Adhyaya 268
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 26839 Verses

Adhyaya 268

Mantras for the Parasol and Other Royal/Worship Emblems (छत्रादिमन्त्रादयः)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੀਰਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਤਰ, ਅਸ਼ਵ, ਧਵਜ, ਖੜਗ, ਕਵਚ ਅਤੇ ਭੇਰੀ ਆਦਿ ਰਾਜਸੀ-ਯੁੱਧ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਭਿਮੰਤ੍ਰਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਤ੍ਯ-ਬਲ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜੈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ-ਤੇਜ, ਅਗਨੀ-ਸ਼ਕਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਵੇਗ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਦੇ ਨਾਮ, ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ, ਦਿਕਪਾਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਣਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ, ਜੈ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਦੈਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नीराजनाविधिर्नाम सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विशाखान्त्विति क , छ च अथाष्टषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः छत्रादिमन्त्रादयः पुष्कर उवाच छत्रादिमन्त्रान्वक्ष्यामि यैस्तत् पूज्य जयादिकम् ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਨੀਰਾਜਨ-ਵਿਧੀ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਸੜਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ (ਕੁਝ ਹਸਤਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਾਖਾ-ਅੰਤ’ ਪਾਠ ਹੈ)। ਹੁਣ ਦੋ ਸੌ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਛਤਰ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਛਤਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਜਣਯ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿੱਤ ਆਦਿ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਤ੍ਯ ਵਚਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 2

सूर्यस्य च प्रभावेन वर्धस्व त्वं महामते पाण्डराभप्रतीकाश हिमकुन्देन्दुसुप्रभ

ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਧੇ ਤੇ ਫਲੇ-ਫੂਲੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ; ਤੂੰ ਧਵਲ ਆਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਹਿਮ, ਕੁੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁਪ੍ਰਭ।

Verse 3

यथाम्बुदश्छादयते शिवायैनां वसुन्धरां तथाच्छादय राजानं विजयारोग्यवृद्धये

ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਢੱਕ (ਰੱਖਿਆ ਕਰ)—ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ।

Verse 4

गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूयाः कुलदूषकः ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च

ਤੂੰ ਗੰਧਰਵ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ; ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਲ-ਦੂਸ਼ਕ ਨਾ ਬਣੀਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਤ੍ਯ ਵਚਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ (ਸਤ੍ਯ) ਬਲ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 5

प्रभावाच्च हुताशस्य वर्धस्व त्वं तुरङ्गम तेजसा चैव सूर्यस्य मुनीनां तपसा तथा

ਹੁਤਾਸ਼ (ਅਗਨੀ) ਦੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਤੁਰੰਗਮ, ਤੂੰ ਵਧ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 6

रुद्रस्य ब्रह्मचर्येण पवनस्य बलेन च स्मर त्वं राजपुत्रो ऽसि कौस्तुभन्तु मणिं स्मर

ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਵਨਦੇਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਰੱਖ—ਤੂੰ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰ।

Verse 7

यां गतिं ब्रह्महा गच्छेत् पितृहा मातृहा तथा भूम्यर्थे ऽनृतवादी च क्षत्रियश् च पराङ्मुखः

ਜੋ ਗਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤੇ ਯੁੱਧ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 8

व्रजेस्त्वन्तां गतिं क्षिप्रं मा तत् पापं भवेत्तव विकृतिं मापगच्छेस्त्वं युद्धे ऽध्वनि तुरङ्गम

ਹੇ ਤੁਰੰਗਮ, ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਾਪ ਨਾ ਬਣੇ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਕਾਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾ।

Verse 9

रिपून् विनिघ्नन्समरे सह भर्त्रा सुखी भव शक्रकेतो महावीर्यः सुवर्णस्त्वामुपाश्रितः

ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਰਹੋ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰਕੇਤੁ, ਮਹਾਵੀਰਯਵਾਨ—ਸੁਵਰਨ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।

Verse 10

पतत्रिराड्वैनतेयस् तथा नारायणध्वजः काश्यपेयो ऽमृताहर्ता नागारिर्विष्णुवाहनः

ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਰਾਜ ਵੈਨਤੇਯ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧੁਜ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ।

Verse 11

अप्रमेयो दुराधर्षो रणे देवारिसूदनः महाबलो मावेगो महाकायो ऽमृताशनः

ਉਹ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਦੁਰਾਧਰਸ਼ ਹੈ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ; ਮਹਾਬਲੀ, ਅਵੇਗੀ, ਮਹਾਕਾਇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭੋਜੀ ਹੈ।

Verse 12

गरुत्मान्मारुतगतिस्त्वयि सन्निहितः स्थितः विष्णुना देवदेवेन शक्रार्थं स्थापितो ह्य् असि

ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਗਰੁਤਮਾਨ (ਗਰੁੜ) ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਨਿੰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 13

जयाय भव मे नित्यं वृद्धये ऽथ बलस्य च साश्ववर्मायुधान्योधान्रक्षास्माकं रिपून्दह

ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੋ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਤੇ ਬਲ ਵੀ ਦਿਓ। ਸਾਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ—ਘੋੜਿਆਂ, ਬਕਤਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰੋ।

Verse 14

कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नील एते ऽष्टौ देवयोनयः

ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਐਰਾਵਣ, ਪਦਮ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਅਤੇ ਵਾਮਨ; ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਨੀਲ—ਇਹ ਅੱਠ ਦੇਵਯੋਨੀ (ਦਿਵ੍ਯ-ਜਨਮੇ) ਹਨ।

Verse 15

तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च बलान्यष्टौ समाश्रिताः भद्रो मन्दो मृगश् चैव गजः संकीर्ण एव च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਨੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਪੋਤਰੇ’ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਸੈਨਾਵਿਊਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਭੇਦ ਬਣਦੇ ਹਨ: ਭਦ੍ਰ, ਮੰਦ, ਮ੍ਰਿਗ, ਗਜ ਅਤੇ ਸੰਕੀਰਣ (ਮਿਸ਼੍ਰ) ਆਦਿ।

Verse 16

वने वने प्रसूतास्ते स्मरयोनिं महागजाः पान्तु त्वां वसवो रुद्रा आदित्याः समरुद्गणाः

ਜੰਗਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕਾਮ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਮਹਾਗਜ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।

Verse 17

भर्तारं रक्ष नागेन्द्र समयः परिपाल्यतां ऐरावताधिरूढस्तु वज्रहस्तः शतक्रतुः

ਹੇ ਨਾਗੇਂਦ੍ਰ! ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਸੰਧਿ/ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਪਾਲਣ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਵਜ੍ਰਹਸਤ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਸਾਕਸ਼ੀ ਤੇ ਦੰਡਦਾਤਾ ਹੈ।

Verse 18

पृष्ठतो ऽनुगतस्त्वेष रक्षतु त्वां स देवराट् अवाप्नुहि जयं युद्धे सुस्थश् चैव सदा व्रज

ਜੋ ਦੇਵਰਾਟ (ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਾਟ) ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ।

Verse 19

अवाप्नुहि बलञ्चैव ऐरावतसमं युधि श्रीस्ते सोमाद्बलं विष्णोस्तेजः सूर्याज्जवो ऽनिलात्

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਸੋਮ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਬਲ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਤੇਜ ਅਤੇ ਅਨਿਲ (ਵਾਯੂ) ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ/ਵੇਗ ਮਿਲੇ।

Verse 20

स्थैर्यं गिरेर्जयं रुद्राद्यशो देवात् पुरन्दरात् युद्धे रक्षन्तु नागास्त्वां दिशश् च सह दैवतैः

ਪਹਾੜ ਤੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਦੇਵੇ; ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇਵੇ; ਦੇਵ ਤੈਨੂੰ ਯਸ਼ ਦੇਵੇ; ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ-ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।

Verse 21

अश्विनौ सह गन्धर्वैः पान्तु त्वां सर्वतो दिशः मन्वो वसवो रुद्रा वायुः सोमो महर्षयः

ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਮਨੂ, ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।

Verse 22

नागकिन्नरगन्धर्वयक्षभूतगणा ग्रहाः प्रमथास्तु सहादित्यैर् भूतेशो मातृभिः सह

ਨਾਗ, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ; ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥ—ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਭੂਤੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ—ਸਭ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਈ ਸਨਿੱਧ ਹੋਣ।

Verse 23

शक्रः सेनापतिः स्कन्दो वरुणश्चाश्रितस्त्वयि प्रदहन्तु रिपून् सर्वान् राजा विजयमृच्छतु

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਵਰੁਣ—ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋ ਕੇ—ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ; ਰਾਜਾ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰੇ।

Verse 24

यानि प्रयुक्तान्यरिभिर्भूषणानि समन्ततः पतन्तु तव शत्रूणां हतानि तव तेजसा

ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੋ ਜੋ ‘ਭੂਸ਼ਣ’ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ-ਉਪਕਰਣ ਵਰਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਡਿੱਗ ਪੈਣ—ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ।

Verse 25

कालनेमिबधे यद्वत् युद्धे त्रिपुरघातने हिरण्यकशिपोर्युद्धे बधे सर्वासुरेषु च

ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨਾਲ ਸਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 26

