Adhyaya 21
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by converting administrative detail into predictable extraction and control. Chapter 2.21 treats customs not merely as taxation but as a gate-institution: a spatially fixed checkpoint near the mahādvāra, publicly marked by a dhvaja, where identity, origin, cargo, valuation, and official sealing (mudrā) are recorded. This creates legible commerce, reduces evasion, and turns disputes (competitive bidding, false under/over-valuation) into state revenue or enforceable penalties. The chapter’s pragmatism is Kautilyan: merchants are not moralized; they are governed through documentation, inspection, and danda. The kośa is strengthened by preventing leakage (atyaya), punishing counterfeit administrative signals (kūṭa-mudrā), and criminalizing collusive concealment by the very adhyakṣa meant to guard the gate. By anchoring enforcement at the entry-point, the state secures both fiscal inflow and sovereign visibility—preconditions for sustaining army, fortification, and diplomacy.
Sutras
Sutra 1
शुल्काध्यक्षः शुल्कशालां ध्वजं च प्रान्मुखमुदन्मुखं वा महाद्वाराभ्याशे निवेशयेत् ॥ कZ_०२.२१.०१ ॥
ਸ਼ੁਲਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਲਕ-ਘਰ ਅਤੇ ਝੰਡਾ (ਸੰਕੇਤ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Sutra 2
शुल्कादायिनश्चत्वारः पञ्च वा सार्थोपयातान्वणिजो लिखेयुः के कुतस्त्याः कियत्पण्याः क्व चाभिज्ञानं मुद्रा वा कृता इति ॥ कZ_०२.२१.०२ ॥
ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸ਼ੁਲਕ-ਵਸੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਵਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਵਪਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ—ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਮਾਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮੋਹਰ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Sutra 3
अमुद्राणामत्ययो देयद्विगुणः ॥ कZ_०२.२१.०३ ॥
ਸਰਕਾਰੀ ਮੋਹਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਲ ਲਈ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਯ ਰਕਮ ਦਾ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 4
कूटमुद्राणां शुल्काष्टगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.२१.०४ ॥
ਨਕਲੀ ਮੋਹਰਾਂ ਲਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 5
भिन्नमुद्राणामत्ययो घटिकास्थाने स्थानम् ॥ कZ_०२.२१.०५ ॥
ਛੇੜਛਾੜ/ਟੁੱਟੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਘਟਿਕਾ-ਸਥਾਨ (ਨਿਰਧਾਰਤ ਜਾਂਚ ਚੌਕੀ) ‘ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
Sutra 6
राजमुद्रापरिवर्तने नामकृते वा सपादपणिकं वहनं दापयेत् ॥ कZ_०२.२१.०६ ॥
ਰਾਜ ਮੋਹਰ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਨਾਮ/ਦਾਖ਼ਲਾ ਝੂਠਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾ ਪਣ (1¼ ਪਣ) ਦਾ ਢੁਆਈ/ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਖ਼ਰਚ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Sutra 7
ध्वजमूलोपस्थितस्य प्रमाणमर्घं च वैदेहिकाः पण्यस्य ब्रूयुः एतत्प्रमाणेनार्घेण पण्यमिदं कः क्रेता इति ॥ कZ_०२.२१.०७ ॥
ਝੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖੇ ਮਾਲ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਮਤ ਵੈਦੇਹਿਕ ਐਲਾਨ ਕਰਨ—‘ਇਹ ਮਾਲ ਇਸ ਮਾਪ ਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕੀਮਤ ਦਾ ਹੈ; ਕੌਣ ਖਰੀਦੇਗਾ?’
