Adhyaya 218

Verse 1

वलिङ्गाय नामलिङ्गायेति ख , छ च नमो ऽनागतलिङ्गायेत्यादिः देवानुगतलिङ्गिने इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति परमात्मा परंविभो इति ज अथाष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजाभिषेककथनं अग्निर् उवाच पुष्करेण च रामाय राजधर्मं हि पृच्छते यथादौ कथितं तद्वद्वशिष्ट कथयामि ते

[ਪਾਠਾਂਤਰ] ‘ਵਲਿੰਗਾਯ, ਨਾਮਲਿੰਗਾਯ’—ਖ ਅਤੇ ਛ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ; ‘ਨਮੋऽਨਾਗਤਲਿੰਗਾਯ…’ ਆਦਿ। ਅੰਤ ਦਾ ‘ਦੇਵਾਨੁਗਤਲਿੰਗਿਨੇ’ ਪਾਠ ਜ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਜ ਵਿੱਚ ‘ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਰੰਵਿਭੋ’ ਹੈ। ਹੁਣ 218ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—ਰਾਜਾਭਿਸੇਕ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਰਾਜਧਰਮ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

पुष्कर उवाच राजधर्मं प्रवक्ष्यामि सर्वस्मात् राजधर्मतः राजा भवेत् शत्रुहन्ता प्रजापालः सुदण्डवान्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਜਾ-ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਦੰਡ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

Verse 3

पालयिष्यति वः सर्वान् धर्मस्थान् व्रतमाचरेत् संवत्सरं स वृणुयात् पुरोहितमथ द्विजं

ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਧਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ (ਨਿਆਂ-ਆਸਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਉਹ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।

Verse 4

मन्त्रिणश्चाखिलात्मज्ञान्महिषीं धर्मलक्षणां संवत्सरं नृपः काले ससम्भारो ऽभिषेचनं

ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨੀਤੀ-ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹਿਸੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਮੇਂ—ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ—ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।

Verse 5

कुर्यान्मृते नृपे नात्र कालस्य नियमः स्मृतः तिलैः सिद्धार्थकैः स्नानं सांवत्सरपुरोहितौ

ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਇੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਤਿਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਰਥਕ (ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ) ਨਾਲ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਾਂਵਤਸਰ ਯਾਜਕ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 6

घोषयित्वा जयं राज्ञो राजा भद्रासने स्थितः अभयं घोषयेद् दुर्गान्मोचयेद्राज्यपालके

ਰਾਜੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਭਦ੍ਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਭਯ ਦਾ ਘੋਸ਼ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛਡਾਏ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ/ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।

Verse 7

पुरोधसाभिषेकात् प्राक् कार्यैन्द्री शान्तिरेव च उपवास्यभिषेकाहे वेद्यग्नौ जुहुयान्मनून्

ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੱਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਂਦ੍ਰੀ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਦਿਨ ਵੇਦੀ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 8

राजा हरिति छ , ख , घ , ज , ञ , ट च पुरोहितमथर्त्विजमिति ख , घ , छ , ज , ट च जुहुयादमूनिति ङ वैष्णवानैन्द्रमन्त्रांस्तु सावित्रीन् वैश्वदैवतान् सौम्यान् स्वस्त्ययनं शर्मायुष्याभयदान्मनून्

ਰਾਜਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ ਯਾਜਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ—ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਤੇ ਐਂਦ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ, ਸੌਮ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨ ਸੂਤਰ—ਜੋ ਕਲਿਆਣ (ਸ਼ਰਮ), ਆਯੁ ਅਤੇ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 9

अपराजिताञ्च कलसं वह्नेर्दक्षिणपार्श्वगं सम्पातवन्तं हैमञ्च पूजयेद्गन्धपुष्पकैः

ਅੱਗ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਪਾਤ-ਯੋਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 10

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तजाम्बूनदप्रभः रथौघमेघनिर्घोषो विधूमश् च हुताशनः

ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਪੇ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਰਥਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 11

अनुलोमः सुगन्धश् च स्वस्तिकाकारसन्निभः प्रसन्नार्चिर्महाज्वालः स्फुलिङ्गरहितो हितः

ਜਿਸ ਯਜ੍ਞ-ਅਗਨੀ ਦੀ ਲੌ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਵੇ, ਸਵਸਤਿਕ-ਆਕਾਰ ਵਰਗੀ ਦਿੱਸੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਨ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇ, ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਰਮ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਅਗਨੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।

