Adhyaya 169
Mahāpātaka-ādi-kathana (Account of the Great Sins) — concluding note incl. ‘Mārjāra-vadha’ (killing of a cat)
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਕਾਈ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਪਾਤਕ ਆਦਿ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਮਣ-ਸੂਚਨਾ ਵਜੋਂ ‘ਮਾਰਜਾਰ-ਵਧ’ (ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ) ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਗਨੇਯ ਪਾਠ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕੇਵਲ ਨੈਤਿਕ ਲੇਬਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਉਪਚਾਰ—ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ—ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧਾਰ-ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਇੱਕ ਕੜੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪਾਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਹੁਣ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗ-ਵਿਧੀ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਵਾਸਤੂ ਜਾਂ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੇ ਮਾਪ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਮਾਜਕ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे महापातकादिकथनं नामाष्टषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः मार्जारस्यैव मारणमिति ङ अथैकोनसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तानि पुष्कर उवाच एतत्प्रभृतिपापानां प्रायश्चित्तं वदामि ते ब्रह्महा द्वादशाब्दानि कुटीङ्कृत्वा वने वसेत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗ್ನੇਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਾਪਾਤਕਾਦਿ-ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਵਧ’ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ)। ਹੁਣ ‘ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਸੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ।”
Verse 2
भिक्षेतात्मविशुद्ध्यर्थं कृत्वा शवशिरोध्वजं प्रास्येदात्मानमग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाक्शिराः
ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਹ ਭਿੱਖਿਆ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ; ਲਾਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਧੁਜ ਬਣਾਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ—ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ—ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 3
यजेत वाश्वमेधेन स्वर्जिता गोसवेन वा जपन्वान्यतमं वेदं योजनानां शतं ब्रजेत्
ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਗੋਸਵ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ।
Verse 4
सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणायोपपादयेत् व्रतैर् एतैर् व्यपोहन्ति महापातकिनो मलं
ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੈਲ-ਕਲੰਕਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 5
उपपातकसंयुक्तो गोघ्नो मासं यवान् पिवेत् कृतवापो वसेद्गोष्ठे चर्मणा तेन संवृतः
ਉਪਪਾਤਕ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ ਗੋ-ਹੰਤਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜੌਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਏ; ਮੁੰਡਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹੇ।
Verse 6
चतुर्थकालमश्रीयादक्षारलवणं मितं गोमूत्रेण चरेत् स्नानं द्वौ मासौ नियतेन्द्रियः
ਉਹ ਚੌਥੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਖਾਰ ਅਤੇ ਲੂਣ ਮਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਏ; ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 7
दिवानुगच्छेद्गाश् चैव तिष्ठन्नूर्ध्वं रजः पिवेत् वृषभैकादशा गास्तु दद्याद्विचारितव्रतः
ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਿਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉਠੀ ਧੂੜ ਪੀਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਲਦ ਸਮੇਤ ਗਿਆਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 8
अविद्यमाने सर्वस्वं वेदविद्भ्यो निवेदयेत् पादमेकञ्चरेद्रोधे द्वौ पादौ बन्धने चरेत्
ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਰੋਕਣ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਚੌਥਾਈ ਦੰਡ ਅਤੇ ਕੈਦ/ਬੰਧਨ ਲਈ ਅੱਧਾ ਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।
Verse 9
दद्यात् सुचरितव्रत इति ङ योजने पादहीनं स्याच्चरेत् सर्वं निपातने कान्तारेष्वथ दुर्गेषु विषमेषु भयेषु च
‘ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਚਰਿਤਵ੍ਰਤ’ ਵਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਙ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਪਾਦ-ਹੀਨਤਾ (ਛੰਦ ਦੀ ਘਾਟ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਿਪਾਤਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਂਤਾਰੇਸ਼ੁ, ਦੁਰਗੇਸ਼ੁ, ਵਿਸ਼ਮੇਸ਼ੁ, ਭਯੇਸ਼ੁ ਚ’ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰੂੜ੍ਹ/ਅਪਵਾਦ ਰੂਪ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ।
Verse 10
यदि तत्र विपत्तिः स्यादेकपादो विधीयते घण्टाभरणदोषेण तथैवर्धं विनिर्दिशत्
ਜੇ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਪੱਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਦ (ਚੌਥਾਈ) ਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੰਟੀ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਅੱਧਾ ਦੰਡ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 11
दमने दमने रोधे शकटस्य नियोजने स्तम्भशृङ्खलपाशेषु मृते पादोनमाचरेत्
