Adhyaya 299

Verse 1

आ विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरो गौरीलक्ष्मीर्गणादयः अप्_२९८०५१घ् इत्य् आग्नये महापुराणे बालग्रहहरं बालतन्त्रं नाम अष्टनवत्यधिकद्विषततमो ऽध्यायः अथ नवनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ग्रहहृन्मन्त्रादिकम् अग्निर् उवाच ग्रहापहारमन्त्रादीन् वक्ष्ये ग्रहविमर्दनान् हर्षेच्छाभयशोकादिविरुद्धाशुचिभोजनात्

“ਆਹਵਾਨ: ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ, ਸਕੰਦ, ਗੌਰ, ਗੌਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਣ ਆਦਿ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਗ੍ਰਹ-ਹਰ ‘ਬਾਲਤੰਤਰ’ ਨਾਮਕ ੨੯੮ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ੨੯੯ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ—ਗ੍ਰਹਹ੍ਰਿਨ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿਕ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਾਅ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹರ್ಷ, ਇੱਛਾ, ਭੈ, ਸ਼ੋਕ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਰੁੱਧ/ਅਸ਼ੁਚਿ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 2

गुरुदेवादिकोपाच्च पञ्चोन्मादा भवन्त्य् अथ त्रिदोषजाः सन्निपाता आगन्तुरिति ते स्मृताः

ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕੋਪ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਨਮਾਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ਜ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ ਅਤੇ ਆਗੰਤੁਕ (ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਣ ਨਾਲ) ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 3

देवादयो ग्रहा जाता रुद्रक्रोधादनेकधा सरित्सरस्तडागादौ शैलोपवनसेतुषु

ਦੇਵ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ ਆਦਿ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਉਪਵਨਾਂ ਤੇ ਸੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 4

नदीसङ्गे शून्यगृहे विलद्वार्येकवृक्षके ग्रहा गृह्णन्ति पुंसश् च श्रियः सुप्ताञ्च गर्भिणीम्

ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਟੁੱਟੇ/ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ—ਉੱਥੇ ਗ੍ਰਹ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਵੀ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁੱਤੀ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

आसन्नपुष्पान्नग्नाञ्च ऋतुस्नानं करोति या अवमानं नृणां वैरं विघ्नं भाग्यविपर्ययः

ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਰਜੋਦਰਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਨੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਿਤੁ-ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨ, ਵੈਰ, ਵਿਘਨ ਅਤੇ ਭਾਗ੍ਯ-ਵਿਪਰਯਯ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 6

देवतागुरुधर्मादिसदाचारादिलङ्घनम् स्त्रिय इति ञ , ट च पतनं शैलवृक्षादेर्विधुन्वन्मूर्धजं मुहुः

ਦੇਵਤਾ, ਗੁਰੂ, ਧਰਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਦਾਚਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੱਟਾਨ, ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਕੋਲ/ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਲ ਝਟਕਣਾ ਵੀ ਪਤਨ ਦਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 7

रुदन्नृत्यति रक्ताक्षो हूंरूपो ऽनुग्रही नरः उद्विग्नः शूलदाहार्तः क्षुत्तृष्णार्तः शिरोर्तिमान्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਨੱਚਦਾ ਫਿਰੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋਣ, ਜੋ ‘ਹੂੰ’ ਵਰਗਾ ਉਗਰ ਰੂਪ ਧਾਰੇ, ਜੋ ਚਿਮੜੂ/ਆਸਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਘਬਰਾਇਆ ਰਹੇ—ਛੁਰੇ ਵਰਗੀ ਪੀੜ ਅਤੇ ਸੜਨ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 8

देहि दहीति याचेत बलिकामग्रही नरः स्त्रीमालाभोगस्नानेच्छूरतिकामग्रही नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਦੇਹਿ, ਦੇਹਿ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੰਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨ/ਭਿੱਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ, ਮਾਲਾ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਤੀ-ਜਨਿਤ ਕਾਮ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ।

