Adhyaya 254
Divya-pramāṇa-kathana (Explanation of Divine Proofs / Ordeals and Evidentiary Procedure)
ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਵਿਆਵਹਾਰ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਪਾਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਚੋਰੀ, ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਤਤਕਾਲ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਗਵਾਹੀ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਵਾਹੀ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਮਝਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਲੁਕਾਉਣਾ ਜਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦੰਡ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਧਾ ਕੇ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਬਾਧ੍ਯ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਦੇਹ-ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਿਆਂ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਧਾਨਤਾ; ਵਿਰੋਧ/ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ, ਕੁਝ ਲਈ ਨਿਰਵਾਸਨ। ਫਿਰ ਮੌਖਿਕ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖਣ, ਗਵਾਹੀ-ਤਸਦੀਕ, ਸੋਧ, ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਦਲੀ ਪ੍ਰਤੀ, ਅਤੇ ਰਸੀਦ/ਐਂਡੋਰਸਮੈਂਟ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ-ਪ੍ਰਮਾਣ—ਤੁਲਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਵਿਸ਼, ਕੋਸ਼—ਦੀ ਵਿਧੀ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ; ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ–ਪੂਰਤ ਪੁੰਨ ਦੀ ਕਸਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यवहारो नाम त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुःपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः दिव्यप्रमाणकथनं अग्निर् उवाच तपस्विनो दानशीलाः कुलीनाः सत्यवादिनः धर्मप्रधाना ऋजवः पुत्रवन्तो धनान्विताः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਵ੍ਯਵਹਾਰ’ ਨਾਮਕ ੨੫੩ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ੨੫੪ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਦਿਵ੍ਯ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਾ ਕਥਨ’ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਪਸਵੀ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਕੁਲੀਨ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ, ਧਰਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਿੱਧੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ, ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ (ਲੋਕ) ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ।
Verse 2
पञ्चयज्ञक्रियायुक्ताः साक्षिणः पञ्च वा त्रयः यथाजाति यथावर्ण सर्वे सर्वेषु वा स्मृताः
ਪੰਜ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗਵਾਹ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਗਵਾਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Verse 3
स्त्रीवृद्धबालकितवमत्तोन्मत्ताभिशस्तकाः रङ्गावतारिपाषण्डिकूटकृद्विकलेन्द्रियाः
ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਜੁਆਰੀ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਪਾਗਲ, ਦੋਸ਼ੀ, ਨਟ, ਪਾਖੰਡੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਅਯੋਗ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 4
पतिताप्तान्नसम्बन्धिसहायरिपुतस्कराः अमाक्षिणः सर्वसाक्षी चौर्यपारुष्यसाहसे
ਪਤਿਤ, ਦੋਸਤ, ਆਸ਼ਰਿਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਹਾਇਕ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਚੋਰ ਗਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਚੋਰੀ, ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਗਵਾਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 5
उभयानुमतः साक्षी भवत्येकोपि धर्मवित् अब्रुवन् हि नरः साक्ष्यमृणं सदशबन्धकम्
ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਗਵਾਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰਜ਼ਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਦਸ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 6
राज्ञा सर्वं प्रदाप्यः स्यात् षट्चत्वारिंशके ऽह्ननि न ददाति हि यः साक्ष्यं जानन्नपि नराधमः
ਜਿਹੜਾ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਵੇ।
Verse 7
स कूटसाक्षिणां पापैस्तुल्यो दण्डेन चैव हि साक्षिणः श्रावयेद्वादिप्रतिवादिसमीपगान्
