Mantra 1

Sukta 83

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्र त्रिधातु शरणं त्रिवरूथं स्वस्तिमत्। छर्दिर्यच्छ मघवद्भ्यश्च मह्यं च यावया दिद्युमेभ्यः

IAST Transliteration

índra tridhā́tu śaráṇaṃ trívārūthaṃ svastímát | chárdir yaccha maghávadbhyas ca máhyaṃ ca yāváya didyumébhyaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Indra, a refuge firmly set in threefold wise, a triple rampart rich in welfare—grant thou thy covering both to the bounteous and to me; drive thou away the flashing (foes) from us.

Translation

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਧਾਤੁ (ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ) ਪੱਕਾ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ, ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਵਰੂਥ (ਤਿੰਨ ਕਵਚ/ਤਿੰਨ ਰੱਖਿਆ) ਹੈਂ। ਹੇ ਮਘਵਨ, ਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਛਰਦੀ (ਆਵਰਨ, ਰੱਖਿਆ) ਬਖ਼ਸ਼; ਅਤੇ ਦਿਦ੍ਯੁਮੇ (ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ) ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇ।

Word by Word

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• त्रिधातु: threefold/with three supports
• त्रिधातु: कर्म (याच्यमान-वस्तु)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-धातु (प्रातिपदिक; धातु = ‘आधार/तत्त्व’)

• शरणम्: refuge, shelter
• शरणम्: कर्म (याच्यमानम्)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)

• त्रिवरूथम्: having triple protection/defence
• त्रिवरूथम्: कर्म (याच्यमान-वस्तु)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-वरूथ (प्रातिपदिक; वरूथ = ‘आवरण/रक्षा’)

• स्वस्तिमत्: bringing well-being, auspicious
• स्वस्तिमत्: कर्म (याच्यमान-वस्तु)
• Type: Adjective
• Root: स्वस्ति-मत् (प्रातिपदिक; -मत् = ‘युक्त/सम्पन्न’)

• छर्दिः: protection, sheltering cover
• छर्दिः: कर्म (याच्यमानम्)
• Type: Noun
• Root: छर्दिस् (प्रातिपदिक)

• यच्छ: grant, bestow
• यच्छ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु) → यच्छ (लोट्)

• मघवद्भ्यः: to the bountiful ones / to the generous (worshippers)
• मघवद्भ्यः: सम्प्रदान (यस्य दानम्)
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: मघवत् (प्रातिपदिक; ‘दानशील/इन्द्र-सम्बद्ध’)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: सम्प्रदान (यस्य दानम्)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• यावय: ward off, drive away
• यावय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यु/याव् (धातु; ‘निवारणे/अपसारणे’) → यावय (लोट्)

• दिद्युमेभ्यः: from the flashing/fiery ones (radiant foes, thunderous dangers)
• दिद्युमेभ्यः: अपादान (यतः अपसारणम्)
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: दिद्युमत् (प्रातिपदिक; दिद्यु = ‘दीप्ति/वज्र-तेजस्’)

Attribution

Rishi: RV-derived seer attribution (AV 20 borrowing); depends on RV locus.

Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh-like (protective formula style); exact scansion depends on recension/edition.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From threat-awareness to firm enclosure and confident banishment.","listener_experience":"A feeling of being ‘walled-in’ by auspicious power; courage replaces startle.","intensity":6}