Adhyaya 210: Inquiry into Moral Agency (Karma) and Practical Means for the Dissolution of Sin: the Śiśumāra Contemplation

Verse 1

पुनः पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ रहस्यं धर्ममाख्यानं त्वयोक्तं तु महायशः ॥ स्त्रीणां माहात्म्यमुद्दिश्य भास्करस्य मतं यथा ॥

ପୁନଃ ପତିବ୍ରତା-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମହାୟଶସ୍ବୀ, ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଆପଣ ଧର୍ମର ଗୁହ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ କହିଛନ୍ତି।

Verse 2

इदं हि सर्वभूतेषु परं कौतूहलं मम ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व महातपाः ॥

ଏହା ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବିଷୟମଧ୍ୟରେ ପରମ କୌତୁହଳ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ହେ ମହାତପସ୍ବୀ, କହନ୍ତୁ।

Verse 3

ये नरा दुःखसन्तप्तास्तपस्तीव्रं समाश्रिताः ॥ नानाव्रतशतोपायैः सुखहेतोर्महाप्रभ ॥

ହେ ମହାପ୍ରଭ! ଯେ ନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ସେମାନେ ସୁଖହେତୁ ନାନାବିଧ ବ୍ରତ ଓ ଶତଶଃ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ତପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 4

मनसा निश्चितात्मानस्त्यक्त्वा सर्वप्रियाप्रियम् ॥ काङ्क्षन्ते बहवः केचित्केनचिद्विनिहन्यते ॥

ଅନେକେ ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି; କେହି କେହି କୌଣସି କାରଣ କିମ୍ବା କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ବାଧିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

श्रुता लोके श्रुतिस्तात श्रेयो धर्मा हि नित्यशः ॥ सम्यक्कृच्छ्राश्रितस्याथ कथं पापे मतिर्भवेत् ॥

ତାତ! ଲୋକେ ଶୁଣାଯାଏ, ଶ୍ରୁତିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ—ଧର୍ମ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେୟସ୍କର। ତେବେ ଯେ ଯଥାର୍ଥରେ କଠିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି, ତାହାର ମନ ପାପରେ କିପରି ଲାଗିବ?

Verse 6

कस्यैतच्चेष्टितं तात कर्त्ता कारयितापि वा ॥ कः कर्षति जगच्चैको भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥

ତାତ! ଏହା କାହାର ଚେଷ୍ଟିତ? କର୍ତ୍ତା କିଏ, କରାଇବାଳା କିଏ? କିଏ ଏକା ଜଗତକୁ ଓ ଚତୁର୍ବିଧ ଭୂତଗ୍ରାମକୁ ଟାଣି ଚଳାଏ?

Verse 7

कं वा द्वेषं पुरस्कृत्य मतिस्तस्य प्रवर्तते ॥ सुखदुःखादि लोकेऽस्मिन्प्रकरोति सुदारुणम् ॥

କେଉଁ ଦ୍ୱେଷକୁ ଆଗରେ ରଖି ତାହାର ମତି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ? ଏହି ଲୋକରେ ଏହା ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଆଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଅନୁଭବ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Verse 8

यद्येवं तु मया गुह्यं दुर्विज्ञेयं सुरैरपि ॥ शक्यं श्रोतुं महाराज तदाख्याहि तपोधन ॥

ଯଦି ମୋର ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ—ଶୁଣିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ହେ ମହାରାଜ, ତେବେ ହେ ତପୋଧନ, ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 9

नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो महामनाः ॥ विनयात्प्रश्रितं वाक्यमिदमाह महामुनिम् ॥

ନାରଦ ଏଭଳି କହିଲେ, ମହାମନା ଧର୍ମରାଜ ବିନୟସହିତ, ନମ୍ର ବାକ୍ୟରେ, ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 10

न कश्चिद्दृश्यते लोके कर्ता कारयितापि वा ॥ यद्वै परमधर्मात्मन् यस्मिन्कर्म प्रतिष्ठितम् ॥

ହେ ପରମଧର୍ମାତ୍ମନ୍, ଲୋକେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ କର୍ତ୍ତା—କିମ୍ବା କରାଇବାଳା—ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କାରଣ କର୍ମ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 11

यस्य वै कीर्त्यते नाम येन चाज्ञाप्यते जगत् ॥ व्यवहरामि वचश्चाहं यः करोति स्वयं कृतम् ॥

ଯାହାଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜଗତ୍ ଶାସିତ—ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କର୍ମ କରେ ଓ ବାକ୍ୟ କହେ; ସେଇ ନିଜେ ନିଜ କୃତକୁ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