Verse 9

महासुदर्शनो व्योमव्यापी विटपनासिकः पातालनारसिंहाद्या चण्डीमन्त्रा ग्रहार्दनाः

‘ਮਹਾਸੁਦਰਸ਼ਨ’, ‘ਵ੍ਯੋਮਵ੍ਯਾਪੀ’ (ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਬਵਿਆਪੀ), ‘ਵਿਟਪਨਾਸਿਕ’ (ਜਟ/ਝਾੜ-ਝੰਕਾਰ ਨਾਸਕ), ‘ਪਾਤਾਲ-ਨਰਸਿੰਹ’ ਆਦਿ—ਇਹ ਚੰਡੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

पृश्नीहिङ्गुवचाचक्रशिरीषदयितम्परम् पाशाङ्कुशधरं देवमक्षमालाकपालिनम्

ਪ੍ਰੁਸ਼ਨੀ, ਹਿੰਗੂ, ਵਚਾ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਉਹ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਪਮਾਲਾ ਤੇ ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 11

खट्टाङ्गाब्जादिशिक्तिञ्च दधानं चतुराननम् अन्तर्वाह्यादिखट्टाङ्गपद्मस्थं रविमण्डले

ਰਵਿਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਚਤੁਰਾਨਨ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਉਹ ਖੱਟਾਂਗ, ਕਮਲ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਨ-ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਖੱਟਾਂਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਾਂਛਨ ਅੰਕਿਤ ਹਨ।

Verse 12

आदित्यादियुतं प्रार्च्य उदितेर्के ऽर्घ्यकं ददेत् श्वासविषाग्निविप्रकुण्डीहृल्लेखासकलो भृगुः

ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਹਚਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਅਰਘ੍ਯ-ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਗੁ ਸ਼ਵਾਸਕਸ਼ਟ, ਵਿਸ਼, ਰੋਗ ਦੀ ਦਾਹ-ਅਗਨੀ, ਵਿਕਾਰ/ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਕੁੰਡੀ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਜ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣ ਵਰਗੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਐਸੀਆਂ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

अर्काय भूर्भुवःस्वश् च ज्वालिनीं कुलमुद्गरम् पद्मासनो ऽरुणो रक्तवस्त्रसद्युतिविश्वकः

ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਲਈ ‘ਭੂಃ, ਭੁਵಃ, ਸ੍ਵಃ’ ਇਹ ਵ੍ਯਾਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਜਪ/ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜ੍ਵਾਲਾਮਯ ਹੈ, ਕੁਲਮੁਦ੍ਗਰ (ਵੰਸ਼-ਨਾਸਕ ਗਦਾ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਅਰੁਣ ਵਰਣ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।

Verse 14

उदारः पद्मधृग्दोर्भ्यां सौम्यः सर्वाङ्गभूषितः रक्ता हृदादयः सौम्या वरदाः पद्मधारिणः

ਉਹ ਉਦਾਰ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਭੁਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਆਦਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਸਨ ਰਕਤ ਵਰਣ ਹਨ; ਉਹ ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ, ਵਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲਧਾਰੀ ਹੈ।

Verse 15

विद्युत्पुञ्जनिभं वस्त्रं श्वेतः सौम्यो ऽरुणः कुजः बुधस्तद्वद्गुरुः पीतः शुक्लः शुक्रः शनैश् चरः

ਵਸਤ੍ਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਵਰਗਾ ਦਿੱਪਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਮ ਸ਼ਵੇਤ; ਕੁਜ (ਮੰਗਲ) ਅਰੁਣ। ਬੁਧ ਵੀ ਤਦਵਤ (ਸ਼ਵੇਤ); ਗੁਰੂ ਪੀਤ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਚਮਕਦਾ ਸ਼ੁਕਲ; ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ/ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਹੈ।

Verse 16

कृष्णाङ्गारनिभो राहुर्धूम्रः केतुरुदाहृतः वामोरुवामहस्तान्ते दक्षहस्ताभयप्रदा

ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਅੰਗਾਰ ਵਰਗਾ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੇਤੂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਣ ਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਖੱਬੀ ਜੰਘ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 17

स्वनामाद्यन्तु वीजास्ते हस्तौ संशोध्य चास्त्रतः विपिटनासिक इति ञ अङ्गुष्ठादौ तले नेत्रे हृदाद्यं व्यापकं न्यसेत्

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਬੀਜਾਕਸ਼ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ‘ਞ’ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ‘ਵਿਪਿਟਨਾਸਿਕਾ’ (ਨੱਕ ਦਬਾਉਣ/ਸੰਕੇਤ) ਕਰੇ। ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗੂਠੇ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ—ਹਥੇਲੀ, ਨੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ—ਵਿਆਪਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 18

