Adhyaya 7: The Sanctity of Gayā: Raibhya’s Encounter and Hymn to Viṣṇu (Gadādhara)

Verse 1

धरण्युवाच । रैभ्योऽसौ मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । स्वयं किमकरोद् देव संशयो मे महानयम् ॥ ७.१ ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ରୈଭ୍ୟ ସେତେବେଳେ ସିଦ୍ଧ ବସୁଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂ କ’ଣ କଲେ? ମୋ ମନେ ଏହି ମହା ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 2

श्रीवराह उवाच । स रैभ्यो मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । आजगाम गयां पुण्यां पितृतीर्थं तपोधनः । तत्र गत्वा पितॄन् भक्त्या पिण्डदानेन तर्पयत् ॥ ७.२ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ତେବେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ରୈଭ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ବସୁଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣି, ତପୋଧନ ହୋଇ, ପୁଣ୍ୟ ଗୟା—ପିତୃତୀର୍ଥ—କୁ ଆସିଲେ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତିରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।

Verse 3

ततो वै सुमहत्तीव्रं तपः परमदुष्चरम् । चरतोऽस्य तत्तीव्रं तपो रैभ्यस्य धीमतः । आजगाम महायोगी विमानस्थोऽतिदीप्तिमान् ॥ ७.३ ॥

ତାପରେ ଧୀମାନ୍ ରୈଭ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଓ ପରମ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ତୀବ୍ର ତପରେ ରତ ଥିବାବେଳେ, ବିମାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅତିଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ମହାଯୋଗୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

त्रसरॆणुसमे शुद्धे विमानॆ सूर्यसन्निभे । परमाणुप्रमाणेन पुरुषस्तत्र दीप्तिमान् ॥ ७.४ ॥

ତ୍ରସରେଣୁ ସମ ପରିମାଣର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସନ୍ନିଭ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେହି ବିମାନରେ, ପରମାଣୁ-ପ୍ରମାଣ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୁଷ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 5

सोऽब्रवीद् रैभ्य किं कार्यं तपश्चरसि सुव्रत । एवमुक्त्वा दिवो भूमिं मापयामास वै पुमान् ॥ ७.५ ॥

ସେ କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତ ରୈଭ୍ୟ! କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ତପ କରୁଛ? ଏମିତି କହି ସେ ପୁରୁଷ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ମାପିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 6

तत्रापि रथपञ्चाभं विमानं सूर्यसन्निभम् । युगपद् ब्रह्मभुवनं व्याप्नुवन्तं ददर्श सः ॥ ७.६ ॥

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପଞ୍ଚବିଧ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ବିମାନକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ତାହା ଏକାସାଥିରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 7

ततः स विस्मयाविष्टो रैभ्यः प्रणतिपूर्वकम् । पप्रच्छ तं महायोगिन् को भवान् प्रब्रवीतु मे ॥ ७.७ ॥

ତାପରେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ରୈଭ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ମହାଯୋଗୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଆପଣ କିଏ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 8

पुरुष उवाच । अहं रुद्रादवरजो ब्रह्मणो मानसः सुतः । नाम्ना सनत्कुमार इति जनलोके वसाम्यहम् ॥ ७.८ ॥

ପୁରୁଷ କହିଲେ—“ମୁଁ ରୁଦ୍ରଠାରୁ କନିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର। ନାମ ସନତ୍କୁମାର; ମୁଁ ଜନଲୋକରେ ବସେ।”

Verse 9

भवतः पार्श्वमायातः प्रणयेन तपोधन । धन्योऽसि सर्वथा वत्स ब्रह्मणः कुलवर्धनः ॥ ७.९ ॥

ହେ ତପୋଧନ! ତୁମେ ସ୍ନେହରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ। ବତ୍ସ, ତୁମେ ସର୍ବଥା ଧନ୍ୟ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୁଳବର୍ଧକ।

Verse 10

रैभ्य उवाच । नमोऽस्तु ते योगिवर प्रसीद दयां मह्यं कुरुषे विश्वरूप । किमत्र कृत्यं वद योगिसिंह कथं हि धन्योऽहमुक्तस्त्वया च ॥ ७.१० ॥

ରୈଭ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ଯୋଗିବର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ମୋପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ହେ ଯୋଗିସିଂହ, ଏଠାରେ କ’ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ଆପଣ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିବାରୁ ମୁଁ କିପରି ଧନ୍ୟ?”

