईक्षिताहंरहितोऽप्यसत्सतो: स्वतेजसापास्ततमोभिदाभ्रम: । स्वमाययात्मन् रचितैस्तदीक्षया प्राणाक्षधीभि: सदनेष्वभीयते ॥ ११ ॥
ਉਹ ਕਾਰਣ ਤੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ‘ਮੈਂ’ ਵਾਲੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੋਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 12
यस्याखिलामीवहभि: सुमङ्गलै- र्वाचो विमिश्रा गुणकर्मजन्मभि: । प्राणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जगत् यास्तद्विरक्ता: शवशोभना मता: ॥ १२ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਭਾਗ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਵਰਗੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 13
स चावतीर्ण: किल सात्वतान्वये स्वसेतुपालामरवर्यशर्मकृत् । यशो वितन्वन् व्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यदशेषमङ्गलम् ॥ १३ ॥
ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਧਰਮ-ਸੇਤੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਅਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਹੈ।
Verse 14
तं त्वद्य नूनं महतां गतिं गुरुं त्रैलोक्यकान्तं दृशिमन्महोत्सवम् । रूपं दधानं श्रिय ईप्सितास्पदं द्रक्ष्ये ममासन्नुषस: सुदर्शना: ॥ १४ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹੋਤਸਵ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਸ਼ਰਨ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 15
अथावरूढ: सपदीशयो रथात् प्रधानपुंसोश्चरणं स्वलब्धये । धिया धृतं योगिभिरप्यहं ध्रुवं नमस्य आभ्यां च सखीन् वनौकस: ॥ १५ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਹੀ ਚਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਗੋਪ ਸਖਿਆਂ ਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਸਭ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 16
अप्यङ्घ्रिमूले पतितस्य मे विभु: शिरस्यधास्यन्निजहस्तपङ्कजम् । दत्ताभयं कालभुजाङ्गरंहसा प्रोद्वेजितानां शरणैषिणां नृणाम् ॥ १६ ॥
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇਗਾ। ਕਾਲ-ਰੂਪੀ ਬਲਵਾਨ ਸੱਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
समर्हणं यत्र निधाय कौशिक- स्तथा बलिश्चाप जगत्त्रयेन्द्रताम् । यद्वा विहारे व्रजयोषितां श्रमं स्पर्शेन सौगन्धिकगन्ध्यपानुदत् ॥ १७ ॥
ਜਿਸ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ, ਅਤੇ ਬਲੀ ਨੇ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਇੰਦਰਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਰਾਸ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੱਥ ਵ੍ਰਜ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝ ਕੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 18
न मय्युपैष्यत्यरिबुद्धिमच्युत: कंसस्य दूत: प्रहितोऽपि विश्वदृक् । योऽन्तर्बहिश्चेतस एतदीहितं क्षेत्रज्ञ ईक्षत्यमलेन चक्षुषा ॥ १८ ॥
ਕੰਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ-ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਇਸ ਦੇਹ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਸਭ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 19
अप्यङ्घ्रिमूलेऽवहितं कृताञ्जलिं मामीक्षिता सस्मितमार्द्रया दृशा । सपद्यपध्वस्तसमस्तकिल्बिषो वोढा मुदं वीतविशङ्क ऊर्जिताम् ॥ १९ ॥
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਡੋਲ ਰਹਾਂਗਾ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸਨੇਹ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਨਮੀਲੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਾਉਣਗੇ। ਉਸੇ ਪਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕਲਮਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ, ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਰਮ ਤੀਬਰ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 20
सुहृत्तमं ज्ञातिमनन्यदैवतं दोर्भ्यां बृहद्भ्यां परिरप्स्यतेऽथ माम् । आत्मा हि तीर्थीक्रियते तदैव मे बन्धश्च कर्मात्मक उच्छ्वसित्यत: ॥ २० ॥
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਤਿ ਨੇੜਲਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਗੇ। ਉਸੇ ਪਲ ਮੇਰਾ ਦੇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਰਾ ਭੌਤਿਕ ਬੰਧਨ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 21
लब्ध्वाङ्गसङ्गं प्रणतं कृताञ्जलिं मां वक्ष्यतेऽक्रूर ततेत्युरुश्रवा: । तदा वयं जन्मभृतो महीयसा नैवादृतो यो धिगमुष्य जन्म तत् ॥ २१ ॥
ਸਰਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਆਲਿੰਗਨ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਤਦ ਉਹ ਕਹਿਣਗੇ, “ਪਿਆਰੇ ਅਕਰੂਰ!” ਉਸੇ ਪਲ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ-ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ।
Verse 22
न तस्य कश्चिद् दयित: सुहृत्तमो न चाप्रियो द्वेष्य उपेक्ष्य एव वा । तथापि भक्तान् भजते यथा तथा सुरद्रुमो यद्वदुपाश्रितोऽर्थद: ॥ २२ ॥
ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਚਾਹਿਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਮਿੱਤਰ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ, ਘ੍ਰਿਣਿਤ ਜਾਂ ਉਪੇਖਣਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਭਗਤ ਜਿਹੜੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭਜਨ-ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