Verse 12

दिव्येऽस्मिन् सदसि ब्रह्मन् ब्रह्मर्षिगणसंवृते ॥ यथाश्रुतं यथादृष्टं कथयिष्याम्यहं विभो ॥

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସଭାରେ, ହେ ବିଭୋ, ଯେପରି ଶୁଣିଛି ଓ ଯେପରି ଦେଖିଛି, ସେପରି ମୁଁ କଥାହେବି।

Verse 13

स्वकर्म भुज्यते तात सम्भूतैर्यत्कृतं स्वयम् ॥ आत्मानं पातयत्यात्मा किञ्चित्कर्म च कारयेत् ॥

ହେ ତାତ! ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ନିଜେ କରିଛି, ସେହି ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ନିଜେ ଭୋଗେ। ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ପତିତ କରେ ଏବଂ କିଛି କର୍ମକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରାଏ।

Verse 14

वायुना भाविता संज्ञा संसारे सा दृढीकृता ॥ तामेव भजते जन्तुः सुकृतं वाथ दुष्कृतम् ॥

ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭାବିତ ‘ସଂଜ୍ଞା’ ସଂସାରରେ ଦୃଢ ହୋଇଯାଏ। ଜୀବ ସେହି ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ହିଁ ଅନୁସରେ—ସୁକୃତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କୃତ।

Verse 15

अभिघाताभिभूतस्तु आत्मनात्मानमुद्धरेत् ॥ आत्मा शत्रुश्च बन्धुश्च न कश्चिद्बन्धुरात्मनः ॥

ଆଘାତରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ ମଣିଷ ନିଜେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ। ଆତ୍ମା ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ; ଆତ୍ମାର ଅନ୍ୟ କେହି ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ।

Verse 16

बन्धुं बन्धुपरिक्लेशं निर्मितं पूर्वकर्मभिः ॥ जगत्यामुपभुङ्क्ते वै जीवा योनिशतैरपि ॥

ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବମାନେ ପୂର୍ବକର୍ମଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ବନ୍ଧୁସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ଲେଶକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗନ୍ତି—ଶତଶତ ଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 17

मिथ्याप्रवृत्तः शब्दोऽयं जगद्भ्रमति सर्वशः ॥ यावत्तत्कुरुते कर्म तावत्कर्म स्वयंकृतम् ॥

ଏହି ବାକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ପଥରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ଜଗତକୁ ସର୍ବତ୍ର ଭ୍ରମିତ କରେ। ଯେତେଦିନ ମଣିଷ କର୍ମ କରେ, ସେତେଦିନ ସେ କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜେ କରା।

Verse 18

यथा यथा क्षयं याति ह्यशुभं पुरुषस्य वै ॥ तथा तथा शुभा बुद्धिर्मनुजस्य प्रवर्तते ॥

ମନୁଷ୍ୟର ଅଶୁଭ ତତ୍ତ୍ୱ ଯେପରି ଯେପରି କ୍ଷୟ ପାଏ, ସେପରି ସେପରି ତାହାର ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ଉଦିତ ହୋଇ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 19

शुभाशुभकरीं बुद्धिं लभते पौरवैहिकीम् ॥ दुष्कृतैः कर्मभिर्देही शुभैर्वा स्वयमर्जितैः ॥ क्लेशक्शयं पापहरं शुभं कर्म करोत्यथ ॥

ଦେହଧାରୀ ଏହି ଜୀବନରେ ଅର୍ଜିତ କର୍ମଦ୍ୱାରା—ଦୁଷ୍କୃତ କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂ ଅର୍ଜିତ ଶୁଭ କର୍ମଦ୍ୱାରା—ଶୁଭାଶୁଭଫଳକାରୀ ବୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ପରେ ସେ କ୍ଲେଶକ୍ଷୟକାରୀ ଓ ପାପହର ଶୁଭ କର୍ମ କରେ।

Verse 20

शुभाशुभं नरः प्राप्य कर्माकर्म तथैव च ॥ विवृते विमले कर्मण्यअमरेषु महीयते ॥

ନର ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଏବଂ କର୍ମ-ଅକର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପ୍ରକଟ ଓ ବିମଳ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହିମା ପାଏ।

Verse 21

स्वर्गः शुभफलप्राप्तिर्निरयः पापसंभवः ॥ नैव कश्चित्प्रदाता च नापहर्ता प्रदृश्यते ॥

ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ଶୁଭ ଫଳର ପ୍ରାପ୍ତି; ନିରୟ ପାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଦାତା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ନା କୌଣସି ହରଣକାରୀ।