शोभितासि तथैवाद्य शोभस्व समयं स्मर नीलस्वेतामिमान्दृष्ट्वा नश्यन्त्वाशु नृपारयः

ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈਂ; ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ—ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕਰ। ਇਸ ਨੀਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੈਰੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋਣ।

Verse 27

व्याधिभिर्विविधैर् घोरैः शस्त्रैश् च युधि निर्जिताः पूतना रेवती लेखा कालरात्रीति पठ्यते

ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ‘ਪੂਤਨਾ, ਰੇਵਤੀ, ਲੇਖਾ, ਕਾਲਰਾਤਰੀ’ ਇਹ ਨਾਮ ਪਾਠੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 28

दहन्त्वाशु रिपून् सर्वान्पताके त्वामुपाश्रिताः सर्वमेधे महायज्ञे देवदेवेन शूलिना

ਹੇ ਪਤਾਕਾ! ਅਸੀਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸਾੜ ਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਮੇਧ ਮਹਾਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੇ (ਤੈਨੂੰ) ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

Verse 29

शर्वेण जगतश् चैव सारेण त्वं विनिर्मितः नन्दकस्यापरां मूर्तिं स्मर शत्रुनिवर्हण

ਤੂੰ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਿਵਾਰਕ, ਨੰਦਕ ਦੀ ਹੋਰ (ਅਪਰ) ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ।

Verse 30

नीलोत्पलदलश्याम कृष्ण दुःस्वप्ननाशन असिर्विशसनः खड्गस्तीक्ष्णधारो दुरासदः

ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ; ਦੁੱਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਛੇਦਨਹਾਰ ਅਸੀ, ਸੰਹਾਰਕ ਖੜਗ—ਤੀਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ।

Verse 31

औगर्भो विजयश् चैव धर्मपालस्तथैव च इत्यष्टौ तव नामानि पुरोक्तानि स्वयम्भुवा

‘ਔਗਰਭ’, ‘ਵਿਜਯ’ ਅਤੇ ‘ਧਰਮਪਾਲ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਚਾਰੇ ਸਨ।

Verse 32

नक्षत्रं कृत्तिका तुभ्यं गुरुर्देवो महेश्वरः हिरण्यञ्च शरीरन्ते दैवतन्ते जनार्दनः

ਤੇਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਗੁਰੂ-ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਤੱਤ ਸੋਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਅਧਿਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਹੈ।

Verse 33

राजानं रक्ष निस्त्रिंश सबलं सपुरन्तथा पिता पितामहो देवः स त्वं पालय सर्वदा

ਹੇ ਨਿਸਤ੍ਰਿੰਸ਼ (ਖੜਗ), ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਫੌਜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ-ਸਰੂਪ ਦੇਵ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 34

शर्मप्रदस्त्वं समरे वर्मन् सैन्ये यशो ऽद्य मे रक्ष मां रक्षणीयो ऽहन्तवानघ नमो ऽस्तु ते

ਹੇ ਵਰਮਨ (ਕਵਚ), ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਯਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਰੱਖਿਆਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ। ਹੇ ਅਨਘ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਹੰਤਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 35

दुन्दुभे त्वं सपत्नानां घोषाद्धृदयकम्पनः भव भूमिसैन्यानां यथा विजयवर्धनः

ਹੇ ਯੁੱਧ-ਦੁੰਦੁਭੀ! ਆਪਣੇ ਗੂੰਜਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਦੇ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣ।

Verse 36

यथा जीमूतघोषेण हृष्यन्ति वरवारणाः तथास्तु तव शब्देन हर्षो ऽस्माकं मुदावह

ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਹਰਖ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇ।

Verse 37

यथा जीमूतशब्देन स्त्रीणां त्रासो ऽभिजायते तथा तु तव शब्देन त्रस्यन्त्वस्मद्द्विषो रणे

ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਡਰ ਜਾਣ।

Verse 38

मन्त्रैः सदार्चनीयास्ते योजनीया जयादिषु घृतकम्बलविष्णादेस्त्वभिषेकञ्च वत्सरे

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਜਯ’ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਘ੍ਰਿਤਕੰਬਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 39

राज्ञो ऽभिषेकः कर्तव्यो दैवज्ञेन पुरोधसा

ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੈਵਜ੍ਞ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

The chapter gives applied mantra-sets (prayoga) for specific royal/martial objects—parasol, horse, banner, sword, armor, drum—linking each to particular deities and desired outcomes (victory, health, stability, enemy-destruction), and concludes with procedural notes on regular worship and abhiṣeka.

It frames political and martial instruments as dharmic sacraments: success in rule and battle is pursued through truth, mantra, and deity-alignment, while ethical cautions (falsehood for land, turning away from duty) ensure that power remains accountable to dharma—integrating bhukti with spiritual discipline.