तेषु चैतावच्चातुर्वार्ण्यमेतावन्तः कर्षकगोरक्षकवैदेहककारुकर्मकरदासाश्च एतावच्च द्विपदचतुष्पदमिदं चैषु हिरण्यल्विष्टिशुल्कदण्डं समुत्तिष्ठतीति ॥ कZ_०२.३५.०४ ॥
teṣu caitāvac cāturvārṇyam etāvantaḥ karṣakagorakṣakavaidehakakārukarmakaradāsāś ca; etāvac ca dvipadacatuṣpadam; idaṃ ca eṣu hiraṇya-lviṣṭi-śulka-daṇḍaṃ samuttiṣṭhatīti
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰੇ—‘ਇੰਨੇ ਚਾਤੁਰਵਰਣ ਦੇ ਹਨ; ਇੰਨੇ ਕਿਸਾਨ, ਗੋਰੱਖਕ, ਵੈਦੇਹਕ (ਵਪਾਰੀ), ਕਾਰੂ (ਕਾਰੀਗਰ), ਕਰਮਕਰ (ਮਜ਼ਦੂਰ) ਅਤੇ ਦਾਸ ਹਨ; ਇੰਨੇ ਦੋਪੈਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚੌਪੈਰਿਆਂ ਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਨਕਦੀ ਰਾਜਸਵ, ਬੇਗਾਰ/ਸੇਵਾ, ਸ਼ੁਲਕ/ਚੁੰਗੀ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।’
Occupations predict economic activity and compliance risk; tolls reflect trade volume, and fines reflect enforcement—together enabling revenue projection and governance planning.