मूलवीजैस्त्रिभिः प्राणध्यायकं न्यस्य साङ्गकम् प्रक्षाल्य पात्रमस्त्रेण मूलेनापूर्य वारिणा

ਤਿੰਨ ਮੂਲ-ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਗ ਪ੍ਰਾਣ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋ।

Verse 19

गन्धपुष्पाक्षतं न्यस्य दूर्वामर्घ्यञ्च मन्त्रयेत् आत्मानं तेन सम्प्रोक्ष्य पूजाद्रव्यञ्च वै ध्रुवम्

ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਖਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂರ್ವਾ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੋ। ਉਸ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ।

Verse 20

प्रभूतं विमलं सारमाराध्यं परमं सुखम् पीठाद्यान् कल्पयेदेतान् हृदा मध्ये विदिक्षु च

ਉਸ ਪ੍ਰਚੁਰ, ਨਿਰਮਲ ਸਾਰ—ਆਰਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ—ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਪੀਠ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੋਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰੇ।

Verse 21

पीठोपरि हृदा मध्ये दिक्षु चैव विदिक्षु च पीठोपरि हृदाब्जञ्च केशवेष्वष्टशक्तयः

ਪੀਠ ਉੱਤੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ-ਕਮਲ ਉੱਤੇ—ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ/ਕਲਪਨਾ ਕਰੇ।

Verse 22

वां दीप्तां वीं तथा सुक्ष्मां वुञ्जयां वूञ्चभाद्रिकां वें विभूतीं वैं विमलां वोमसिघातविद्युताम्

‘ਵਾਂ’ ਨੂੰ ਦੀਪਤ, ‘ਵੀਂ’ ਨੂੰ ਸੂਖਮ, ‘ਵੁਞ੍’ ਨੂੰ ਜੈ-ਪ੍ਰਦ, ‘ਵੂਞ੍’ ਨੂੰ ਭਦ੍ਰ (ਮੰਗਲ), ‘ਵੇਂ’ ਨੂੰ ਵਿਭੂਤੀ-ਯੁਕਤ, ‘ਵੈਂ’ ਨੂੰ ਵਿਮਲ (ਸ਼ੁੱਧ), ਅਤੇ ‘ਵੋਂ’ ਨੂੰ ਵਿਘਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਬਿਜਲੀ-ਸਮਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ/ਵਿਨਿਯੋਗ ਕਰੋ।

Verse 23

वौं सर्वतोमुखीं वं पीठं वः प्रार्च्य रविं यजेत् आवाह्य दद्यात् पाद्यादि हृत्षडङ्गेन सुव्रत

“ਵੌਂ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰਵਤੋਮੁਖੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; “ਵੰ” ਨਾਲ ਪੀਠ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ। “ਵਃ” ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਅਰਘ੍ਯ-ਕ੍ਰਮ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਤ੍-਷ਡੰਗ ਨਿਆਸ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

Verse 24

खकारौ दण्डिनौ चण्डौ मज्जा दशनसंयुता मांसदीर्घा जरद्वायुहृदैतत् सर्वदं रवेः

ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਲਈ ‘ਖ’ ਅੱਖਰ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ—‘ਦੰਡਿਨ’ ਅਤੇ ‘ਚੰਡ’—ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਮੱਜਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਮਾਸ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ, ਲੰਬੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਾਤ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਵੀ ਲਈ ਸਰਵਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 25

वह्नीशरक्षो मरुताम् किक्षु पूज्या हृदादयः स्वमन्त्रैः कर्णिकान्तस्था दिक्ष्वस्त्रं पुरतः सदृक्

ਅਗਨੀ, ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ), ਰੱਖਿਆ-ਦੇਵਤਾ (ਰਕਸ਼ਃ) ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਨਿਆਸ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੀ ਕਰ্ণਿਕਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦೃਕ् (ਰੱਖਿਆ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ/ਆਵਰਨ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 26

पूर्वादिदिक्षु सम्पूज्याश् चन्द्रज्ञगुरुभार्गवाः नस्याञ्जनादि कुर्वीत साजमूत्रैर् ग्रहापहैः