ਉਹ ਪਾਪ ਅਤੇ ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਸਾਕਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਵਾਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਕਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਓਥੇ ਹੀ ਗਵਾਹੀ ਲਵਾਈ ਜਾਵੇ।
Verse 8
ये पातककृतां लोका महापातकिनां तथा अग्निदानाञ्च ये लोका ये च स्त्रीबालघातिनां
ਜੋ ਲੋਕ ਆਮ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ—(ਇਹ ਸਭ)।
Verse 9
तान् सर्वान् समवाप्नोति यः साक्ष्यमनृतं वदेत् सुकृतं यत्त्वया किञ्चिज्जन्मान्तरशतैः कृतम्
ਜੋ ਗਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਸਾਰੇ (ਦੁਸ਼ਫਲ) ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਮਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
तत्सर्वं तस्य जानीहि यं पराजयसे मृषा द्वैधे बहूनां वचनं समेषु गुणिनान्तथा
ਇਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦਾ ਸਮਝ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਝੂਠ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ; ਅਤੇ ਬਰਾਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੋ।
Verse 11
गुणिद्वैधे तु वचनं ग्राह्यं ये गुणवत्तराः यस्योचुः साक्षिणः सत्यां प्रतिज्ञां स जयी भवेत्
ਜੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵੱਧ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
Verse 12
अन्यथा वादिनो यस्य ध्रूवस्तस्य पराजयः उक्ते ऽपि साक्षिभिः साक्ष्ये यद्यन्ये गुणवत्तराः
ਜੋ ਮੁਕੱਦਮੇਦਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਗੱਲ ਦੇ ਉਲਟ ਦਲੀਲ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਜੇ ਹੋਰ ਗਵਾਹ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਤੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 13
द्विगुणा वान्यथा ब्रूयुः कूटाः स्युःपूर्वसाक्षिणः पृथक् पृथग्दण्डनीयाः कूटकृत्साक्षिणस् तथा
ਜੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਾਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਉਲਟ ਬੋਲਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਝੂਠ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗਵਾਹ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ।
Verse 14
विवादाद्द्विगुणं दण्डं विवास्यो ब्राह्मणः स्मृतः यः साक्ष्यं श्रावितो ऽन्येभ्यो निह्नुते तत्तमोवृतः
ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਦੰਡ ਦੋਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 15
स दाप्यो ऽष्टगुणम् दण्डं ब्राह्मणन्तु विवासयेत् वर्णिनां हि बधो यत्र तत्र साक्ष्यअनृतं वदेत्
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਦੰਡ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਥੇ (ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ) ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਧ ਹੋ ਸਕੇ, ਉੱਥੇ ਗਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਅਸੱਤ ਕਹਿਣਾ (ਅਪਵਾਦ ਵਜੋਂ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 16
यः कश्चिदर्थो ऽभिमतः स्वरुच्या तु परस्परं लेख्यं तु साक्षिमत् कार्यं तस्मिन् धनिकपूर्वकम्
ਜੋ ਵੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਪਰਸਪਰ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਗਵਾਹਾਂ ਸਮੇਤ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਜ਼ਦਾਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 17
समामासतदर्हाहर् नामजातिस्वगोत्रजैः सब्रह्मचारिकात्मीयपितृनामादिचिह्नितम्
ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਸੰਵਤ, ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤਿਥੀ ਆਦਿ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਾਤਿ, ਆਪਣਾ ਗੋਤ੍ਰ, ਸਹ-ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿਖੇ ਜਾਣ।
Verse 18
समाप्ते ऽर्थे ऋणी नाम स्वहस्तेन निवेशयेत् मतं मे ऽमुकपुत्रस्य यदत्रोपरिलेखितं
ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਇਹ ਮੰਨੇ—“ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਮੇਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਅਮੁਕ, ਅਮੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ।”
Verse 19
साक्षिणश् च स्वहस्तेन पितृनामकपूर्वकम् अत्राहममुकः साक्षी लिखेयुरिति ते समाः
ਸਾਕਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖ ਕੇ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ—“ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਅਮੁਕ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਾਂ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਰਜ ਹੋਵੇ।
