Sutra 5
षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
ਵਰਖਾ ਦਾ ਮਿਆਰ (ਵਰ੍ਹਸ਼-ਪ੍ਰਮਾਣ) ਇਹ ਹੈ—ਜਾਂਗਲ (ਸੁੱਕੇ) ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 16 ਦ੍ਰੋਣ, ਆਨੂਪ (ਦਲਦਲੀ) ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 8½, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਪ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 12½, ਅਸ਼ਮਕ ਵਿੱਚ 13½, ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ 23; ਅਤੇ ਅਪਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ (ਬਦਲਦਾ) ਹੈ। ਹੇਮੰਤ/ਸਰਦੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲਿਆ (ਨਹਿਰ/ਖੱਡ) ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਬਿਜਾਈ (ਕੁਲਿਆ-ਵਾਪ) ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਰੁੱਤ/ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
FAQs
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.