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । धन्यस्त्वमेव द्विजवर्यमुख्य यद् वेदवादाभिरतः पितॄंश्च । प्रीणासि मन्त्रव्रतजप्यहोमैर्गयां समासाद्य तथाऽन्नपिण्डैः ॥ ७.११ ॥

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ବେଦପାଠରେ ନିରତ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତ କରୁଛ। ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ମନ୍ତ୍ରବ୍ରତ, ଜପ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ନପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତର୍ପଣ କରୁଛ।

Verse 12

शृणुष्व चान्यं नृपतिर्बभूव विशालनामास पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् । पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रसाह - स्ते ब्राह्मणाश्चोचुरदीनसत्त्वाः ॥ ७.१२ ॥

ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣ—ବିଶାଳ ନାମର ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଶାଳା ନାମକ ମହାନଗରୀରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଧନ୍ୟ, ଧୃତିମାନ, କିନ୍ତୁ ଅପୁତ୍ର; ବିଶାଳାଧିପତି ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 13

ऋगत्वा गयामन्नदानैरनेकैः । ध्रुवं सुतस्ते भविता नृपीश सुसंप्रदाता सकलक्षितीशः ॥ ७.१३ ॥

ହେ ନୃପେଶ! ଗୟାକୁ ଯାଇ ଅନେକ ଅନ୍ନଦାନ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ; ସେ ଉତ୍ତମ ଦାତା ଓ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ହେବ।

Verse 14

इतीरितो ब्राह्मणैः स प्रहृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् । आगत्य तेन प्रवरेण तीर्थे मघासु भक्त्याऽथ कृतं पितॄणाम् ॥ ७.१४ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି କହିବାରୁ ବିଶାଳାଧିପତି ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରକାଳେ ଭକ୍ତିରେ ପିତୃକର୍ମ କଲେ।

Verse 15

पिण्डप्रदानं विधिना प्रयत्नाददद्वियत्यूत्तममूर्तयस्तान् । पश्यन् स पुंसः सितपीतकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवद्भिः । उपेक्ष्यते शंसत सर्वमेव कौतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् ॥ ७.१५ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ସେମାନେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେହଧାରୀ କିଛି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କେହି ଶ୍ୱେତ, କେହି ପୀତ, କେହି କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ। ଦେଖି ରାଜା କହିଲେ—“ଆପଣମାନେ କେଉଁ କଥାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି? ସବୁ କହନ୍ତୁ; ମୋ ମନରେ ଭାରି କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି।”

Verse 16

सीता उवाच । अहं सीतस्ते जनकोऽस्मि तात नाम्ना च वृत्तेन च कर्मणा च । अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद् ब्रह्महा पापकामी ॥ ७.१६ ॥

ସୀତା କହିଲେ—ମୁଁ ସୀତା; ହେ ପୁତ୍ର, ନାମରେ, ଆଚରଣରେ ଓ କର୍ମରେ ମୁଁ ତୁମ ପିତା। ଏହିଜଣେ ମୋର ଜନକ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ—ନିର୍ଦୟକର୍ମୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ଓ ପାପକାମୀ।

Verse 17

अधीश्वरो नाम परः पिता ऽस्य कृष्णो वृत्त्या कर्मणा चापि कृष्णः । एतेन कृष्णेन हताः पुरा वै जन्मन्यनेके ऋषयः पुराणाः ॥ ७.१७ ॥

ଏହାର ପରମ ପିତା ‘ଅଧୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସ୍ୱଭାବ ଓ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ‘କୃଷ୍ଣ’। ଏହି କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବକାଳରେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମରେ ଅନେକ ପୁରାତନ ଋଷିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲା।