Verse 20
अलिपिज्ञ ऋणी यः स्यालेकयेत् स्वमतन्तु सः साक्षी वा साक्षिणान्येन सर्वसाक्षिसमीपतः
ਜੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਗਵਾਹ ਬਣੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਗਵਾਹ ਬਣੇ।
Verse 21
उभयाभ्यर्थितेनैतन्मया ह्य् अमुकसूनुना लिखितं ह्य् अमुकेनेति लेखको ऽथान्ततो लिखेत्
ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਲਿਖੇ—“ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ, ਅਮੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮੁਕ, ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ—ਅਮੁਕ ਲਈ।”
Verse 22
विनापि साक्षिभिर् लेख्यं स्वहस्तलिखितञ्च यत् तत् प्रमाणं स्मृतं सर्वं बलोपधिकृतादृते
ਸਾਕਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਜ਼ਬਰ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ।
Verse 23
ऋणं लेख्यकृतं देयं पुरुषैस्त्रिभिरेव तु आधिस्तु भुज्यते तावद्यावत्तन्न प्रदीयते
ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ (ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ/ਪੁਸ਼ਟੀ) ਅਨੁਸਾਰ ਅਦਾ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਿਰਵੀ (ਆਧਿ) ਕਰਜ਼ਾ ਨਾਂ ਮੁਕਣ ਤੱਕ ਹੀ ਭੋਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Verse 24
देशान्तरस्थे दुर्लेख्ये नष्टोन्मृष्टे हृते तथा भिन्ने च्छिन्ने तथा दग्धे लेख्यमन्यत्तु कारयेत्
ਜੇ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਟ ਜਾਂ ਕੱਟ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੜ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 25
सन्दिग्धार्थविशुद्ध्यर्थं स्वहस्तलिखितन्तु यत् युक्तिप्राप्तिक्रियाचिह्नसम्बन्धागमहेतुभिः
ਸੰਦੇਹਪੂਰਨ ਅਰਥ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਪਾਠ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਰਕ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਤਸਦੀਕ), ਵਿਹਾਰਕ ਕ੍ਰਿਆ, ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸੰਦਰਭ-ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਗਮ (ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ) ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਣੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 26
लेख्यस्य पृष्ठे ऽभिलिखेत् प्रविष्टमधमर्णिनः धनी चोपगतं दद्यात् स्वहस्तपरिचिह्नितम्
ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਦਰਜ-ਇੰਦਰਾਜ਼ (ਅਦਾਇਗੀ/ਨਿਪਟਾਰਾ) ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੇਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ/ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਾਲ ਰਸੀਦ ਦੇਵੇ।
Verse 27
दत्वर्णं पाटयेल्लेख्यं शुद्ध्यै चान्यत्तु कारयेत् साक्षिमच्च भवेद्यत्तु तद्दातव्यं ससाक्षिकं
ਘਾਟ ਅੱਖਰ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੜ੍ਹਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਲੇਖ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਗਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਵਾਹਾਂ ਸਮੇਤ ਹੀ ਕਰਕੇ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 28
तुलाग्न्यापो विषं कोषो दिव्यानीह विशुद्धये महाभियोगेष्वेतानि शीर्षकस्थे ऽभियोक्तरि
ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ (ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ) ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ-ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਹਨ—ਤੁਲਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੋਸ਼-ਪਰੀਖਿਆ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚ ਪਦ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 29
रुच्या वान्यतरः कुर्यादितरो वर्तयेच्छिरः विनापि शीर्षकात् कुर्यान्नृपद्रोहे ऽथ पातके
ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ (ਜਲਾਦ) ਕੰਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇ। ਜਾਂ ਸਿਰ ਕੱਟਣ ਦੇ ਠੱਠੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਰਾਜਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੰਡ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 30
नासहस्राद्धरेत् फालं न तुलान्न विषन्तथा नृपार्थेष्वभियोगेषु वहेयुः शुचयः सदा
ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਦਾ ਵੀ ਹਲ ਦਾ ਫਾਲ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਨਾ ਤੁਲਾ (ਤੋਲ) ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ। ਰਾਜ ਦੇ ਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ।
Verse 31
सहस्रार्थे तुलादीनि कोषमल्पे ऽपि दापयेत् शतार्धं दापयेच्छुद्धमशुद्धो दण्डभाग् भवेत्
ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਲਾ ਆਦਿ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਸ਼ (ਸ਼ੁਲਕ/ਦੰਡ) ਵਸੂਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੌ ਦਾ ਅੱਧਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧ (ਧੋਖੇਬਾਜ਼) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੰਡ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 32
सचेलस्नातमाहूय सूर्योदय उपोषितम् कारयेत्दर्वदिव्यानि नृपब्राह्मणसन्निधौ
ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਉਪਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਦਰਭਾ-ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ।
Verse 33
तुला स्त्रीबालवृद्धान्धपङ्गुब्राह्मणरोगिणां अग्निर्ज्वलं वा शूद्रस्य यवाः सप्त विषस्य वा
ਇਸਤਰੀ, ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਲੰਗੜੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਲਈ ਤਰਾਜੂ (ਤੋਲ) ਦੀ ਪਰਖ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਖ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਜੌਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ ਦੀ ਪਰਖ ਹੈ।
Verse 34
तुलाधारणविद्वद्भिरभियुक्तस्तुलाश्रितः प्रतिमानसमीभूतो रेखां कृत्वावतारितः
ਤੋਲ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਯੁਕਤ ਨੂੰ ਤਰਾਜੂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਿਆਰੀ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਰੇਖਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ) ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
आदित्यचन्द्रावनिलो ऽनलश् च द्यौर्भूमिरापोहृदयं यमश् च अहश् च रात्रिश् च उभे च सन्ध्ये धर्मश् च जानाति नरस्य वृत्तम्
ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਆਪਣਾ ਹਿਰਦਾ ਅਤੇ ਯਮ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 36
त्वं तुले सत्यधामासि पुरा देवैर् विनिर्मिता सत्यं वदस्व कल्याणि संशयान्मां विमोचय
ਹੇ ਤਰਾਜੂ! ਤੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ! ਸੱਚ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।
Verse 37
यद्यस्मि पापकृन्मातस्ततो मां त्वमधो नय शुद्धश्चेद्गमयोर्ध्वम्मां तुलामित्यभिमन्त्रयेत्
ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਜਾ; ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂਲਾ-ਕ੍ਰਿਆ ਵੇਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ।
Verse 38
करौ विमृदितव्रीहेर्लक्षयित्वा ततो न्यसेत् सप्ताश्वप्त्यस्य पत्राणि तावत् सूत्रेण वेष्टयेत्
ਕੁੱਟੇ ਹੋਏ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਫਿਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਤੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ।
Verse 39
त्वमेव सर्वभूतानामन्तश् चरसि पावक साक्षिवत् पुण्यपापेभ्यो ब्रूहि सत्यङ्गरे मम
ਹੇ ਪਾਵਕ! ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਅੰਗਾਰ! ਮੇਰੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਬੋਲ।
Verse 40
तस्येत्युक्तवतो लौहं पञ्चाशत्पलिकं समम् अग्निर्वर्णं न्यसेत् पिण्डं हस्तयोरुभयोरपि
ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਪਲ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਸਮ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 41
स तमादाय सप्तैव मण्डलानि शतैर् व्रजेत् षोडशाङ्गुलकं ज्ञेयं मण्डलं तावदन्तरम्
ਉਸ ਮਾਪ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੱਤ ਮੰਡਲਾਂ ਤੱਕ ਵਧੇ। ਇੱਕ ਮੰਡਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੰਗੁਲ ਦਾ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।
Verse 42
मुक्त्वाग्निं मृदितव्रीहिरदग्धः शुद्धिमाप्नुयात् अन्तरा पतिते पिण्डे सन्देहे वा पुनर्हरेत्
ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਣ ਤੇ, ਕੁੱਟੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਸੜੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕਰਮ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿੰਡ ਡਿੱਗ ਪਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮੁੜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 43
