निर्वर्तनविषमः पिण्डविषमः वर्णविषमः अर्घविषमः मानविषमः मापनविषमः भाजनविषमः इति हरणोपायाः ॥ कZ_०२.८.२१f ॥
nirvartanaviṣamaḥ piṇḍaviṣamaḥ varṇaviṣamaḥ arghaviṣamaḥ mānaviṣamaḥ māpanaviṣamaḥ bhājanaviṣamaḥ iti haraṇopāyāḥ
ਇਹ ਗ਼ਬਨ/ਅਪਹਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ— ਨਿਰਵਰਤਨ (ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ/ਟਰਨਓਵਰ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ; ਪਿੰਡ (ਥੋਕ ਲਾਟ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ; ਵਰਣ (ਗ੍ਰੇਡ/ਵਰਗੀਕਰਨ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ; ਅਰਘ (ਮੁੱਲਾਂਕਣ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ; ਮਾਨ (ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ; ਮਾਪਨ (ਮਾਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ; ਅਤੇ ਭਾਜਨ (ਪਾਤਰ/ਬਰਤਨ) ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ।
Kauṭilya treats corruption as operational: it occurs through process steps (grading, measuring, containerizing), so controls must exist at each step, not only at final totals.