Verse 12

न व्रजेयुश् च मध्येन मार्जारमृगपक्षिणः पर्वताग्रमृदा तावन्मूर्धानं शोधयेन्नृपः

ਰਾਜ ਮਹਲ/ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਬਿੱਲੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਨਾ ਲੰਘਣ। ਤਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮੱਥਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।

Verse 13

वल्मीकाग्रमृदा कर्णौ वदनं केशवालयात् इन्द्रालयमृदा ग्रीवां हृदयन्तु नृपाजिरात्

ਵਲਮੀਕ (ਚੀਂਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ) ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰੇ; ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮੁਖ; ਇੰਦਰਾਲਯ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗਰਦਨ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆੰਗਣ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।

Verse 14

करिदन्तोद्धृतमृदा दक्षिणन्तु तथा भुजं वृषशृङ्गोद्धृतमृदा वामञ्चैव तथा भुजं

ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉਠਾਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸੱਜੀ ਭੁਜਾ ਦਾ (ਲੇਪਨ/ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਉਠਾਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਖੱਬੀ ਭੁਜਾ ਦਾ।

Verse 15

सरोमृदा तथा पृष्ठमुदरं सङ्गमान् मृदा नदीतटद्वयमृदा पार्श्वे संशोधयेत्तथा

ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ (ਦੇਹ) ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਨਦੀ-ਸੰਗਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਪੇਟ; ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰੇ।

Verse 16

वेश्याद्वारमृदा राज्ञः कटिशौचं विधीयते यज्ञस्थानात्तथैवोरू गोस्थानाज्जानुनी तथा

ਰਾਜੇ ਲਈ ਕਮਰ-ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਵਿਧਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਘਾਂ ਯਜ੍ਞ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘੁੱਟਣੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 17

अश्वस्थानात्तथा जङ्घे रथचक्रमृदाङ्घ्रिके मूर्धानं पञ्चगव्येन भद्रासनगतं नृपं

ਫਿਰ ਜੰਘਾਂ ਲਈ ਘੋੜੇ-ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਰਥ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਛੁਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਭਦ੍ਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।

Verse 18

अभिषिञ्चेदमात्यानां चतुष्टयमथो घटैः चन्द्रालयमृदेति ज सरोमृदेत्यादिः संशोधयेत्तथेत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति पूर्वतो हेमकुम्भेन घृतपूर्णेन ब्राहणः

ਫਿਰ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ। (ਪਾਠ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ‘ਚੰਦਰਾਲਯ-ਮ੍ਰਿਤ’, ‘ਸਰੋ-ਮ੍ਰਿਤ’ ਆਦਿ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਸੰਸ਼ੋਧਨਾ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ; ‘ਤਥਾ…’ ਨਾਲ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ‘ਜ’ ਹਸਤਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।) ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋਵੇ।

Verse 19

रूप्यकुम्भेन याम्ये च क्षीरपूर्णेन क्षत्रियः दध्ना च ताम्रकुम्भेन वैश्यः पश्चिमगेन च

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਨਾਲ (ਵਿਧੀ) ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਨਾਲ (ਵਿਧੀ) ਕਰੇ।

Verse 20

मृण्मयेन जलेनोदक् शूद्रामात्यो ऽभिषिचयेत् ततो ऽभिषेकं नृपतेर्बह्वृचप्रवरो द्विजः

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹ੍ਵ੍ਰਿਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।

Verse 21

कुर्वीत मधुना विप्रश्छन्दोगश् च कुशोदकैः सम्पातवन्तं कलशं तथा गत्वा पुरोहितः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛਾਂਦੋਗ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਿਧੀ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੰਪਾਤ-ਸੰਸਕਾਰ ਯੁਕਤ ਕਲਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 22

विधाय वह्निरक्षान्तु सदस्येषु यथाविधि राजश्रियाभिषेके च ये मन्त्राः परिकीर्तिताः

ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਾ-ਸਦੱਸਾਂ/਋ਤਵਿਜਾਂ ਲਈ ਅਗਨੀ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਈ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਪ/ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 23

तैस्तु दद्यान्महाभाग ब्राह्मणानां स्वनैस् तथा ततः पुरोहितो गच्छेद्वेदिमूलन्तदेव तु

