Sutra 15
Devanagari script
स्वे स्वे तु वर्गे देशे काले च स्वकरणकृताः सम्पूर्णाचाराः शुद्धदेशा दृष्टरूपलक्षणप्रमाणगुणाः सर्वव्यवहाराः सिध्येयुः ॥ कZ_०३.१.१५ ॥
Transliteration
sve sve tu varge deśe kāle ca svakaraṇakṛtāḥ sampūrṇācārāḥ śuddhadeśā dṛṣṭa-rūpa-lakṣaṇa-pramāṇa-guṇāḥ sarva-vyavahārāḥ sidhyeyuḥ
Translation
ਪਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਰਗ/ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਸਾਧਨ/ਏਜੰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਪੂਰੀ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜੀ ਔਪਚਾਰਿਕਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ‘ਸ਼ੁੱਧ’ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਦਿੱਖੀ ਰੂਪ, ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਮਾਪ/ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰਥ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵੈਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Word by Word
स्वेin one’s own / in the respective
स्वे:
TypePronoun (possessive)
Rootस्व
Formसप्तमी एकवचनम्, पुं/नपुं; (स्व-शब्दः)
स्वेin its own (respective)
स्वे:
TypePronoun (possessive)
Rootस्व
Formसप्तमी एकवचनम्, पुं/नपुं; (पुनरुक्तिः—‘स्वे स्वे’ = ‘each in its own’)
तुbut / indeed
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपातः; विरोध/विशेषार्थे
वर्गेin the (respective) category/class
वर्गे:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formसप्तमी एकवचनम्, पुंलिङ्ग
देशेin the (proper) place/region
देशे:
TypeNoun
Rootदेश
Formसप्तमी एकवचनम्, पुंलिङ्ग
कालेat the (proper) time
काले:
TypeNoun
Rootकाल
Formसप्तमी एकवचनम्, पुंलिङ्ग
चand
च:
TypeConjunction
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
स्वकरणकृताःdone by one’s own agency/own hands
स्वकरणकृताः:
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootकृ
Form‘स्वकरण’ + ‘कृत’ (कृ धातोः क्त-प्रत्ययान्तः); प्रथमा बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेषणम्
सम्पूर्णाचाराःwith complete observances/proper procedure fully complied with
सम्पूर्णाचाराः:
TypeNoun
Rootआचार
Form‘सम्पूर्ण’ + ‘आचार’ ; प्रथमा बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेष्यः (व्यवहाराः इत्यस्य)
शुद्धदेशाःhaving a proper/clean venue (proper locality)
शुद्धदेशाः:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootदेश
Form‘शुद्ध’ + ‘देश’ ; प्रथमा बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेषणम् (व्यवहाराः)
दृष्टseen / observed
दृष्ट:
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootदृश्
Formदृश् धातोः क्त-प्रत्ययान्तः; (समासे पूर्वपदम्)
रूपform / appearance
रूप:
TypeNoun
Rootरूप
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासे मध्यपदम्)
लक्षणmark / characteristic sign
लक्षण:
TypeNoun
Rootलक्षण
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासे मध्यपदम्)
प्रमाणproof / evidence / valid measure
प्रमाण:
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासे मध्यपदम्)
गुणाःqualities / merits
गुणाः:
TypeNoun
Rootगुण
Formप्रथमा बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; (समासे उत्तरपदम्)
सर्वव्यवहाराःall legal cases/proceedings (disputes)
सर्वव्यवहाराः:
TypeNoun
Rootव्यवहार
Form‘सर्व’ + ‘व्यवहार’ ; प्रथमा बहुवचनम्, पुंलिङ्ग
सिध्येयुःshould be successfully established/decided (be concluded)
सिध्येयुः:
TypeVerb
Rootसिध्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; धातुः सिध् (सिध्यति)
Entities Mentioned
C
contracting partiesA
authorized agentsC
courts and local venues (implied)FAQs
Proper category + proper jurisdiction + proper time + authorized actor + complete formalities + legitimate venue + verifiable identifiers and measurable proof.