Sutra 24
Devanagari script
क्षुण्णघृष्टपिष्टभृष्टानामार्द्रशुष्कसिद्धानां च धान्यानां वृद्धिक्षयप्रमाणानि प्रत्यक्षीकुर्वीत ॥ कZ_०२.१५.२४ ॥
Transliteration
kṣuṇṇaghṛṣṭapiṣṭabhṛṣṭānām ārdrśuṣkasiddhānāṃ ca dhānyānāṃ vṛddhikṣayapramāṇāni pratyakṣīkurvīta
Translation
ਕੁੱਟੇ, ਰਗੜ ਕੇ/ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ, ਪੀਸੇ ਜਾਂ ਭੁੰਨੇ; ਅਤੇ ਗਿੱਲੇ, ਸੁੱਕੇ ਜਾਂ ਪਕਾਏ/ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਨਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ-ਘਾਟੇ (ਲਾਭ-ਨੁਕਸਾਨ) ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪਰਖੇ।
Word by Word
क्षुण्णpounded
क्षुण्ण:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootक्षुद्
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुं/नपुं/स्त्री—प्रथमा/द्वितीया बहुवचनस्य विशेषणरूपेण (धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्)
घृष्टrubbed/abraded
घृष्ट:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootघृष्
Formकृदन्त; क्त; धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्
पिष्टground/powdered
पिष्ट:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootपिष्
Formकृदन्त; क्त; धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्
भृष्टroasted
भृष्ट:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootभ्रञ्ज्
Formकृदन्त; क्त; धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्
आर्द्रmoist/wet
आर्द्र:
TypeAdjective
Rootआर्द्र (प्रातिपदिक)
Formप्रातिपदिक; धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्
शुष्कdry
शुष्क:
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक)
Formप्रातिपदिक; धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्
सिद्धcooked/boiled
सिद्ध:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootसिध्
Formकृदन्त; क्त; धान्यानाम् इति षष्ठी-बहुवचनस्य विशेषणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
धान्यानाम्of grains
धान्यानाम्:
TypeNoun
Rootधान्य
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
वृद्धिincrease
वृद्धि:
TypeNoun
Rootवृद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (समासे पूर्वपद)
क्षयdecrease/loss
क्षय:
TypeNoun
Rootक्षय
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (समासे मध्यपद)
प्रमाणानिmeasures/quantifications (of increase and decrease)
प्रमाणानि:
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; समासः: वृद्धि-क्षय-प्रमाणानि = ‘वृद्धेः क्षयस्य च प्रमाणानि’ (वृद्धिक्षययोः प्रमाणानि)
प्रत्यक्षीकुर्वीतshould ascertain/verify directly (by observation)
प्रत्यक्षीकुर्वीत:
TypeVerb
Rootकृ (कृञ्)
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative/denominative formation: प्रत्यक्षी-√कृ = ‘to make evident/verify by direct observation’
Entities Mentioned
S
storehouse superintendentM
measurers/weighersA
auditorsFAQs
It reduces manipulation of conversion ratios (e.g., grain-to-flour yields), a common avenue for theft, false reporting, or corrupt contracting.