Verse 18

एतौ मृतौ द्वावपि पुत्र रौद्र- मवीचिसंज्ञं नरकं प्रपन्नौ । अधीश्वरो मे जनकः परोऽस्य कृष्णः पिता द्वावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्रापितो दुर्लभं ततः ॥ ७.१८ ॥

ହେ ପୁତ୍ର, ସେ ଦୁଇଜଣ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭୟଙ୍କର ‘ଅବୀଚି’ ନାମକ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ମୋର ଜନକ ପରମ ଅଧୀଶ୍ୱର; ତାଙ୍କର ପିତା କୃଷ୍ଣ—ଏ ଦୁଇଜଣ ଦୀର୍ଘକାଳ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଦୁର୍ଲଭ ଶକ୍ରାସନ ପାଇଲି।

Verse 19

त्वया पुनर्मन्त्रविदा गयायां पिण्डप्रदानेन बलादिमौ च । मेलापितौ तीर्थपिण्डप्रदान-प्रभावतो मे नरकाश्रितावपि ॥ ७.१९ ॥

ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ତୁମେ ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନ କରି ବଳ ଆଦି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ମିଳାଇଲ; ତୀର୍ଥ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ନରକାଶ୍ରିତ ମୋର ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ମୋଚନ/ଶାନ୍ତି) ମିଳିଲା।

Verse 20

पितॄन् पितामहांस्तत्र तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति तत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ७.२० ॥

‘ସେଠାରେ ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ପିତାମହମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ’—ଏହି ଭାବେ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ସେ ଜଳ ତୁମେ ଦେଲ।

Verse 21

तेनास्मद्युगपद्य्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद् गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ७.२१ ॥

ହେ ସତ୍ତମ, ତୁମ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଇଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯୋଗ (ସଂଯୋଗ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ଆମେ ପିତୃଲୋକକୁ ଯାଉଛୁ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

अत्र पिण्डप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । दुर्गतावपि संसिद्धौ पापकृद्विकृतिं गतौ ॥ ७.२२ ॥

ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ପିତାମହ—ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ପାପକର୍ମଜନିତ ବିକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

Verse 23

तीर्थप्रभाव एषोऽस्मिन् ब्रह्मघ्नस्यापि तत्सुतः । पुतः पिण्डप्रदानेन कुर्यादुद्धरणं पुनः ॥ ७.२३ ॥

ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ଏପରି: ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ପୁନଃ (ପିତୃମାନଙ୍କ) ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।

Verse 24

एतस्मात् कारणात् पुत्र अहमेतौ विगृह्य वै । आगतोऽस्मि भवन्तं वै द्रष्टुं यास्यामि साम्प्रतम् । एतस्मात् कारणाद् रैभ्य भवान् धन्यो मयोच्यते ॥ ७.२४ ॥

“ଏହି କାରଣରୁ, ପୁତ୍ର, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ମୁଁ ଆସିଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରୈଭ୍ୟ, ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ।”

Verse 25

सकृद् गयाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रदापनम् । दुर्लभं त्वं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितः ॥ ७.२५ ॥

ଗୟାକୁ ଏକଥର ଯିବା ଓ ଏକଥର ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନ କରିବା ସୁଲଭ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ—ଯେ ନିତ୍ୟ ଏଠିଏ ଅବସ୍ଥିତ—ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 26

किमनु प्रोच्यते रैभ्य तव पुण्यमिदं प्रभो । येन साक्षाद् गदापाणिर्दृष्टो नारायणः स्वयम् ॥ ७.२६ ॥

ହେ ରୈଭ୍ୟ ପ୍ରଭୋ! ତୁମ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କୁହାଯିବ? ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ଗଦାପାଣି ନାରାୟଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶିତ ହେଲେ।

Verse 27

ततो गदाधरः साक्षादस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितः । अतोऽतिविख्याततमं तीर्थमेतद् द्विजोत्तम ॥ ७.२७ ॥