किं चाग्रजो मावनतं यदूत्तम: स्मयन् परिष्वज्य गृहीतमञ्जलौ । गृहं प्रवेष्याप्तसमस्तसत्कृतं सम्प्रक्ष्यते कंसकृतं स्वबन्धुषु ॥ २३ ॥
ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗਰਜ ਬਲਰਾਮ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਗੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਕংস ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣਗੇ।
Verse 24
श्रीशुक उवाच इति सञ्चिन्तयन्कृष्णं श्वफल्कतनयोऽध्वनि । रथेन गोकुलं प्राप्त: सूर्यश्चास्तगिरिं नृप ॥ २४ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਰਾਹ ਵਿਚ ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕਰੂਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਥ ਨਾਲ ਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ ਸੀ।
Verse 25
पदानि तस्याखिललोकपाल- किरीटजुष्टामलपादरेणो: । ददर्श गोष्ठे क्षितिकौतुकानि विलक्षितान्यब्जयवाङ्कुशाद्यै: ॥ २५ ॥
ਗੋਠ ਵਿੱਚ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਮਕੁਟਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ, ਜੌ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਸੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 26
तद्दर्शनाह्लादविवृद्धसम्भ्रम: प्रेम्णोर्ध्वरोमाश्रुकलाकुलेक्षण: । रथादवस्कन्द्य स तेष्वचेष्टत प्रभोरमून्यङ्घ्रिरजांस्यहो इति ॥ २६ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਅਕਰੂਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਪਰਮ ਉਤਸ਼ਾਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਰਥ ਤੋਂ ਕੂਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਟਣ ਲੱਗਾ—“ਅਹੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੈ!”
Verse 27
देहंभृतामियानर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् । सन्देशाद् यो हरेर्लिङ्गदर्शनश्रवणादिभि: ॥ २७ ॥
ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਇਹੀ ਹੈ—ਦੰਭ, ਡਰ ਅਤੇ ਸੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੀਨ ਕਰਨਾ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
Verse 28
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
ਫਿਰ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੀਤਾਂਬਰ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੀਲਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਕਿਸ਼ੋਰ—ਇੱਕ ਸ਼ਿਆਮ, ਦੂਜਾ ਸ਼ਵੇਤ—ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਧਵਜ, ਵਜ੍ਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਵ੍ਰਜਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸੋਭਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੱਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਉਦਾਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ; ਉਹ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਨੁਲਿਪਤ, ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਪਤੀ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਬਲ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੇ ਸਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਕ ਮਰਕਤ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਇਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਹਾੜ।
Verse 29
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਗੋਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਸਨ, ਬਲਰਾਮ ਨੀਲਾਂਬਰਧਾਰੀ; ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀ(ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ—ਇੱਕ ਸ਼ਿਆਮ, ਦੂਜਾ ਸ਼ਵੈਤ; ਸੁਮੁਖ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ। ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਵਜ, ਵਜ੍ਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਰਤਨਹਾਰਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਨੁਲੇਪਿਤ, ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਉਹ ਦੋ ਪ੍ਰਭੂ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਪਤੀ ਸਨ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੇ। ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਪੰਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
Verse 30
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
ਧਵਜ, ਵਜ੍ਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਪਣੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਤਮਾ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਿਹਾਰਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਇਉਂ ਵੇਖਿਆ।
Verse 31
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਨੁਲੇਪਿਤ, ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਸਨ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਵੇਖਿਆ।
Verse 32
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ ਪਰਮਪੁਰਖ ਸਨ—ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਾਂਸ਼ ਨਾਲ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੇ ਸਨ; ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
Verse 33
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਦਾ, ਦੂਜਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ।
Verse 34
