Sutra 30
Devanagari script
यत्स्वं द्रव्यमन्यैर्भुज्यमानं दश वर्षाण्युपेक्षेत हीयेतास्य अन्यत्र बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः ॥ कZ_०३.१६.३० ॥
Transliteration
yatsvaṃ dravyamanyairbhujyamānaṃ daśa varṣāṇyupekṣeta hīyetāsya anyatra bālavṛddhavyādhitavyasaniproṣitadeśatyāgarājyavibhramebhyaḥ
Translation
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਗੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਣਡਿੱਠੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਨਾਬਾਲਗਤਾ, ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ, ਆਫ਼ਤ/ਤਕਲੀਫ਼, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਥਾਂ ਛੱਡਣਾ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ/ਅਵਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਅਣਡਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
Word by Word
यत्whatever/that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा/द्वितीया (सन्दर्भे ‘यत् … द्रव्यम्’ इति सम्बन्धः)
स्वम्one’s own
स्वम्:
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व
Formविशेषण/सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (द्रव्यम् इति विशेष्यस्य)
द्रव्यम्property, asset
द्रव्यम्:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (उपेक्षेत इत्यस्य कर्म)
अन्यैःby others
अन्यैः:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; तृतीया (कर्तृ/करण-भावे: ‘by others’)
भुज्यमानम्being enjoyed/used (by others)
भुज्यमानम्:
TypeVerb (Participle)
Rootभुज्
Formवर्तमान-कृदन्त; कर्मणि; शानच् (भुज्यमान); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; द्रव्यम् इति विशेषणम्
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदशन्
Formसंख्या; अव्ययवत् प्रयोगः; ‘वर्षाणि’ इति विशेषणम्
वर्षाणिyears
वर्षाणि:
TypeNoun
Rootवर्ष
Formनपुंसकलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (काल-परिमाणम्)
उपेक्षेतshould neglect/leave unclaimed
उपेक्षेत:
TypeVerb
Rootउप-ईक्ष्
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; ‘he should neglect/leave unclaimed’
हीयेतwould be lost/forfeited
हीयेत:
TypeVerb
Rootहा
Formलिङ् (विधिलिङ्); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; ‘it would be lost/diminished’
अस्यof him/of that person
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक; एकवचन; षष्ठी (सम्बन्धः: ‘of him/of this person’)
अन्यत्रexcept (in cases other than)
अन्यत्र:
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
Formअव्यय; अपवाद-निर्देशे ‘except/otherwise’
बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यःfrom (i.e., in cases of) minority, old age, illness, calamity/distress, being away (in foreign residence), abandonment of the country, and disorder/confusion of the kingdom
बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः:
TypeNoun (Compound)
Root(समास)
Formपुं/नपुंसक-भावे समाहार; बहुवचन; पञ्चमी (अपादान/अपवाद: ‘from/owing to these causes’)
Entities Mentioned
O
ownerP
possessor (others)S
state/kingdom (rājya)FAQs
It stabilizes property relations by discouraging dormant claims and rewarding continuous, visible possession—while preserving fairness through exceptions for incapacity and political disruption.