Sutra 8
त्रिरुद्धोषितमर्थिभ्यो दद्यात् ॥ कZ_०२.२१.०८ ॥
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਰੋਕ ਕੇ (ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ‘ਤੇ) ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ/ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Sutra 9
क्रेतृसंघर्षे मूल्यवृद्धिः सशुल्का कोशं गच्छेत् ॥ कZ_०२.२१.०९ ॥
ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ—ਸ਼ੁਲਕ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।
Sutra 10
शुल्कभयात्पण्यप्रमाण मूल्यं वा हीनं ब्रुवतस्तदतिरिक्तं राजा हरेत् ॥ कZ_०२.२१.१० ॥
ਸ਼ੁਲਕ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੇ ਕੋਈ ਮਾਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਘੱਟ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਧੂ (ਅਘੋਸ਼ਿਤ) ਹੈ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰੇ।
Sutra 11
शुल्कमष्टगुणं वा दद्यात् ॥ कZ_०२.२१.११ ॥
ਜਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਭਰੇ।
Sutra 12
तदेव निविष्टपण्यस्य भाण्डस्य हीनप्रतिवर्णकेनार्घापकर्षणे सारभाण्डस्य फल्गुभाण्डेन प्रतिच्छादने च कुर्यात् ॥ कZ_०२.२१.१२ ॥
ਮਾਲ ਦਰਜ/ਰਜਿਸਟਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹੀ (ਸਜ਼ਾ) ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ—ਜਦੋਂ ਘਟੀਆ ਨਮੂਨਾ/ਰੰਗ-ਮਿਲਾਣ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਮਤ ਘਟਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਮਾਲ ਘਟੀਆ ਮਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਲੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 13
प्रतिक्रेतृभयाद्वा पण्यमूल्यादुपरि मूल्यं वर्धयतो मूल्यवृद्धिं राजा हरेत्द्विगुणं वा शुल्कं कुर्यात् ॥ कZ_०२.२१.१३ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਲੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ (ਜਾਂ ਮੰਗ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ) ਮਾਲ ਦੀ ਠੀਕ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਭਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਹ ਵਾਧੂ ਵਧੋਤਰੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰੇ ਜਾਂ ਦੁੱਗਣਾ ਸ਼ੁਲਕ ਲਗਾਏ।
Sutra 14
तदेवाष्टगुणमध्यक्षस्यच्छादयतः ॥ कZ_०२.२१.१४ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ/ਅਧ್ಯಕ್ಷ ਇਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਏ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਦੰਡ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 15
तस्माद्विक्रयः पण्यानां धृतो मितो गणितो वा कार्यः तर्कः फल्गुभाण्डानामानुग्राहिकाणां च ॥ कZ_०२.२१.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮਾਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਲ ਕੇ, ਮਾਪ ਕੇ ਜਾਂ ਗਿਣ ਕੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਘਟੀਆ/ਖਾਲੀ ਮਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
Sutra 16
ध्वजमूलमतिक्रान्तानां चाकृतशुल्कानां शुल्कादष्टगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.२१.१६ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ੁਲਕ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਲਕ-ਝੰਡਾ ਚੌਕੀ (ਚੈਕਪੋਸਟ) ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 17
पथिकोत्पथिकास्तद्विद्युः ॥ कZ_०२.२१.१७ ॥
ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ—ਦੋਵੇਂ ਯਾਤਰੀ—ਉਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ।
Sutra 18
वैवाहिकमन्वायनमौपायिकं यज्ञकृत्यप्रसवनैमित्तिकं देवेज्याचौलोपनयनगोदानव्रतदीक्षादिषु क्रियाविशेषेषु भाण्डमुच्छुल्कं गच्छेत् ॥ कZ_०२.२१.१८ ॥
ਵਿਆਹ, ਸ਼ਰਾਧ/ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ, ਤੋਹਫ਼ੇ, ਯੱਗ ਕਿਰਿਆ, ਪ੍ਰਸਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਚੌਲ, ਉਪਨਯਨ, ਗੋਦਾਨ, ਵਰਤ-ਦੀਖਿਆ ਆਦਿ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਾਲ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਲਕ ਦੇ ਲੰਘਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
Sutra 19
अन्यथावादिनः स्तेयदण्डः ॥ कZ_०२.२१.१९ ॥
ਝੂਠਾ ਬਿਆਨ/ਗਲਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਵਾਲੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
Sutra 20
कृतशुल्केनाकृतशुल्कं निर्वाहयतो द्वितीयमेकमुद्रया भित्त्वा पण्यपुटमपहरतो वैदेहकस्य तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०२.२१.२० ॥
ਜੋ ਵੈਦੇਹਕ (ਸ਼ੁਲਕ/ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਸ਼ੁਲਕ-ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਲਕ ਵਾਲਾ ਮਾਲ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਮੁਹਰ/ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਪੈਕੇਟ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਮਾਲ ਦੀ ਗੰਢ/ਪੈਕੇਟ ਚੋਰੀ ਕਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਉਤਨਾ ਹੀ (ਅਪਰਾਧ/ਮੁੱਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੰਡ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 21
शुल्कस्थानाद्गोमयपलालं प्रमाणं कृत्वापहरत उत्तमः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.२१.२१ ॥