ତାପରେ ଗଦାଧର ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 28

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा महायोगी तत्रैवान्तरधीयत । रैभ्योऽपि च गदापाणेर्हरेः स्तोत्रमथाकरोत् ॥ ७.२८ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଏପରି କହି ମହାଯୋଗୀ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପରେ ରୈଭ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗଦାପାଣି ହରିଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ରଚିଲେ।

Verse 29

रैभ्य उवाच । गदाधरं विबुधजनैरभिष्टुतं धृतक्ष्ममं क्षुधितजनार्त्तिनाशनम् । शिवं विशालासुरसैन्यमर्दनं नमाम्यहं हतसकलाशुभं स्मृतौ ॥ ७.२९ ॥

ରୈଭ୍ୟ କହିଲେ—ବିବୁଧଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଭୁକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ନାଶ କରନ୍ତି; ଶିବସ୍ୱରୂପ, ବିଶାଳ ଅସୁରସେନାକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 30

पुराणपूर्वं पुरुषं पुरुषाश्रितं पुरातनं विमलमलं नृणां गतिम् । त्रिविक्रमं धृतधरणिं बलिर्हं गदाधरं रहसि नमामि केशवम् ॥ ७.३० ॥

ରହସ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ଯିଏ ଆଦିପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପୁରାତନ, ନିର୍ମଳ-ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପରମ ଗତି; ଯିଏ ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ଧରଣୀଧର, ବଲିଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, ଏବଂ ଗଦାଧର।

Verse 31

सुशुद्धभावं विभवैरुपावृतं श्रियावृतं विगतमलं विचक्षणम् । क्षितीश्वरैरपगतकिल्बिषैः स्तुतं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३१ ॥

ଯେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଯାହାଙ୍କ ଭାବ ଅତିଶୁଦ୍ଧ, ଯେ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଆବୃତ, ଶ୍ରୀରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମଳରହିତ, ବିଚକ୍ଷଣ, ଏବଂ ପାପମୁକ୍ତ ଭୂପତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ—ସେ ସୁଖରେ ବସେ।

Verse 32

सुरासुरैरर्च्चितपादपङ्कजं केयूरहाराङ्गद मौलिधारिणम् । अब्दौ शयानं च रथाङ्गपाणिनं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३२ ॥

ଯେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ସୁର ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ଯେ କେୟୂର-ହାର-ଅଙ୍ଗଦ-ମୌଳି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେ ସମୁଦ୍ରେ ଶୟନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତେ ଚକ୍ର—ସେ ସୁଖରେ ବସେ।

Verse 33

सितं कृते त्रेतायुगेऽरुणं विभुं तथा तृतीये पीतवर्णमच्युतम् । कलौ घनालिप्रतिमं महेश्वरं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३३ ॥

କୃତଯୁଗେ ସେ ଶ୍ୱେତ; ତ୍ରେତାଯୁଗେ ସେଇ ବିଭୁ ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ; ତୃତୀୟ (ଦ୍ୱାପର) ଯୁଗେ ଅଚ୍ୟୁତ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ। କଳିଯୁଗେ ସେ ଘନମେଘପୁଞ୍ଜସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ—ମହେଶ୍ୱର ଗଦାଧର। ଯେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ସୁଖରେ ବସେ।

Verse 34

बीजोद्भवो यः सृजते चतुर्मुख-स्तथैव नारायणरूपतो जगत् । प्रपालयेद् रुद्रवपुस्तथान्तकृद् गदाधरो जयतु षडर्धमूर्तिमान् ॥ ७.३४ ॥

ଷଡର୍ଧମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଗଦାଧରଙ୍କ ଜୟ ହେଉ: ଯେ ବୀଜୋଦ୍ଭବ ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ନାରାୟଣରୂପେ ଜଗତକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ରବପୁରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ତକୃଦ୍ରୂପେ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 35

सत्त्वं रजश्चैव तमो गुणास्त्रयस् त्वेतॆषु नान्यस्य समुद्भवः किल । स चैक एव त्रिविधो गदाधरो दधातु धैर्यं मम धर्ममोक्षयोः ॥ ७.३५ ॥

