Adhyaya 320
Aghīrāstra-ādi-Śānti-kalpaḥ (Rite for Pacification of Aghora-Astra and Other Weapons)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ (ਈਸ਼ਵਰ) ਕਰਮ-ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਮਰਸ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ-ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਰਵਕਰਮ-ਸਿੱਧੀਦਾਇਕ ‘ਅਸਤ੍ਰ-ਯਾਗ’ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਹ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲਈ ਗ੍ਰਹ-ਸਮਨ੍ਵਯ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਘੋਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਰਾਹੀਂ ‘ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਾਂਤੀ’ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼, ਰੋਗ, ਮਾਰੀ/ਉਪਦ੍ਰਵ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੱਖ/ਅਯੁਤ/ਸਹਸ੍ਰ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਲ, ਘਿਉ, ਗੁੱਗੁਲ, ਦੂರ್ವਾ, ਅਖਤ, ਜਵਾ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਉਲਕਾ, ਭੂਚਾਲ, ਜੰਗਲ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਦਰੱਖਤੀ ਰਸ, ਰੁੱਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫਲਣਾ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗ, ਗਰਭਪਾਤ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ-ਸ਼ਕੁਨ ਵਰਗੇ ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे मण्डलानि नामोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अघीरास्त्रादिशान्तिकल्पः ईश्वर उवाच अस्त्रयागः पुरा कार्यः सर्वकर्मसु सिद्धिदः मध्ये पूज्यं शिवाद्यस्त्रं वज्रादीन् पूर्वतः क्रमात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ 319ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਮੰਡਲਾਂ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ 320ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਅਘੀਰਾਸਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਲਪ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਯਾਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 2
पञ्चचक्रं दशकरं रणादौ पूजितं जये ग्रहपूजा रविर्मध्ये पूर्वाद्याः सोमकादयः
ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਕਰਾਂ (ਸਪੋਕਾਂ) ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੰਡਲ ਜੰਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
सर्व एकादशस्थास्तु ग्रहाः स्युः ग्रहपूजनात् अस्त्रशान्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वोत्पातविनाशिनीं
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ ਇਕਾਦਸ਼ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 4
ग्रहरोगादिशमनीं मारीशत्रुविमर्दनीं विनायकोपतप्तिघ्नमघोरास्त्रं जपेन्नरः
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਘੋਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗ੍ਰਹਦੋਸ਼, ਰੋਗ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਰੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
लक्षं ग्रहादिनाशः स्यादुत्पाते तिलहोमनम् दिव्ये लक्षं तदर्धेन व्योमजोत्पातनाशनं
ਲੱਖ ਜਪ/ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹ ਆਦਿ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਤਪਾਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿਲ-ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ (ਆਕਾਸ਼ੀ) ਉਤਪਾਤ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼-ਜਨਿਤ ਉਤਪਾਤ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
घृतेन लक्षपातेन उत्पाते भुमिजे हितम् घृतगुग्गुलुहोमे च सर्वोत्पातादिमर्दनम्
ਭੂਮਿਜ (ਪਾਰਥਿਵ) ਉਤਪਾਤ ਵਿੱਚ ਘੀ ਨਾਲ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਘੀ ਤੇ ਗੁੱਗੁਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਸਭ ਉਤਪਾਤ ਆਦਿ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 7
दूर्वाक्षताज्यहोमेन व्याधयो ऽथ घृतेन च सहस्रेण तु दुःखस्वप्ना विनशन्ति न संशयः
ਦੂರ್ವਾ, ਅਖ਼ਤ (ਅਕਸ਼ਤ) ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਘੀ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਪਨੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 8
अयुताद् ग्रहदोषघ्नो जवाघृतविमिश्रितात् विनायकार्तिशमनमयुतेन घृतस्य च
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਵਾ (ਜਪਾ) ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਨਾਇਕ-ਜਨਿਤ ਵਿਘਨ-ਕਲੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