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉਹਨਾਂ (ਦਕਸ਼ਿਣਾ/ਉਪਹਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਵੇ—ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।

Verse 24

शतच्छिद्रेण पात्रेण सौवर्णेनाभिषेचयेत् या ओषधीत्योषधीभीरथेत्युक्त्वेति गन्धकैः

ਸੌ ਛੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਵਰਨ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ‘ਯਾ ਓਸ਼ਧੀਃ’, ‘ਓਸ਼ਧੀਭਿਃ’, ‘ਰਥੇ…’ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ।

Verse 25

पुष्पैः पुष्पवतीत्येव ब्राह्मणेति च वीजकैः रत्नैर् आशुः शिशानश् च ये देवाश् च कुशोदकैः

ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ‘ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਬੀਜ/ਅੰਨ ਨਾਲ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣੇ’ ਕਹਿ ਕੇ; ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ‘ਆਸ਼ੁਃ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਸ਼ਾਨਸ਼’ ਕਹਿ ਕੇ; ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ।

Verse 26

यजुर्वेद्यथर्ववेदी गन्धद्वारेति संस्पृशेत् शिरः कण्ठं रोचनया सर्वतीर्थोदकैर् द्विजाः

ਯਜੁਰਵੇਦੀ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ‘ਗੰਧਦ੍ਵਾਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੂਹਣ। ਰੋਚਨਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਅਤੇ ਕੰਠ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਸਰਵਤੀਰਥ-ਜਲ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 27

गीतवाद्यादिनिर्घोषैश्चामरव्यजनादिभिः सर्वौषधिमयं कुम्भं धारयेयुर्नृपाग्रतः

ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਿਨਾਦ ਵਿਚ, ਚਾਮਰ-ਵਿਜਣ ਆਦਿ ਰੀਤੀ-ਸਤਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਕੁੰਭ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 28

तं पश्येद्दर्पणं राजा घृतं वै मङ्गलादिकं अभ्यर्च्य विष्णुं ब्रह्माणमिन्द्रादींश् च ग्रहेश्वरान्

ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦਰਪਣ ਅਤੇ ਘੀ ਆਦਿ ਮੰਗਲਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇ।

Verse 29

वेदिमूलन्तथैव तु इरि ख दीपकैर् इति ङ यजुर्वेद्यथ ऋग्वेदी इति ङ ग्रहादिकानिति ख , ग , घ च व्याघ्रचर्मोत्तरां शय्यामुपविष्टः पुरोहितः मधुपर्कादिकं दत्त्वा पट्टबन्धं प्रकारयेत्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਵੇ ਸਜਾਏ ਜਾਣ। ਫਿਰ ਬਾਘ-ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਧੁਪਰਕ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਪੱਟਬੰਧ (ਸਿਰ-ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹਣ) ਦੀ ਕਰਿਆ ਕਰਵਾਏ।

Verse 30

राज्ञोमुकुटबन्धञ्च पञ्चचर्मोत्तरं ददेत् ध्रुवाद्यैर् इति च विशेद् वृषजं वृषदंशजं

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੁਕੁਟਬੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜ ਚਮੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਉੱਤਰੀਯ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵਾ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਿਆਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਜ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਦੰਸ਼ਜ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 31

द्वीपिजं सिंहजं व्याघ्रजातञ्चर्म तदासने अमात्यसचिवादींश् च प्रतीहारः प्रदर्शयेत्

ਉਸ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਚੀਤੇ, ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਵਿਛਾਈ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ (ਦਰਬਾਨ) ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸਕੱਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 32

गोजाविगृहदानाद्यैः सांवत्सरपुरोहितौ पूजयित्वा द्विजान् प्रार्च्य ह्य् अन्यभूगोन्नमुख्यकैः

ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਘਰ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਵਤਸਰਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਤੇ ਅੰਨ ਆਦਿ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆਦਰ ਦੇਵੇ।

Verse 33

वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं नत्वाथ पृष्ठतः वृषमालभ्य गां वत्सां पूजयित्वाथ मन्त्रितं

ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 34

अश्वमारुह्य नागञ्च पूजयेत्तं समारुहेत् परिभ्रमेद्राजमार्गे बलयुक्तः प्रदक्षिणं

ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ।

Verse 35

पुरं विशेच्च दानाद्यैः प्रार्च्य सर्वान् विसर्जयेत्

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।