ਸ਼ੁਲਕ-ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਜੋ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਪਾਲੇ ਨਾਲ ‘ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ’ ਬਣਾਕੇ (ਧੋਖੇ ਨਾਲ) ਅਪਹਰਨ/ਠੱਗੀ ਕਰੇ, ਉਸ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਹਸ-ਦੰਡ (ਸਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਜੁਰਮਾਨਾ) ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 22
शस्त्रवर्मकवचलोहरथरत्नधान्यपशूनामन्यतममनिर्वाह्यं निर्वाहयतो यथावघुषितो दण्डः पण्यनाशश्च ॥ कZ_०२.२१.२२ ॥
ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਜੇ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ, ਬਰਮ/ਕਵਚ, ਲੋਹਾ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਲਿਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਐਲਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦੰਡ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਾਲ ਜ਼ਬਤ/ਨਸ਼ਟ (ਅਰਥਾਤ ਪਣ੍ਯਨਾਸ਼) ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Sutra 23
तेषामन्यतमस्यानयने बहिरेवोच्छुल्को विक्रयः ॥ कZ_०२.२१.२३ ॥
ਉਹਨਾਂ (ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਸਤੂਆਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਕੇਵਲ ਸਰਹੱਦ/ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਲਕ-ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।
Sutra 24
अन्तपालः सपादपणिकां वर्तनीं गृह्णीयात्पण्यवहनस्य पणिकामेकखुरस्य पशूनामर्धपणिकां क्षुद्रपशूनां पादिकामंसभारस्य माषिकाम् ॥ कZ_०२.२१.२४ ॥
ਸਰਹੱਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਅੰਤਪਾਲ) ਆਵਾਜਾਈ-ਸ਼ੁਲਕ (ਵਰਤਨੀ) ਵਸੂਲੇ: ਗੱਡੀ/ਵਾਹਨ ਲਈ ਸਵਾ ਪਣ; ਮਾਲ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ/ਵਾਹਕ ਲਈ ਇੱਕ ਪਣ; ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਅੱਧਾ ਪਣ; ਛੋਟੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚੌਥਾਈ ਪਣ; ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਦੇ ਭਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਸ਼।
Sutra 25
नष्टापहृतं च प्रतिविदध्यात् ॥ कZ_०२.२१.२५ ॥
ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਜਾਂ ਚੋਰੀ/ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਉਹ ਬਰਾਮਦ ਕਰਵਾ ਕੇ (ਹੱਕਦਾਰ ਨੂੰ) ਵਾਪਸ ਦਿਵਾਏ।
Sutra 26
वैदेश्यं सार्थं कृतसारफल्गुभाण्डविचयनमभिज्ञानं मुद्रां च दत्त्वा प्रेषयेदध्यक्षस्य ॥ कZ_०२.२१.२६ ॥
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਉੱਚ-ਮੁੱਲ’ ਅਤੇ ‘ਘੱਟ-ਮੁੱਲ’ ਸਮਾਨ ਵਜੋਂ ਛਾਂਟ ਕੇ, ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਸੀਲ-ਮੋਹਰ (ਮੁਦਰਾ) ਦੇ ਕੇ ਅਧੀक्षक ਕੋਲ ਭੇਜੇ।
Sutra 27
वैदेहकव्यञ्जनो वा सार्थप्रमाणं राज्ञः प्रेषयेत् ॥ कZ_०२.२१.२७ ॥
ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਦੂਤ/ਏਜੰਟ ਕਾਰਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ/ਵੇਰਵਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੇਜੇ।
Sutra 28
तेन प्रदेशेन राजा शुल्काध्यक्षस्य सार्थप्रमाणमुपदिशेत्सर्वज्ञख्यापनार्थम् ॥ कZ_०२.२१.२८ ॥
ਉਸੇ ਹੀ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਲਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਂ/ਸਾਰਥ ਦੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰਾਂ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜਾਹਿਰ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
Sutra 29
ततः सार्थमध्यक्षोऽभिगम्य ब्रूयात् इदममुष्यामुष्य च सारभाण्डं फल्गुभाण्डं च न निहूहितव्यमेष राज्ञः प्रभावः इति ॥ कZ_०२.२१.२९ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰਥ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਹੇ: ‘ਇਹ ਫਲਾਣੇ-ਫਲਾਣੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਸਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੌਣ ਵਸਤੂ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।’
Sutra 30
निहूहतः फल्गुभाण्डं शुल्काष्टगुणो दण्डः सारभाण्डं सर्वापहारः ॥ कZ_०२.२१.३० ॥
ਗੌਣ ਵਸਤੂ ਲੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ; ਮੁੱਖ ਵਸਤੂ ਲੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜ਼ਬਤੀ।
Sutra 31
महोपकारमुच्छुल्कं कुर्याद्बीजं च दुर्लभम् ॥ कZ_०२.२१.३१च्द् ॥
ਜੋ ਵਸਤੂ/ਸੇਵਾ ਵੱਡਾ ਜਨਹਿਤ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਲਕ-ਮੁਕਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਬੀਜ ਦੁਲਭ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ/ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰੇ।
Frequently Asked Questions
Predictable customs procedures reduce arbitrary exactions and fraud, stabilize market valuation through official appraisal, and secure steady kośa inflow—funding protection, infrastructure, and crisis capacity while keeping trade channels trustworthy.
Key penalties include: for goods without seal/mark (amudrā) a charge of double the due (deya-dviguṇa); for forged seals (kūṭa-mudrā) a fine of eight times the duty (śulkāṣṭaguṇa); for broken seals (bhinna-mudrā) punitive detention/holding in a time-place of custody; for changing the royal seal or falsifying names, payment of a specified carriage/transport fee (sapādapaṇika vahana); for under-declaring quantity/value or disguising quality, confiscation of the excess and/or fines up to eightfold; if the superintendent covers up, the same eightfold penalty applies.