भूतवेदालशान्तिस्तु गुग्गुलोरयुतेन च महावृक्षस्य भङ्गेतु व्यालकङ्के गृहे स्थिते
ਭੂਤ ਅਤੇ ਵੇਤਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗੁੱਗੁਲ ਦੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤਿਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਅਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਜਾਂ ਕੰਗ (ਬਗਲਾ) ਵਰਗਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨੀ ਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 10
आरण्यानां प्रवेशे दूर्वाज्याक्षतहावनात् उल्कापाते भूमिकम्पे तिलाज्येनाहुताच्छिवम्
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਦੂರ್ವਾ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਲਕਾ-ਪਾਤ ਜਾਂ ਭੂਚਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 11
रक्तस्रावे तु वृक्षाणामयुताद् गुग्गुलोः शिवं अकाले फलपुष्पाणां राष्ट्रभङ्गे च मारणे
ਜੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਰਸ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਗੁੱਗੁਲ ਦੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਬੇਮੌਸਮ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਆ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜ-ਭੰਗ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
Verse 12
द्विपदादेर्यदा मारि लक्षार्धाच्च तिलाज्यतः हस्तिमारीप्रशान्त्यर्थं करिणीदन्तवर्धने
ਜਦੋਂ ਦੋਪੈਰਿਆਂ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ (ਮਹਾਮਾਰੀ) ਫੈਲੇ, ਤਦ ਤਿਲ ਅਤੇ ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਅੱਧ ਲੱਖ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰ/ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਾਥੀ-ਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਰিণੀ (ਹਥਣੀ) ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਤੇ ਬਲ ਲਈ ਹੈ।
Verse 13
हस्तिन्यां मददृष्टौ च अयुताच्छान्तिरिष्यते अकाले गर्भपाते तु जातं यत्र विनश्यति
ਜੇ ਹਥਣੀ ਵਿੱਚ ਮਦੋਨਮੱਤ ਨਜ਼ਰ (ਮਸਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਦਿੱਸੇ ਤਾਂ ਅਯੁਤ, ਅਰਥਾਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਲ ਦੀ ਮਹਾ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਜੋ ਜੰਮੇ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
विकृता यत्र जायन्ते यात्राकाले ऽयुतं हुनेत् तिलाज्यलक्षहोमन्तु उत्तमासिद्धिसाधने
ਜਿੱਥੇ ਅਸ਼ੁਭ ਵਿਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ, ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਯੁਤ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗਿਣਤੀ) ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤਿਲ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਲੱਖ (ਇੱਕ ਲੱਖ) ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 15
मध्यमायां तदर्धेन तत्पादादधमासु च यथा जपस् तथा होमः संग्रामे विजयो भवेत् अघोरास्त्रं जपेन्न्यस्य ध्यात्वा पञ्चास्यमूर्जितम्
ਮੱਧਮ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਅਤੇ ਅਧਮ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ—ਜਿੰਨਾ ਜਪ ਹੋਵੇ ਉੱਨਾ ਹੀ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਅਘੋਰਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Frequently Asked Questions
A precise ritual-architecture of protection: mandala placement (center and directional order), graded japa/homa counts (lakṣa, ayuta, sahasra; with middle/low reductions), and substance-specific offerings (tila, ghṛta, guggulu, dūrvā, akṣata, javā) mapped to distinct omens and afflictions.
It frames protective and martial efficacy as dharmically regulated power: by nyāsa, mantra-japa, and śānti rites, the practitioner disciplines fear and violence through devotion and cosmic alignment, converting worldly success (bhukti) into a purified support for steadiness in dharma and eventual liberation (mukti).
Weapons are treated as presiding energies requiring propitiation (astra-yāga), while planets are stabilized through graha-pūjā in an ordered mandala; together they establish a harmonized field in which astra-śānti and battle-oriented rites can succeed without omen-driven obstruction.