Adhyaya 170
प्रायश्चित्तानि (Expiations) — Association-Impurity, Purification Rites, and Graded Penance
ਇਸ ਅਧਿਆਇ (ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ 170) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਤਕਨੀਕ ਵਜੋਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਸ਼ੌਚਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤਿਤ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਸੰਗਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਦੋਸ਼ਯੁਕਤ “ਸੰਗ” ਪੁਰੋਹਿਤ-ਸੇਵਾ, ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਮੈਥੁਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠੇ ਯਾਤਰਾ, ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਆਸਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਕ੍ਰਮ—ਪਤਿਤ ਵਰਗਾ ਵਰਤ ਧਾਰਨ, ਸਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦਾਨ, ਪ੍ਰੇਤ-ਸਮਾਨ ਘੜਾ ਉਲਟਣ ਦੀ ਸੰਕੇਤ-ਕ੍ਰਿਆ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ। ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ, ਤਪਤ-ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ, ਪਰਾਕ, ਸ਼ਾਂਤਪਨ ਆਦਿ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਚਾਂਡਾਲ-ਸਪਰਸ਼, ਉੱਛਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਵ-ਸਪਰਸ਼, ਰਜਸਵਲਾ ਅਸ਼ੌਚ, ਅਨੁਚਿਤ ਦਾਨ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਪੇਸ਼ੇ, ਯਜ੍ਞ-ਲੋਪ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਅਨੁਤਾਪ ਨੂੰ ਹੋਮ, ਜਪ, ਉਪਵਾਸ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ/ਸੰਸਕਾਰ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रायश्चित्तानि नाम एकोनसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तानि पुष्कर उवाच महापापानुयुक्तानां प्रायश्चित्तानि वच्मिते संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ’ ਨਾਮਕ ਏਕੋਨਸਪਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮ (169ਵਾਂ) ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸਪਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮ (170ਵਾਂ) ਅਧਿਆਇ ‘ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ’ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪਤਿਤ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੰਗਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
याजनाद्ध्यापनाद्यौनान्न तु यानाशनासनात् यो येन पतितेनैषां संसर्गं याति मानवः
ਪਤਿਤ ਨਾਲ ਯਾਜਨ (ਉਸ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੋਣਾ), ਅਧਿਆਪਨ (ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ) ਅਤੇ ਯੌਨ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਪਤਿਤ-ਸੰਸਰਗ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਸਵਾਰੀ, ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਆਸਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ-ਜਿਸ ਪਤਿਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ-ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉਸ ਦੂਸ਼ਿਤ ਸੰਸਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
स तस्यैव व्रतं कुर्यात्तत्संसर्गस्य शुद्धये पतितस्योदकं कार्यं सपिण्डैर् बान्धवैः सह
ਉਸ (ਪਤਿਤ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਹੋ ਹੀ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਉਸ ‘ਪਤਿਤ’ ਲਈ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ (ਜਲ-ਤਰਪਣ) ਸਪਿੰਡ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਂਧਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 4
निन्दिते ऽहनि सायाह्णे ज्ञात्यृत्विग् गुरुसन्निधौ दासो घटमपां पूर्णं पर्यस्येत् प्रेतवत्पदा
ਅਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਦਾਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਲਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 5
अहोरात्रमुपासीतन्नशौचं बान्धवैः सह निवर्तयेरंस्तस्मात्तु ज्येष्ठांशम्भाषणादिके
ਉਹ ਇੱਕ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ (ਦਿਨ-ਰਾਤ) ਤੱਕ ਨਿਯਮ/ਵਰਤ ਪਾਲੇ; ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਅਸ਼ੌਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਆਦਿ ਵਰਤਾਵ ਵੀ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 6
ज्येष्ठांशम्प्राप्नुयाच्चास्य यवीयान् गुणतो ऽधिकः महापापोपपन्नानामिति ङ प्रायश्चित्तं वदामि त इति झ प्रेतवत् सदेति ख , ग , घ , ङ च प्रायश्चित्ते तु चरिते पूर्णं कुम्भमपां नवं
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕਨਿੱਠ (ਭਰਾ/ਸਗਾ) ਜੇਠ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ—ਪਾਠਾਂ ਅਨੁਸਾਰ—ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰੇਤਵਤ’ (ਅਸ਼ੌਚ ਅਵਸਥਾ) ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਨਵਾਂ, ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੂਰਨ ਕਲਸ਼ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 7
तेनैव सार्धं प्राश्येयुः स्नात्वा पुण्यजलाशये एवमेव विधिं कुर्युर्योषित्सु पपितास्वपि
ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ। ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਤਿਤਾ ਹੋਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 8
वस्त्रान्नपानन्देयन्तु वसेयुश् च गृहान्तिके तेषां द्विजानां सावित्री नानूद्येत यथाविधि
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ/ਪੇਯ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤਰੀ) ਦਾ ਜਪ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਯਥਾਵਿਧੀ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 9
तांश्चारयित्वा त्रीन् कृछ्रान् यथाविध्युपनाययेत् विकर्मस्थाः परित्यक्तास्तेषां मप्येतदादिशेत्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੜ ਉਪਨਯਨ (ਪੁਨਰਦੀਖਿਆ) ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਤਿਆਗੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਹੁਕਮ ਹੈ।
Verse 10
जपित्वा त्रीणि सावित्र्याः सहस्त्राणि समाहितः मासङ्गोष्ठे पयः पीत्वा मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात्
ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤਰੀ) ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ/ਗੋਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਅਸਤ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਅਯੋਗ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 11
ब्रात्यानां याजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च अभिचारमहीनानान्त्रिभिः कृच्छैर् व्यपोहति
ਬ੍ਰਾਤਿਆਂ ਲਈ ਯਾਜਨ (ਪੁਰੋਹਿਤ-ਕਰਮ) ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ੍ਯਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਐਸੇ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦੋਸ਼ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
शरणागतं परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः संवत्सं यताहारस्तत्पापमपसेधति
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਉਲੰਘਣ/ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਯਤਾਹਾਰ (ਨਿਯਮਿਤ ਭੋਜਨ) ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
श्वशृगालखरैर् दष्टो ग्राम्यैः क्रव्याद्भिरेव च नरोष्ट्राश्वैर् वराहैश् च प्राणायामेन शुद्ध्यति
ਕੁੱਤੇ, ਗਿੱਦੜ, ਗਧੇ ਆਦਿ, ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਊਂਟ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਵਰਾਹ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
स्नातकव्रतलोपे च कर्मत्यागे ह्य् अभोजनं हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्करञ्च गरीयसः
ਸਨਾਤਕ ਦੇ ਵਰਤ-ਲੋਪ ਜਾਂ ਕਰਤੱਬ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਉੱਤੇ ‘ਅਭੋਜਨ’ (ਉਪਵਾਸ) ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ‘ਹੁੰ’ ਕਹਿਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ‘ਤਵੰਕਰ’ ਉਚਾਰਨਾ ਦੋਸ਼ਕਾਰਕ ਹੈ।
Verse 15
स्नात्वानश्नन्नहःशेषमभिवाद्य प्रसादयेत् अवगूर्य चरेक्षच्छ्रमतिकृच्छ्रन्निपातने
ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ/ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲੇ; ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 16
कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत विप्रस्योत्पाद्य शोणितं न युज्येतेति ख कृच्छ्रैर् विशुद्ध्यति इति ग , घ , ङ च नरोष्टविड्वराहैश्चेति ङ क्रूङ्कारमिति ख , घ , छ च ओङ्कारमिति ग , ङ च हङ्कारञ्चेति ख चाण्डालादिरविज्ञातो यस्य तिष्ठेत वेश्मनि
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਲਹੂ ਵਗਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰਾਤਿਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ’ ਨਾਮਕ ਹੋਰ ਕਠੋਰ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ-ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ’ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਊਂਟ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਵਰਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ‘ਕ੍ਰੂੰ’, ‘ਓਂ’, ‘ਹੰ’ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਉਚਾਰਣ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਚਾਂਡਾਲ ਆਦਿ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सम्यग् ज्ञातस्तु कालेन तस्य कुर्वीत शोधनं चान्द्रायणं पराकं वा द्विजानान्तु विशोधनं
ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਜਾਂ ਪਰਾਕ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ; ਇਹੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 18
प्राजापत्यन्तु शूद्राणां शेषन्तदनुसारतः गुंडङ्कुसुम्भं लवणं तथा धान्यानि यानि च
ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਢੰਗ ‘ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁੰਡ, ਕੁਸੁੰਭ (ਸੈਫ਼ਲਾਵਰ), ਲੂਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਨਿਆਂ ਦਾ ਲੇਨ-ਦੇਨ/ਵਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Verse 19
कृत्वा गृहे ततो द्वारि तेषान्दद्याद्धुताशनं मृणमयानान्तु भाण्डानां त्याग एव विधीयते
ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਉਹ (ਅਵਸ਼ੇਸ਼/ਵਰਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ) ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ (ਛੱਡ ਦੇਣਾ) ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 20
द्रव्याणां परिशेषाणां द्रव्यशुद्धिर्विधीयते कूपैकपानसक्ता ये स्पर्शात्सङ्कल्पदूषिताः
ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਕੂਪ (ਕੂਏਂ) ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ (ਅਸ਼ੁੱਧ) ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 21
शुद्ध्येयुरुपवासेन पञ्चगव्येन वाप्यथ यस्तु संस्पृश्य चण्डालमश्नीयाच्च स्वकामतः
ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ੌਚ-ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 22
द्विजश्चान्द्रायणं कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा भाण्डसङ्कलसङ्कीर्णश्चाण्डालादिजुगुप्सितैः
ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਅਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਰਤਨ, ਬੇੜੀਆਂ-ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਤਪਤ-ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।
Verse 23
भुक्त्वापीत्वा तथा तेषां षड्रात्रेण विशुद्ध्यति अन्त्यानां भुक्तशेषन्तु भक्षयित्वा द्विजातयः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੰਨ ਜਾਂ ਪਾਨੀ ਪੀਣ-ਖਾਣ ਨਾਲ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਦਵਿਜਾਤੀ ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਦਾ ਭੁਕਤ-ਸ਼ੇਸ਼ (ਜੂਠਾ) ਖਾ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
Verse 24
व्रतं चान्द्रायणं कुर्युस्त्रिरात्रं शूद्र एव तु चण्डालकूपभाण्डेषु अज्ञानात्पिवते जलं
ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਕੂਏਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰੇ।
Verse 25
द्विजः शान्तपनं कुर्याच्छूद्रश्चोपवसेद्दिनं चण्डालेन तु संस्पृष्टो यस्त्वपः पिवते द्विजः
ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਪਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਉਪਵਾਸ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਵਿਜ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ।
Verse 26
त्रिरात्रन्तेन कर्तव्यं शूद्रश्चोपवसेद्दिनं उच्छिष्टेन यदि स्पृष्टः शुना शूद्रेण वा द्विजः
ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ, ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ।
Verse 27
स्पर्शसङ्कल्पभूषिता इति झ संसृष्ट इति क यदेति ख , ग , घ , ङ , छ च उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुद्ध्यति वैश्येन क्षत्रियेणैव स्नानं नक्तं समाचरेत्
‘ਸਪਰਸ਼ ਵੇਲੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ’ ਅਤੇ ‘ਸੰਸ੍ਰਿਸ਼ਟ/ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ’ ਤੇ ‘ਜੇ ਐਸਾ ਹੋਵੇ’ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵੈਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਕਤ-ਸਨਾਨ (ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਨਾਨ) ਕਰਨ।
Verse 28
अध्वानं प्रस्थितो विप्रः कान्तारे यद्यनूदके पक्वान्नेन गृहीतेन मूत्रोच्चारङ्करोति वै
ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਵਰਤ ਕੇ ਮੂਤਰ ਉਚਾਰ ਕਰੇ।
Verse 29
अनिधायैव तद्द्रव्यं अङ्गे कृत्वा तु संस्थितं शौचं कृत्वान्नमभ्युक्ष्य अर्कस्याग्नेयश् च दर्शयेत्
ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ੌਚ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 30
म्लेच्छैर् गतानां चौरैर् वा कान्तारे वा प्रवासिनां भक्ष्याभक्ष्यविशुद्ध्यर्थं तेषां वक्ष्यामिनिष्कृतिं
ਜੋ ਮਲੇੱਛਾਂ ਨਾਲ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸੇ ਹੋਣ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੱਖ੍ਯ-ਅਭੱਖ੍ਯ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 31
पुनः प्राप्य स्वदेशञ्च वर्णानामनुपूर्वशः कृच्छ्रस्यान्ते ब्राह्मणस्तु पुनः संस्कारमर्हति
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 32
पादोनान्ते क्षत्रियश् च अर्धान्ते वैश्य एव च पादं कृत्वा तथा शूद्रो दानं दत्वा विशुद्ध्यति
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਪੌਣਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖ਼ਤਰੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਅੱਧਾ ਬਾਕੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
उदक्या तु सवर्णा या स्पृष्टा चेत् स्यादुदक्यया तस्मिन्नेवाहनि स्नाता शुद्धिमाप्नोत्यसंशयं
ਜੇ ਇੱਕੋ ਵਰਣ ਦੀ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 34
रजस्वला तु नाश्नीयात् संस्पृष्टा हीनवर्णया यावन्न शुद्धिमाप्नोति शुद्धस्नानेन शुद्ध्यति
ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਣ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ; ਢੁੱਕਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 35
मूत्रं कृत्वा व्रजन्वर्त्म स्मृतिभ्रंशाज्जलं पिवेत् अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਕੇ, ਜੇ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਏ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ) ਰਹਿ ਕੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦੇ ਸੇਵਨ/ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 36