ਪੂਰਬ ਆਦਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਚੰਦਰ, ਜ্ঞ (ਬੁਧ/ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼-ਜਾਣਕਾਰ), ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕਰ) ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਗ੍ਰਹ-ਨਿਵਾਰਕ ਉਪਚਾਰ ਵਜੋਂ ਬਕਰੀ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਨਸ੍ਯ, ਅੰਜਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 27

पाठापथ्यावचाशिग्रुसिन्धूव्योषैः पृथक् फलैः अजाक्षीराढके पक्वसर्पिः सर्वग्रहान् हरेत्

ਪਾਠਾ, ਪਥ੍ਯਾ, ਵਚਾ, ਸ਼ਿਗ੍ਰੁ, ਸੈਂਧਵ (ਸੇਂਧਾ ਨਮਕ) ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਊਸ਼ਣ (ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ)—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ-ਮਾਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਆਢਕ ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਘਿਉ ਸਭ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

वृश्चिकालीफलीकुष्ठं लवणानि च शार्ङ्गकम् अपस्मारविनाशाय तज्जलं त्वभिभोजयेत्

ਅਪਸਮਾਰ (ਮਿਰਗੀ) ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾਲੀ ਫਲ, ਕੁਸ਼ਠ, ਲਵਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਕ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਲ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 29

विदारीकुशकाशेक्षुक्वाथजं पाययेत् पयः द्रोणे सयष्टिकुष्माण्डरसे सर्पिश् च संस्कृतौ

ਵਿਦਾਰੀ, ਕੁਸ਼, ਕਾਸ ਅਤੇ ਇੱਖੂ ਦੇ ਕਵਾਥ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ਟੀ (ਯਸ਼ਟੀਮਧੁ) ਸਮੇਤ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਰਸ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਘਿਉ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 30

पञ्चगव्यं घृतं तद्वद्योगं ज्वरहरं शृणु ॐ भस्मास्त्राय विद्महे एकदंष्ट्राय धीमहि तन्नो ज्वरः प्रचोदयात् कृष्णोषणनिशारास्नाद्राक्षातैलं गुडं लिहेत्

ਘਿਉ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਇਹ ਯੋਗ ਵੀ ਜ੍ਵਰਹਰ ਹੈ—ਸੁਣੋ। ‘ਓਂ ਭਸਮਾਸ੍ਤ੍ਰਾਯ ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਏਕਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਯ ਧੀਮਹਿ ਤੰਨੋ ਜ੍ਵਰಃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍’ ਇਹ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਸੁੰਠ, ਹਲਦੀ, ਰਾਸਨਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੇ ਤੇਲ/ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਗੁੜ ਚਾਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 31

श्वासवानथ वा भार्गीं सयष्टिमधुसर्पिषा पाठा तिक्ता कणा भार्गी अथवा मधुना लिहेत्

ਸ਼੍ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਭਾਰਗੀ ਯਸ਼ਟੀਮਧੁ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਪਾਠਾ, ਤਿਕਤਾ, ਕਣਾ (ਪਿੱਪਲੀ) ਅਤੇ ਭਾਰਗੀ ਦਾ ਯੋਗ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਚਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 32

धात्री विश्वसिता कृष्णा मुस्ता खर्जूरमागधी पिवरश्चेति हिक्काघ्नं तत् त्रयं मधुना लिहेत्

ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ), ਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾ, ਮੁਸਤਾ, ਖਰਜੂਰ, ਮਾਗਧੀ (ਪਿੱਪਲੀ) ਅਤੇ ਪਿਵਰ—ਇਹ ਹਿੱਕ (ਹਿਚਕੀ) ਨਾਸਕ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤ੍ਰਯ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਚਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 33

कामली जीरमाण्डूकीनिशाधात्रीरसं पिवेत् व्योषपद्मकत्रिफलाकिडङ्गदेवदारवः रास्नाचूर्णं समं खण्डैर् जग्ध्वा कासहरं ध्रुवम्

ਕਾਮਲੀ, ਜੀਰਾ, ਮਾਂਡੂਕੀ, ਨਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵ੍ਯੋਸ਼, ਪਦਮਕ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕਿਡੰਗ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਤੇ ਰਾਸਨਾ ਦਾ ਸਮਭਾਗ ਚੂਰਨ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਾਸ (ਖੰਘ) ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।