Sutra 2

Devanagari script

शुल्कं दण्डः पौतवं नागरिको लक्षणाध्यक्षो मुद्राध्यक्षः सुरा सूना सूत्रं तैलं घृतं क्षारः सौवर्णिकः पण्यसंस्था वेश्या द्यूतं वास्तुकं कारुशिल्पिगणो देवताध्यक्षो द्वारबहिरिकादेयं च दुर्गम् ॥ कZ_०२.६.०२ ॥

Transliteration

śulkaṃ daṇḍaḥ pautavaṃ nāgariko lakṣaṇādhyakṣo mudrādhyakṣaḥ surā sūnā sūtraṃ tailaṃ ghṛtaṃ kṣāraḥ sauvarṇikaḥ paṇyasaṃsthā veśyā dyūtaṃ vāstukaṃ kāruśilpigaṇo devatādhyakṣo dvārabahirikādeyaṃ ca durgam

Translation

ਦੁਰਗ (ਨਗਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ-ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਸ਼ੁਲਕ, ਦੰਡ, ਨੌ-ਆਵਾਜਾਈ/ਫੈਰੀ-ਕਰ (ਪੌਤਵ), ਨਾਗਰਿਕ ਕਰ, ਲਕਸ਼ਣਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ (ਮਿਆਰ/ਨਿਸ਼ਾਨ) ਤੋਂ ਆਮਦਨ, ਮੁਦ੍ਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ (ਟਕਸਾਲ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਸੂਨਾ (ਵਧਸ਼ਾਲਾ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਸੂਤਰ (ਸੂਤ/ਵਸਤ੍ਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਤੇਲ, ਘੀ, ਖਾਰ, ਸੌਵਰਣਿਕ (ਸੁਨਾਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਪਣ੍ਯਸੰਸਥਾ (ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਦ੍ਯੂਤ (ਜੂਆ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਵਾਸਤੁਕ (ਨਿਰਮਾਣ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਕਾਰੁ-ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਗਣ (ਕਾਰੀਗਰ-ਸ਼ਿਲਪੀ ਗਿਲਡ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਦੇਵਤਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ (ਦੇਵਾਲਯ/ਤੀਰਥ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ) ਦੀ ਆਮਦਨ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚੌਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਸੂਲੀ।

Word by Word

• शुल्कम्: customs duty; toll
• Type: Noun
• Root: शुल्क
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• दण्डः: fine; penalty; punishment
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• पौतवम्: weights-and-measures/assay department (pautava)
• Type: Noun
• Root: पौतव
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• नागरिकः: city superintendent; municipal officer
• Type: Noun
• Root: नागरिक
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• लक्षणाध्यक्षः: superintendent/inspector of marks (standards, identifying marks)
• Type: Noun
• Root: अध्यक्ष
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः लक्षण + अध्यक्ष

• मुद्राध्यक्षः: superintendent of the mint; coinage officer
• Type: Noun
• Root: अध्यक्ष
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः मुद्रा + अध्यक्ष

• सुरा: liquor; spirit
• Type: Noun
• Root: सुरा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• सूना: slaughterhouse; butchery
• Type: Noun
• Root: सूना
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• सूत्रम्: thread; yarn
• Type: Noun
• Root: सूत्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• तैलम्: oil
• Type: Noun
• Root: तैल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• घृतम्: ghee; clarified butter
• Type: Noun
• Root: घृत
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• क्षारः: alkali; caustic salt
• Type: Noun
• Root: क्षार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• सौवर्णिकः: goldsmith; worker in gold
• Type: Noun
• Root: सौवर्णिक
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• पण्यसंस्था: market organization; trading establishment
• Type: Noun
• Root: संस्था
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः पण्य + संस्था

• वेश्या: courtesan; prostitute
• Type: Noun
• Root: वेश्या
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• द्यूतम्: gambling; game of dice
• Type: Noun
• Root: द्यूत
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• वास्तुकम्: building works; architecture/construction
• Type: Noun
• Root: वास्तुक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• कारुशिल्पिगणः: guild/body of artisans and craftsmen
• Type: Noun
• Root: गण
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः कारु-शिल्पिन् + गण

• देवताध्यक्षः: superintendent of temples/deity establishments
• Type: Noun
• Root: अध्यक्ष
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः देवता + अध्यक्ष

• द्वारबहिरिकादेयम्: gate/outpost levy collected outside the city gate
• Type: Noun
• Root: आदेय
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः द्वार-बहिरिक + आदेय

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• दुर्गम्: fort; fortress
• Type: Noun
• Root: दुर्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

Entities Mentioned

• Customs office
• Courts/penal administration
• Ferry/ports
• Municipal administration (nāgarika)
• Standards/weights office
• Mint
• Liquor administration
• Slaughterhouse
• Market institution
• Guilds
• Temple administration
• Gate/checkpoint administration

More Details

FAQs

What is the administrative intent of listing these items under ‘durga’?

To enumerate the predictable, controllable revenue streams of the fortified city—largely regulatory, licensing, and checkpoint-based collections—so they can be budgeted, assigned to offices, and audited.

Which revenues here reflect state control over vice/regulated consumption?

Liquor (surā), slaughterhouse (sūnā), courtesans (veśyā), and gambling (dyūta) indicate licensing/monopoly-style control with fiscal extraction.