रथात्तूर्णमवप्लुत्य सोऽक्रूर: स्नेहविह्वल: । पपात चरणोपान्ते दण्डवद् रामकृष्णयो: ॥ ३४ ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡਵਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 35
भगवद् दर्शनाह्लादबाष्पपर्याकुलेक्षण: । पुलकाचिताङ्ग औत्कण्ठ्यात्स्वाख्याने नाशकन्नृप ॥ ३५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਛਾ ਗਿਆ; ਬੇਹੱਦ ਉਤਕੰਠਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਰਚਾ ਵੀ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
Verse 36
भगवांस्तमभिप्रेत्य रथाङ्गाङ्कितपाणिना । परिरेभेऽभ्युपाकृष्य प्रीत: प्रणतवत्सल: ॥ ३६ ॥
ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਚੱਕਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਦਇਆਲੁ ਹਨ।
Verse 37
सङ्कर्षणश्च प्रणतमुपगुह्य महामना: । गृहीत्वा पाणिना पाणी अनत्सानुजो गृहम् ॥ ३७ ॥ पृष्ट्वाथ स्वागतं तस्मै निवेद्य च वरासनम् । प्रक्षाल्य विधिवत् पादौ मधुपर्कार्हणमाहरत् ॥ ३८ ॥
ਮਹਾਮਨਾ ਭਗਵਾਨ ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ ਨਮ੍ਰ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 38
सङ्कर्षणश्च प्रणतमुपगुह्य महामना: । गृहीत्वा पाणिना पाणी अनत्सानुजो गृहम् ॥ ३७ ॥ पृष्ट्वाथ स्वागतं तस्मै निवेद्य च वरासनम् । प्रक्षाल्य विधिवत् पादौ मधुपर्कार्हणमाहरत् ॥ ३८ ॥
ਫਿਰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਪੁੱਛ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਰ ਧੋਏ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਧੁਪਰਕ—ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ—ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 39
निवेद्य गां चातिथये संवाह्य श्रान्तमादृत: । अन्नं बहुगुणं मेध्यं श्रद्धयोपाहरद् विभु: ॥ ३९ ॥
ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੜੇ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦੀ ਭੋਜਨ ਛਕਾਏ।
Verse 40
तस्मै भुक्तवते प्रीत्या राम: परमधर्मवित् । मखवासैर्गन्धमाल्यै: परां प्रीतिं व्यधात्पुन: ॥ ४० ॥
ਜਦੋਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਰੱਜ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਵਾਸ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।
Verse 41
पप्रच्छ सत्कृतं नन्द: कथं स्थ निरनुग्रहे । कंसे जीवति दाशार्ह सौनपाला इवावय: ॥ ४१ ॥
ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦਾਸ਼ਾਰਹ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਬੇਰਹਿਮ ਕੰਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਕਸਾਈ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।
Verse 42
योऽवधीत्स्वस्वसुस्तोकान्क्रोशन्त्या असुतृप्खल: । किं नु स्वित्तत्प्रजानां व: कुशलं विमृशामहे ॥ ४२ ॥
ਉਸ ਜ਼ਾਲਮ ਅਤੇ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਕੰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭੈਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਪਰਜਾ, ਭਾਵ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰ-ਸੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕੀ ਪੁੱਛੀਏ?
Verse 43
इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सुसभाजित: । अक्रूर: परिपृष्टेन जहावध्वपरिश्रमम् ॥ ४३ ॥
ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਭੁੱਲ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
His self-assessment is a classical bhakti-lakṣaṇa: humility (dainya) before Bhagavān. Akrūra contrasts his worldly entanglement with the Lord’s supreme purity to intensify surrender, illustrating that eligibility in bhakti ultimately depends on the Lord’s mercy and the devotee’s taking shelter, not on pride in status or prior merit.
Akrūra describes the feet as worshiped by devas and sages and as the means by which souls cross the darkness of saṁsāra—symbolized by the effulgence of the toenails and the sanctifying dust. The narrative then enacts this theology when Akrūra physically embraces the dust of the footprints, showing that reverence (pāda-sevā) and remembrance culminate in purification and fearlessness.
It refers to Bhagavān as the transcendent kṣetrajña—aware of prakṛti’s operations without being conditioned by them. The implication is that the jīva’s indirect perception through senses and prāṇa is incomplete, while direct devotion to the Lord (who dispels confusion by internal potency) grants clarity and spiritual certainty.
It asserts a Bhāgavata aesthetic and ethical principle: speech gains life, beauty, and purifying power when aligned with īśānukathā (glorification of the Lord’s qualities, acts, and descents). Eloquence devoid of divine reference may appear ornamented but lacks the animating purpose of human speech—awakening devotion and auspiciousness.
Balarāma models dharma through atithi-sevā: welcoming, washing feet, offering seating, milk with honey, food, and gifts. Theologically, it shows Bhagavān’s affectionate reception of a surrendered devotee and narratively it confirms Akrūra’s meditation that the Lord reciprocates with devotion, even when one arrives as an apparent messenger of an enemy.