Verse 22

नारद उवाच ॥ यद्येवं स्वकृतं कर्म समन्वेति शुभाशुभम् ॥ शुभस्येह भवेर्दवृद्धिरशुभस्य क्षयोऽपि वा ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ଯଦି ଏପରି ସ୍ୱକୃତ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭ ସହ ଅନୁସରେ, ତେବେ ଏହି ଜୀବନରେ ଶୁଭର ଅବୃଦ୍ଧି—କିମ୍ବା ଅଶୁଭର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ—କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 23

मनसा कर्मणा वापि तपसा चरितेन वा ॥ यथा न रोहते जन्तुस्तथा त्वं वक्तुमर्हसि ॥

ମନ, କର୍ମ, ତପ କିମ୍ବା ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା—ଯେପରି ଜୀବରେ ସେ (ଅଶୁଭ) ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ନ କରେ, ସେଥି ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 24

यम उवाच ॥ इदं पुण्यं पवित्रं च ह्यशुभानां शुभप्रदम् ॥ कीर्तयिष्यामि ते सम्यक्पापदोषक्षयं सदा ॥

ଯମ କହିଲେ: ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ; ଅଶୁଭରେ ଆବୃତ୍ତମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ—ପାପଦୋଷର ସଦା କ୍ଷୟ ପାଇଁ—ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିବି।

Verse 25

प्रणम्य शिरसा सम्यक्पापपुण्यकराय च ॥ कर्तृणे जगतो नित्यं विश्वस्य जगतो ह्यहम् ॥

ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତା, ଜଗତର ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଣାମ କରି (କହୁଛି); କାରଣ ମୁଁ ଏହି ବିଶ୍ୱ-ଜଗତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ହିଁ କଥା କହୁଛି।

Verse 26

येन सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ अनादिमध्यानिधनं दुर्विज्ञेयं सुरासुरैः ॥

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ—ଚର ଓ ଅଚର ସହିତ—ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ରହିତ ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ।

Verse 27

यः समः सर्वभूतेषु जितात्मा शान्तमानसः ॥ स पापेभ्यो विमुच्येत ज्ञानवान्सर्ववेदवित् ॥

ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବୀ, ଜିତାତ୍ମା ଓ ଶାନ୍ତମନା—ଜ୍ଞାନବାନ୍ ଏବଂ ସର୍ବବେଦବିତ୍—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 28

गुणागुणपरिज्ञाता ह्यक्षयस्य क्षयस्य च ॥ ध्याने नैव ह्यसम्मूढः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ପୁଣ୍ୟ-ପାପର ଭେଦ ଜାଣେ ଏବଂ କ୍ଷୟଶୀଳ ଓ ଅକ୍ଷୟକୁ ବୁଝେ—ଧ୍ୟାନରେ ଅସମ୍ମୂଢ ରହି—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 29

स्वदेहे परदेहे च सुखदुःखेन नित्यशः ॥ विचारज्ञो भवेद्यस्तु स मुच्येतैनसा ध्रुवम् ॥

ଯେ ନିଜ ଦେହ ଓ ପର ଦେହରେ ନିତ୍ୟ ସୁଖ-ଦୁଃଖକୁ ବିଚାରଜ୍ଞାନରେ ଦେଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 30

अहिंस्रः सर्वभूतेषु तृष्णाक्रोधविवर्जितः ॥ शुभन्यायः सदा यश्च स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହିଂସକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧବିହୀନ, ଏବଂ ସଦା ଶୁଭ ନ୍ୟାୟ-ଧର୍ମ ଅନୁସରେ—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 31

प्राणायामैश्च निर्गृह्य त्वधः सन्धानारणानि च ॥ व्यवस्थितमना यस्तु स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ପ୍ରାଣାୟାମଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ନିଗ୍ରହ କରେ, ଏବଂ ଅଧଃ-ସନ୍ଧାନ ଧାରଣାମାନେ ମଧ୍ୟ କରେ, ଯାହାର ମନ ସ୍ଥିର—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 32

निराशः सर्वतस्तिष्ठेदिष्टार्थेषु न लोलुपः ॥ परीतात्मा त्यजेत्प्राणान्सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥

ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବତଃ ନିରାଶ (ଆଶାହୀନ) ରହୁ, ଇଷ୍ଟ ବିଷୟରେ ଲୋଭୀ ନ ହେଉ; ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 33

श्रद्दधानो जितक्रोधः परद्रव्यविवर्जकः ॥ अनसूयश्च यो मर्त्यः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, କ୍ରୋଧଜୟୀ, ପରଧନ ବର୍ଜକ ଏବଂ ଦ୍ୱେଷରହିତ—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