ਦਮਨ-ਉਪਦਮਨ, ਰੋਕ, ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੋਤਣਾ, ਅਤੇ ਖੰਭੇ, ਜੰਜੀਰ ਜਾਂ ਫਾਹੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੌਥਾਈ ਘਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦੰਡ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 12
शृङ्गभङ्गे ऽस्थिभङ्गे च लाङ्गूलच्छेदने तथा यावकन्तु पिवेत्तावद्यावत् सुस्था तु गौर्भवेत्
ਸਿੰਗ ਟੁੱਟਣ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਪੂੰਛ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਉਤਨਾ ਯਾਵਕ (ਜੌ ਦੀ ਮਾਂਡ/ਦਲੀਆ) ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 13
गोमतीञ्च जपेद्विद्यां गोस्तुतिं गोमतीं स्मरेत् एका चेद्बहुभिर्दैवाद् यत्र व्यापादिता भवेत्
ਗੋਮਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਾਮਕ ਗੋ-ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ/ਪਾਠ ਕਰੇ। ਜੇ ਦੈਵਵਸ਼ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ) ਇਹੀ ਜਪ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।
Verse 14
पादं पादन्तु हत्यायाश् चरेयुस्ते पृथक् पृथक् उपकारे क्रियमाणे विपत्तौ नास्ति पातकं
ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਹੱਤਿਆ-ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰੇ। ਆਫ਼ਤ ਵੇਲੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
Verse 15
एतदेव व्रतं कुर्युरुपपातकिनस् तथा अवकीर्णवर्जं शुद्ध्यर्थञ्चान्द्रायणमथापि वा
ਉਪਪਾਤਕੀ (ਛੋਟੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਵੀ ਇਹੀ ਵਰਤ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਪਰ ‘ਅਵਕੀਰਣ’ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
Verse 16
अवकीर्णी तु कालेन गर्धभेन चतुष्पथे पाकयज्ञविधानेन यजेत निरृतिं निशि
ਪਰ ‘ਅਵਕੀਰਣੀ’ (ਸ਼ੀਲ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ) ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ, ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਾਕਯਜ੍ਞ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਧੇ ਸਮੇਤ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇਵੀ ਲਈ ਯਜਨ/ਹੋਮ ਕਰੇ।
Verse 17
कृत्वाग्निं विधिवद्धीमानन्ततस्तु समित्तृचा चन्द्रेन्द्रगुरुवह्नीनां जुहुयात् सर्पिषाहुतिं
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਧਕ ਫਿਰ ਸਮਿਧਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੰਦਰ, ਇੰਦਰ, ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।
Verse 18
अथवा गार्धभञ्चर्म वसित्वाब्दञ्चरेन्महीं हत्वा गर्भमविज्ञातं ब्रह्महत्याव्रतं चरेत्
ਜਾਂ ਗਧੇ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕੇ; ਅਤੇ ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਕਰੇ।
Verse 19
जुहुयात्सर्पिषाहुतीरिति ख , ङ , ज च सरां पीत्वा द्विजो मोहादग्निवर्णां सुरां पिवेत् गोमूत्रमग्निवर्णं वा पिवेदुदकमेव वा
‘ਖ’, ‘ਙ’ ਅਤੇ ‘ਜ’ ਇਹ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਸਰਾਅ (ਖਮੀਰੀ ਪੇਯ) ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ-ਰੰਗੀ ਸੁਰਾ ਪੀਏ; ਜਾਂ ਅੱਗ-ਰੰਗੀ ਗੋਮੂਤਰ; ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪੀਏ।
Verse 20
सुवर्णस्तेयकृद्विप्रो राजानमभिगम्य तु स्वकर्म ख्यापयन् व्रूयान्मां भवाननुशास्त्विति
ਜਿਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤੂਤ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਆਖੇ—“ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ (ਦੰਡਿਤ) ਕਰੋ।”
Verse 21
गृहीत्वा मुशलं राजा सकृद्धन्यात् स्वयङ्गतं बधेन शुद्ध्यते स्तेयो ब्राह्मणस्तपसैव वा
ਰਾਜਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਚੋਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਮਾਰੇ; ਇਸ ਦਿਹਕ ਦੰਡ ਨਾਲ ਚੋਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ) ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 22
गुरुतल्पो निकृत्यैव शिश्नञ्च वृषणं स्वयं निधाय चाञ्चलौ गच्छेदानिपाताच्च नैरृतिं
ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਕੱਟ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 23
चान्द्रायणान् वा त्रीन्मासानभ्यसेन्नियतेन्द्रियः जातिभ्रंशकरं कर्म कृत्वान्यतममिच्छया
ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੰਦਰਯਾਨ ਵਰਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
चरेच्छान्तपनं कृच्छ्रं प्राजापत्यमनिच्छया सङ्करीपात्रकृत्यासु मासं शोधनमैन्दवं
ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਬਰਤਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਪਨ ਕ੍ਰਿਛਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਐਂਦਵ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 25
मलिनीकरणीयेषु तप्तं स्याद्यावकं त्र्यहं तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य बधे स्मृतः
ਮਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਗਰਮ ਜਾਵਕ (ਜੌਂ ਦਾ ਪਾਣੀ) ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੱਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 26
वैश्ये ऽष्टमांशे वृत्तस्थे शूद्रे ज्ञेयस्तु षोडशः मार्जरनकुलौ हत्वा चासं मण्डूकमेव च
ਵੈਸ਼ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਿੱਲੀ, ਨਿਓਲਾ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।
Verse 27
श्वगोधोलूककाकांश् च शूद्रहत्याव्रतं चरेत् चतुर्णामपि वर्णानां नारीं हत्वानवस्थितां
ਕੁੱਤੇ, ਗੋਹ, ਉੱਲੂ ਜਾਂ ਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੇਸਹਾਰਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੋ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 28
अमत्यैव प्रमाप्य स्त्रीं शूद्रहत्याव्रतं चरेत् सर्पादीनां बधे नक्तमनस्थ्नां वायुसंयमः
ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਰਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 29
द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः चरेच्छान्तपनं कृच्छं व्रतं निर्वाप्य सिद्ध्यति
ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ 'ਸਾਂਤਪਨ ਕ੍ਰਿਛਰ' ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 30
भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनं
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਾਹਨ, ਬਿਸਤਰਾ, ਆਸਣ, ਫੁੱਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ 'ਪੰਚਗਵਯ' ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 31
तृणकाष्ठद्रुमाणान्तु शुष्कान्नस्य गुडस्य च चेलचर्मामिषाणान्तु त्रिरात्रं स्यादभोजनं
ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਦਰੱਖਤ, ਸੁੱਕਾ ਅਨਾਜ, ਗੁੜ, ਕੱਪੜਾ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 32
मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च अयःकांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक्
ਮਣੀ, ਮੋਤੀ, ਪ੍ਰਵਾਲ, ਤਾਂਬਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹਾ, ਕਾਂਸਾ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ (ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੋਏ) ਦੋਸ਼ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਕਣਾਨ্ন (ਸਾਦਾ ਅਨਾਜੀ ਆਹਾਰ) ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 33
कार्पासकीटजीर्णानां द्विशफैकशफस्य च पक्षिगन्धौषधीनान्तु रज्वा चैव त्र्यहम्पयः
ਕਪਾਹ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਰੋਗ, ਦੋ-ਖੁਰ ਅਤੇ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਜਾਂ ਬਦਬੂਦਾਰ ਔਖਧੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਲਈ—ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਤ ਦੁੱਧ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪੀਣਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 34
गुरुतल्पव्रतं कुर्याद्रेतः सिक्त्वा स्वयोनिषु सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु कुमारोष्वन्त्यजासु च
ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਿਧ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਯਜ (ਨੀਚ/ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ) ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਯ ਪਾਤ ਕਰਨ ਤੇ ‘ਗੁਰੁਤਲਪ-ਵ੍ਰਤ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 35
पितृस्वस्रेयीं भगिनीं स्वस्रीयां मातुरेव च मातुश् च भ्रातुराप्तस्य गत्वा चान्द्रायणञ्चरेत्
ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਧੀ, ਭੈਣ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰਨ ਤੇ ‘ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ’ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 36
अमानुषीषु पुरुष उदक्यायामयोनिषु रेतः सिक्त्वा जले चैव कृच्छ्रं शान्तपनञ्चरेत्
ਅਮਾਨੁਸ਼ੀ (ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ, ਉਦਕਿਆ (ਰਜਸਵਲਾ) ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਯੋਨੀ (ਨਿਸ਼ਿਧ ਸਥਾਨ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀਰਯ ਪਾਤ ਕਰਨ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਂਤਪਨ’—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 37
मैथुनन्तु समासेव्य पुंसि योषिति वा द्विजः गोयाने ऽप्सु दिवा चैव सवासाः स्नानमाचरेत्
ਮੈਥੁਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ—ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ—ਦੁਇਜ ਨੂੰ ਗੋ-ਸਥਾਨ/ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 38
चण्डालान्त्यस्त्रियो गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च पतत्यज्ञानतो विप्रो ज्ञानात् साम्यन्तु गच्छति
ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਅੰਤ੍ਯਜ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ/ਖਾਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 39
विप्रदुष्टां स्त्रियं भर्ता निरुन्ध्यादेकवेश्मनि यत् पुंसः परदारेषु तदेनाञ्चारयेद्व्रतं
ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਲਈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਤ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਵ੍ਰਤ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਰਵਾਏ।
Verse 40
साचेत्पुनः प्रदुष्येत सदृशेनोपमन्त्रिता कृच्छ्रञ्चाद्रायणञ्चैव तदस्याः पावनं स्मृतं
ਜੇ ਉਹ ਮੁੜ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਸਮਾਨ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਲੁਭਾਵਣੀ/ਉਕਸਾਹਟ ਨਾਲ—ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤ ਹੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 41
वेणुचर्मामिषाणाञ्चेति झ यत् करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनं द्विजः तद्भैक्ष्यभुक् जपेन्नित्यं त्रिभिर्वषैर् व्यपोहति
ਦੁਇਜ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰਾ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਬਾਂਸ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਭਿੱਖਿਆ-ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It serves as a topical marker within the mahāpātaka/related-sins catalogue and signals the closure of the sin-identification section before the text begins systematic prāyaścitta prescriptions.
By diagnosing wrongdoing in graded categories (mahāpātaka and upapātaka), it prepares the ground for disciplined correction; accurate moral taxonomy enables proportionate penance, restoring dharmic order and supporting purification-oriented practice.