Sutra 13
Devanagari script
हृदयादुद्धृत्याग्नौ प्रक्षिप्तं चिटिचिटायदिन्द्रधनुर्वर्णं वा विषयुक्तं विद्यात्दग्धस्य हृदयमदग्धं दृष्ट्वा वा ॥ कZ_०४.७.१३ ॥
Transliteration
hṛdayād uddhṛtyāgnau prakṣiptaṃ ciṭiciṭāyad indradhanurvarṇaṃ vā viṣayuktaṃ vidyāt dagdhasya hṛdayam adagdhaṃ dṛṣṭvā vā
Translation
ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ‘ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਚਿਟਚਿਟ ਕਰੇ ਜਾਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰਯੁਕਤ ਜਾਣੋ; ਅਤੇ ਜਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨਾ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸੇ ਤਾਂ ਵੀ (ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ)।
Word by Word
हृदयात्from the heart
हृदयात्:
TypeNoun
Rootहृदय
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन (अपादान)
उद्धृत्यhaving extracted / after taking out
उद्धृत्य:
TypeVerb
Rootउद्-√हृ
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
अग्नौin the fire
अग्नौ:
TypeNoun
Rootअग्नि
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (अधिकरण)
प्रक्षिप्तम्(when) thrown in / having been cast (into)
प्रक्षिप्तम्:
TypeVerb
Rootप्र-√क्षिप्
Formकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (past passive participle)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
चिटिचिटायत्making a crackling/sizzling sound (“chiṭi-chiṭi”)
चिटिचिटायत्:
TypeIndeclinable/Onomatopoeia
Rootचिटिचिटा (अनुकरण)
Formअनुकरणशब्द; अव्ययवत् प्रयोगः (sound-expression)
इन्द्रधनुः-वर्णम्of rainbow-like colour / iridescent-coloured
इन्द्रधनुः-वर्णम्:
TypeAdjective
Rootइन्द्रधनुस्-वर्ण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (प्रक्षिप्तम्/हृदयम् इत्यादेः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
विषयुक्तम्mixed with poison / poisoned
विषयुक्तम्:
TypeAdjective
Rootविष-युक्त
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण
विद्यात्one should know / should infer
विद्यात्:
TypeVerb
Root√विद्
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
दग्धस्यof the burnt (one/thing)
दग्धस्य:
TypeAdjective (participial)
Rootदग्ध
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; (दग्धस्य हृदयस्य)
हृदयम्the heart
हृदयम्:
TypeNoun
Rootहृदय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अदग्धम्unburnt / not burnt
अदग्धम्:
TypeAdjective
Rootअ-दग्ध
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; निषेध-उपसर्ग ‘अ-’
दृष्ट्वाhaving seen / on seeing
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Root√दृश्
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
Entities Mentioned
H
heartF
fireFAQs
It provides an inspectable internal organ for a repeatable test, aiming to strengthen proof beyond external symptoms.