मूत्रोच्चारं द्विजः कृत्वा अकृत्वा शौचमात्मनः मोहाद्भुक्त्वा त्रिरात्रन्तु यवान् पीत्वा विशुद्ध्यति
ਜੇ ਕੋਈ ਦ੍ਵਿਜ ਮੂਤਰ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਮੋਹ ਵਸ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਚ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਜੌ-ਜਲ (ਯਵੋਦਕ) ਪੀ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 37
ये प्रत्यवसिता विप्राः प्रव्रज्यादिबलात्तथा भक्ष्यभोज्यविशुद्ध्यर्थमिति झ लोभाद्भुक्त्वेति ख , ग , घ , ङ , छ च अनाशकनिवृताश् च तेषां शुद्धिः प्रचक्ष्यते
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਯਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਆ ਆਦਿ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ, ਜਾਂ ‘ਭੱਖਣ-ਭੋਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਖਾ ਬੈਠੇ, ਜਾਂ ਲੋਭ ਵਸ਼ ਖਾਧਾ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਹੁਣ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 38
चारयेत्त्रीणि कृच्छ्राणि चान्द्रायणमथापि वा जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कुर्यात्तं तथा पुनः
ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ; ਫਿਰ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 39
उपानहममेध्यं च यस्य संस्पृशते मुखं मृत्तिकागोमयौ तत्र पञ्चगव्यञ्च शोधनं
ਜੇ ਜੁੱਤੀ (ਉਪਾਨਹ) ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 40
वापनं विक्रयञ्चैव नीलवस्त्रादिधारणं तपनीयं हि विप्रस्य त्रिभिः कृछ्रैर् विशुद्ध्यति
ਅਨੁਚਿਤ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਵਾਪਨ (ਮੂੰਡਨ) ਕਰਨਾ, ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਪਹਿਨਣਾ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹਨ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
अन्त्यजातिश्वपाकेन संस्पृष्टा स्त्री रजस्वला चतुर्थे ऽहनि शुद्धा सा त्रिरात्रं तत्र आचरेत्
ਅੰਤ੍ਯਜਾਤੀ ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਓਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਨਿਯਤ ਆਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
Verse 42
चाण्डालश्वपचौ स्पृष्ट्वा तथा पूयञ्च सूतिकां शवं तत्स्पर्शिनं स्पृष्ट्वा सद्यः स्नानेन शुद्ध्यति
ਚਾਂਡਾਲ ਜਾਂ ਸ਼ਵਪਚ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰ, ਸੂਤਿਕਾ (ਪ੍ਰਸਵੋੱਤਰ ਅਸ਼ੌਚ ਅਵਸਥਾ), ਲਾਸ਼, ਜਾਂ ਲਾਸ਼-ਸਪਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ—ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 43
नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुद्ध्यति रथ्यार्कद्दमतोयेन अधीनाभेर्मृदोदकैः
ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਸ਼ ਜਾਂ ਸਸਨੇਹ (ਮਾਸ ਵਾਲੀ) ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਗਲੀ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ-ਤਪਿਆ ਪਾਣੀ, ਚਿਕੜ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 44
वान्तो विविक्तः स्नात्वा तु घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति स्नानात् क्षुरकर्मकर्ता कृच्छ्रकृद्ग्रहणे ऽन्नभुक्
ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਂਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ; ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਘੀ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਖ਼ਸੌਰਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਮੁੰਡਨ/ਸ਼ੇਵ) ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਵਰਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਭੁੰਜੇ।
Verse 45
अपाङ्क्तेयाशी गव्याशी शुना दष्टस् तथा शुचिः कृमिदष्टश्चात्मघाती कृच्छ्राज्जप्याच्च होमतः
ਅਪਾਂਕਤ੍ਯ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਗੋਮਾਂਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਕੁੱਤੇ ਵੱਲੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੌਚ ਨਾਲ ਪੀੜਤ; ਕਿਰਮੀ/ਕੀੜੇ ਵੱਲੋਂ ਡੰਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਤਮਘਾਤੀ ਵੀ—ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਤਪ, ਨਿਯਤ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 46
होमाद्यैश्चानुतापेन पूयन्ते पापिनो ऽखिलाः
ਹੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨ-ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਕੀਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Officiating at their sacrifices (yājana), teaching them (adhyāpana), or sexual relations; not merely sharing conveyance, food, or a seat.
By prescribing graded penances (kṛcchra, cāndrāyaṇa, parāka, etc.), supported by bathing, pañcagavya, japa/homa, and—where required—formal restoration via upanayana and renewed saṃskāras.
The chapter explicitly states that sinners are purified not only by rites such as homa but also by heartfelt repentance, treating inner contrition as a necessary companion to external expiation.