Mantra 3
Sukta 29
Sanskrit (Devanagari)
अपां फेनेन नमुचेः शिर इन्द्रोदवर्तयः । विश्वा यदजय स्पृधः
IAST Transliteration
apā́ṃ phénena námuceḥ śíra índród avartayaḥ | víśvā yád ájayaḥ spṛ́dhaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
With the foam of waters did Indra turn forth the head of Namuci, when he conquered all the hostile rivalries.
Translation
ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਮੁਚੀ ਦਾ ਸਿਰ ਉਲਟਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਵੈਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
Word by Word
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘फेनेन’ इत्यस्य
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → अपाम्
फेनेनwith foam
फेनेन:
करण
TypeNoun
Rootफेन (प्रातिपदिक)
नमुचेःof Namuci
नमुचेः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘शिरः’ इत्यस्य
TypeNoun (Proper)
Rootनमुचि (प्रातिपदिक; असुर-नाम)
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
उदवर्तयःturned up/rolled off (caused to be turned)
उदवर्तयः:
क्रिया
TypeVerb
Rootउद् + वृत् (धातु; ‘to turn/roll’) → उद्वर्तयति (णिच्) ; लिट्/लुङ्-रूप (वैदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
कर्म (अजयत् इत्यस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
यत्which/that
यत्:
कर्म/सम्बन्ध (यद्…तद्-सम्बन्धः) — ‘यत्’ = ‘यदा/यत् कर्म’
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम)
अजयःconquered
अजयः:
क्रिया
TypeVerb
Rootजि (धातु ‘to conquer’) → अजयत् (लुङ्) वैदिक संक्षेप-रूप ‘अजयः’
स्पृधःhostilities/rivals
स्पृधः:
कर्म (अजयः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्पृध् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक ‘rivalry/hostility’; बहुधा ‘स्पृध्/स्पृधा’)
Attribution
Rishi: RV-derived
Devata: Indra (as Namuci-slayer)
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From poised confidence to sudden decisive overthrow.","listener_experience":"A felt ‘snap’ of release—threat loses its head; courage rises.","intensity":8}