पवित्राणां पवित्र त्वं शोध्यं शोधय पावन सत्येन माभिरक्षस्व वरुणेत्यभिशस्तकम्
ਹੇ ਵਰੁਣ! ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ; ਹੇ ਪਾਵਨ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ। ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਇਹ ‘ਅਭਿਸ਼ਸਤਕ’ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
नाभिदघ्नोदकस्थस्य गृहीत्वोरू जलं विशेत् समकालमिषुं मुक्तमानीयान्यो जवो नरः
ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਵੇ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਤੇਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵੇ।
Verse 45
यदि तस्मिन्निमग्नाङ्गं पश्येच्च शुद्धिमाप्नुयात् त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थित
ਜੇ ਉਸ (ਪਾਣੀ) ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਅੰਗ ਦਿੱਸ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈਂ।
Verse 46
त्रायस्वास्मादभीशापात् सत्येन भव मे ऽमृतम् एवमुक्त्वा विषं सार्ङ्गं भक्षयेद्धिमशैलजं
“ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਿਮਾਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ‘ਸਾਰੰਗ’ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 47
यस्य वेगैर् विना जीर्णं शुद्धिं तस्य विनिर्दिशेत् देवानुग्रान् समभ्यर्च्य तत्स्नानोदकमाहरेत्
ਜਿਸ ਦਾ ਪਚਨ ਕੁਦਰਤੀ ਦੇਹੀ ਵੇਗਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਜਲ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 48
संश्राव्य पापयेत्तस्माज्जलात्तु प्रसृतित्रयम् आचतुर्दशमादह्नो यस्य नो राजदैविकम्
ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਵੇ (ਅਰਥਾਤ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ) ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤੀ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ। ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਰਾਜ-ਅਪਰਾਧ ਹੋਵੇ ਨਾ ਦੈਵਿਕ (ਦੇਵ-ਅਪਰਾਧ)।
Verse 49
व्यसनं जायते घोरं स शुद्धः स्यादसंशयम् सत्यवाहनशस्त्राणि गोवीजकनकानि च
ਜੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪੱਤੀ ਆ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। (ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿੱਚ) ਸਤ੍ਯਵਾਹਨ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਗਾਂ, ਬੀਜ, ਕਨਕ (ਸੋਨਾ) ਆਦਿ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 50
देवतागुरुपादाश् च इष्टापूर्तकृतानि च इत्येते सुकराः प्रोक्ताः शपथाः स्वल्पसंशये
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ-ਪੂਰਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਸਮ—ਇਹ ਕਸਮਾਂ ਘੱਟ ਸੰਦੇਹ ਹੋਣ ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸੌਖੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Qualified witnesses are described as ascetic, charitable, well-born, truthful, dharma-oriented, straightforward, possessing sons, and financially established; additionally, they should be engaged in the pañca-yajña duties, typically in groups of three or five.
Women, the very old, children, gamblers, intoxicated or deranged persons, censured/accused persons, performers, sectarians, forgers, and impaired persons are listed as disqualified; however, in cases like theft, violence/assault, and forcible outrage, broader testimony is allowed.
Withholding known testimony is treated as a serious offense: the king may impose severe forfeiture, and the person is equated with false witnesses in sin and punishment.
In doubt, the statement of the many is preferred; among equals, the virtuous; and when credibility differs, the testimony of those with superior qualifications prevails—even over earlier testimony if later witnesses are more reliable.
The chapter prescribes written instruments marked with date and identity details (name, jāti/varṇa markers, gotra, father’s name), debtor acknowledgment in his own hand, witness attestations, scribe’s colophon, and validity of self-written documents—except those produced by force or fraud.
The ordeals are balance (tulā), fire (agni), water (āpaḥ), poison (viṣa), and koṣa; they are applied in grave accusations, particularly when the accuser is of high standing, with procedural constraints and suitability rules.