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ତିନି ଗୁଣ; ଏମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପ୍ରକଟତାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ସ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ସେଇ ଏକ ଗଦାଧର ତ୍ରିବିଧ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ; ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଧୈର୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 36

संसारतोयार्णवदुःखतन्तुभिर्वियोगनक्रक्रमणैः सुभीषणैः । मज्जन्तमुच्चैः सुतरां महाप्लवे गदाधरो मामु दधातु पोतवत् ॥ ७.३६ ॥

ଦୁଃଖର ତନ୍ତୁ ଓ ବିୟୋଗ-ରୂପ ମକରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗତିଦ୍ୱାରା ଭୀଷଣ ହୋଇଥିବା ସଂସାର-ଜଳାର୍ଣ୍ଣବର ମହାପ୍ଲବରେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ଅଧିକ ଡୁବୁଛି, ସେତେବେଳେ ଗଦାଧର ପ୍ରଭୁ ନୌକା ପରି ମୋତେ ଉଠାଇ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 37

स्वयं त्रिमूर्तिः स्वमिवात्मनात्मनि स्वशक्तितश्चाण्डमिदं ससर्ज्ज ह । तस्मिञ्जलोत्थासनमार्यतेजसं ससर्ज्ज यस्तं प्रणतोऽस्मि भूधरम् ॥ ७.३७ ॥

ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ତାହାର ଭିତରେ ଆର୍ଯ୍ୟତେଜସ୍‌ଯୁକ୍ତ ଜଳୋତ୍ଥ ଆସନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ସେହି ଭୂଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 38

मत्स्यादिनामानि जगत्सु केवलं सुरादिसंरक्षणतो वृषाकपिः । मुख्यस्वरूपेण समन्ततो विभुर्गदाधरो मे विदधातु सद्गतिम् ॥ ७.३८ ॥

ଜଗତରେ “ମତ୍ସ୍ୟ” ଆଦି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାଦିଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ହେତୁ ମାତ୍ର ଉପାଧି-ରୂପ। ଯିଏ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ପରମ ପ୍ରଭୁ—ସେହି ଗଦାଧର ମୋତେ ସଦ୍ଗତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 39

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्भक्त्या रैभ्येण धीमता । प्रादुर्बभूव सहसा पीतवासा जनार्दनः ॥ ७.३९ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ, ପୀତବାସା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସହସା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 40

शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः । उवाच मेघगम्भीरधीर्वाक् पुरुषोत्तमः ॥ ७.४० ॥

ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ହସ୍ତେ ଧାରଣ କରି, ଗରୁଡାରୂଢ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଗମନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମେଘଗମ୍ଭୀର ଧୀର ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 41

तुष्टोऽस्मि रैभ्य भक्त्या ते स्तुत्या च द्विजसत्तम । तीर्थस्नानेन च विभो ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ७.४१ ॥

ହେ ରୈଭ୍ୟ! ତୋର ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତିରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ବିଭୋ, କହ—ତୋର ଅଭିଲାଷା କ’ଣ?

Verse 42

रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर ॥ ७.४२ ॥

ରୈଭ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି, ସେହି ଗତି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଗଦାଧର, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ବସିପାରିବି।

Verse 43

देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वा ऽन्तरधी यत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः ॥ ७.४३ ॥

ଦେବ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ।” ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି କହି ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ରୈଭ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନସମନ୍ୱିତ ହୋଇ (ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ) ରହିଲେ।

Verse 44

क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः ॥ ७.४४ ॥

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବ ପରିତୁଷ୍ଟ ହେବାରୁ, ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସନକାଦି ସିଦ୍ଧ ମହର୍ଷିମାନେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 45

एतच्च रैभ्यनिर्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते ॥ ७.४५ ॥

ଏହା ରୈଭ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗଦାଭୃତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର। ଯେ ଏହା ପଢ଼େ, ସେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।