Sutra 6
Devanagari script
व्याधितान्यङ्गानन्यदोहीदुर्दोहापुत्रघ्नीनां च समविभागं रूपशतं पालयन्तस्तज्जातिकं भागं दद्युः । इति भग्नोत्षृष्टकम् ॥ कZ_०२.२९.०६ ॥
Transliteration
vyādhitānyaṅgān anyadohī durdohā putraghnīnāṃ ca samavibhāgaṃ rūpaśataṃ pālayantas tajjātikaṃ bhāgaṃ dadyuḥ | iti bhagnotṣṛṣṭakam
Translation
ਜੋ ਲੋਕ ਸੌ ਰੂਪਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ, ਅੰਗ-ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਨਿਯਮਿਤ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਦੁਹਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੱਛੜਾ ਮਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੱਸਾ (ਕਰ/ਵਾਟਾ) ਦੇਣ; ਇਸ ਨੂੰ ‘ਭਗਨੋਤ੍ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਕ’ (ਟੁੱਟਿਆ/ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਪਸ਼ੂਧਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Word by Word
व्याधितानिdiseased, afflicted (animals)
व्याधितानि:
TypeNoun/Adjective (PPP used adjectivally)
Rootव्याधि
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; (व्याधित = व्याधि-युक्त) विशेषणम्
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
TypeNoun
Rootअङ्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
अन्यदोहिन्(cows) milkable only by another person
अन्यदोहिन्:
TypeNoun (agent)
Rootदुह्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (अन्यदोहिनाम्); ‘अन्य’ उपपद + दोहिन् (दुह्-धातु, णिनि)
दुर्दोहhard to milk
दुर्दोह:
TypeNoun/Adjective
Rootदुह्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (दुर्दोहानाम्); ‘दुर्’ उपसर्ग + दोह (दुह्)
पुत्रघ्नीcalf-killing (cows)
पुत्रघ्नी:
TypeNoun/Adjective
Rootहन्
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (पुत्रघ्नीनाम्); तत्पुरुषः (पुत्रं हन्ति)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
समविभागम्equal division / equal share
समविभागम्:
TypeNoun
Rootसमविभाग
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; सम + विभाग
रूपशतम्one hundred rūpas (coins)
रूपशतम्:
TypeNoun
Rootरूप
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘रूप’ (silver coin) + ‘शत’ (100)
पालयन्तः(those) maintaining/keeping (them)
पालयन्तः:
TypeVerb (present participle)
Rootपाल्
Formलट्-प्रत्यय; वर्तमानकालिक कर्तरि शतृ-प्रत्यय (पालयत्); प्रथमा बहुवचन पुंलिङ्ग
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; (तत्-जातिकम् इत्यत्र) नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
जातिकम्of the same kind/type
जातिकम्:
TypeAdjective
Rootजाति
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; जाति-सम्बन्धि (जातिक)
भागम्a share/portion
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
दद्युःshould give
दद्युः:
TypeVerb
Rootदा
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थ
भग्नोत्सृष्टकम्“Broken-and-abandoned (cases)” (section heading)
भग्नोत्सृष्टकम्:
TypeNoun (technical heading)
Rootभग्नोत्सृष्टक
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भग्न + उत्सृष्टक (section-title)
Entities Mentioned
H
herd caretakersP
problem-animal categoriesFAQs
To prevent caretakers from being punished by uniform quotas when assigned poor stock, and to stop strategic dumping of bad animals into state herds.