Adhyaya 10

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे सुन्दरकाण्डवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः अथ दशमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नाराद उवाच रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣ ਅਗਨੀਪੁਰਾਣ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ “ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ “ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ” ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ।”

Verse 2

रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते

ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਉੱਤੇਜਿਤ ਅਤੇ ਵਧ ਲਈ ਉਦਯਤ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਨਿਰਣਾਇਕ ਯੁੱਧ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

Verse 3

रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਕਪੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਚਲੇ—ਹਨੂਮਾਨ, ਮੈੰਦ, ਦਵਿਵਿਦ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਅਤੇ ਨਲ।

Verse 4

नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली

ਨੀਲ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ, ਧੂਮ੍ਰ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਕੇਸ਼ਰੀ, ਗਯ, ਪਨਸ, ਵਿਨਤ, ਰੰਭ, ਸ਼ਰਭ, ਕ੍ਰਥਨ ਅਤੇ ਬਲੀ—ਇਹ (ਪਵਿੱਤਰ/ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ) ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 5

गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः

ਗਵਾਕ੍ਸ਼, ਦਧਿਵਕ੍ਤ੍ਰ, ਗਵਯ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਅਸੰਖ (ਵਾਨਰ ਯੋਧਿਆਂ) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 6

रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः

ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੇ ਅਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਤੀਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਗਦਾ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਗਾਇਆ।

Verse 7

वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं

ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਨਖਾਂ, ਦੰਦਾਂ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ; ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ-ਰਥ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸਮੇਤ ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।

Verse 8

हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम् अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्

ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਅਕੰਪਨ ਤੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਨੀਲ ਨੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्

ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਤੀਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 10

रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਰਜਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्

ਫਿਰ ਜਾਗਿਆ ਕੁੰਭਕਰਨ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਪੀ ਕੇ, ਮਹਿਸ਼ ਆਦਿ ਪਸ਼ੂ ਖਾ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 12

सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्

ਸੀਤਾ ਦਾ ਹਰਨ ਪਾਪ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਯਮ) ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਠੋਰ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।

Verse 13

इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।

Verse 14

कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान् रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः

ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਉਹ (ਕੁੰਭਕਰਨ) ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 15

ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਰਾਖਸ਼ ਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ ਅਤੇ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 16

महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे

ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹੋਦਰ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਮੱਤ, ਉਨਮੱਤਰਾਖਸ਼ਸ, ਪ੍ਰਘਸ, ਭਾਸਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼ ਵੀ ਸਨ।

Verse 17

देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः

ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਤ੍ਰਿਸਿਰਾ ਅਤੇ ਅਤਿਕਾਯ—ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ ਯੋਧੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 18

युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह

ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਮਾਇਆ-ਬਲ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

वरदत्तैर् नागबाणैः ओषध्या तौ विशल्यकौ विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते

ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਨਾਗਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਔਸ਼ਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਾਣ ਕੱਢ ਕੇ ਸ਼ਲ੍ਯ-ਰਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਲਿਆ’ ਬੂਟੀ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵੀ ਭਰ ਗਏ—ਮਾਰੁਤੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ।

Verse 20

हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः

ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਰੋਕਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੜਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਅਵਰੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 21

शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਗਾਇਆ; ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 22

अविन्ध्यवारितो राजा रथस्थः सबलो ययौ इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्

ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਥੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 23

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्

ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਯੁੱਧ ਰਾਮ-ਰਾਵਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਮਾਰੁਤੀ (ਹਨੁਮਾਨ) ਆਦਿ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 24

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्

ਰਾਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਧੁੱਜਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः

ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪੈਤਾਮਹ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਰਾਵਣ ਆਖ਼ਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 26

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 27

हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान् रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਰਾਮ ਨੇ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 28

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 29

नागपशैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुहृन्निवारित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ; ਯੁੱਧ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅਭ੍ਯਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।

Verse 30

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰਾਮ ਉਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚਲੇ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਕਿਲੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਗਏ।

Verse 31

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः

ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਅਯੋਧਿਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 32

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਕੈਕਈ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।

Verse 33

वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਰਾਧਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 34

पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ-ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਿਹਾ। ਲੋਕ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।