गुरुशुश्रूषया युक्तस्त्वहिंसानिरतश्च यः ॥ अक्षुद्रशीलस्तु नरः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ନର ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଯୁକ୍ତ, ଅହିଂସାରେ ନିରତ ଏବଂ ଯାହାର ଶୀଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ନୁହେଁ—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 35

प्रशस्तानि च यः कुर्यादप्रशस्तानि वर्जयेत् ॥ मङ्गले परमो यश्च स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ କର୍ମ କରେ, ଅପ୍ରଶଂସନୀୟ କର୍ମ ବର୍ଜନ କରେ, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଆଚରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 36

योऽभिगच्छति तीर्थानि विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ पापादुपरतो नित्यं स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସହିତ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ପାପରୁ ଉପରତ ରହେ—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

नारद उवाच ॥ एतच्छ्रेयॊहितं चैव सर्वेषां वै परन्तप ॥ उपपन्नं च युक्तं च तत्त्वया समुदाहृतम् ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପରନ୍ତପ! ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ଓ ହିତକର; ଏହା ସୁସିଦ୍ଧ, ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 38

विविधैः कारणोपायैः सम्यक्तत्त्वार्थदर्शितैः ॥ संशयोऽभून्मम पुरा स त्वया नाशितः प्रभो ॥

ସମ୍ୟକ୍ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ କାରଣ-ଉପାୟଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ମୋର ମନେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ହୋଇଥିଲା; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସେହି ସନ୍ଦେହ ନାଶ କରିଦେଲେ।

Verse 39

ततोऽप्यल्पतरश्चेत्स्यादुपायो योगवित्तम ॥ कथ्यतां मे महाभाग येन पापं प्रणश्यति ॥

ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସହଜ କୌଣସି ଉପାୟ ଥାଏ, ହେ ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା, ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 40

दुष्करं पूर्वमुक्तं हि योगधर्मस्य साधनम् ॥ पापापहरणं लोके यदन्यत्सुखसाधनम् ॥

ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ଯୋଗଧର୍ମର ସାଧନ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର। ତେଣୁ ଲୋକେ ପାପ ହରଣ କରୁଥିବା, ସହଜରେ ସାଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 41

अल्पोपायकरेण चैव सुखोपायं च सर्वशः ॥ येन पापकृतान्दोषानपोहतिसुदारुणान् ॥

ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ହେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସୁଖସାଧ୍ୟ ଏମିତି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାପକୃତ କର୍ମରୁ ଜନିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

Verse 42

आत्मायत्ताश्च ये नित्यं न च विस्तारविस्तरः ॥ गुणैश्च विविधैर्युक्ता इह लोके परत्र च ॥

[ଏମିତି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ] ଯେଗୁଡ଼ିକ ସଦା ନିଜ ଅଧୀନ, ଅଧିକ ବିସ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ—ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 43

कर्मणामशुभानां च विविधोत्पत्तिजन्मनाम् ॥ यः समर्थः स्फोटयितुं तन्मे ब्रूहि महातपाः ॥

ହେ ମହାତପା! ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଶୁଭ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଯେ ଉପାୟ ଭଙ୍ଗ କରି/ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିପାରେ, ସେଥି ମୋତେ କହ।

Verse 44

यम उवाच ॥ यथा स भगवानाह धर्ममेतं प्रजापतिः ॥ तदहं भावयिष्यामि नमस्कृत्य स्वयम्भुवम् ॥

ଯମ କହିଲେ—ଯେପରି ସେ ଭଗବାନ ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଧର୍ମକୁ କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

Verse 45

लोकानां श्रेयसोऽर्थं तु पापानां तु विनाशनम् ॥ क्रियाकारनियोगं च प्रोच्यमानं निबोध मे ॥

ଲୋକମାନଙ୍କ ଶ୍ରେୟସ ପାଇଁ ଓ ପାପନାଶ ପାଇଁ, ଯେ କ୍ରିୟା ଓ ଆଚରଣର ନିୟୋଗ ଉପଦେଶ ହେଉଛି, ତାହା ମୋଠାରୁ ବୁଝ।

Verse 46

प्राप्नुयादीप्सितान्कामान्पापैर्मुक्तो यथासुखम् ॥ यः कुर्याद्धर्मसंयुक्तं विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

ଯେ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ କର୍ମ କରେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସହଜରେ ଇପ୍ସିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 47

यस्तु कारयते रूपं शिशुमारं प्रजापतिम् ॥ दृष्ट्वा नमस्येत्प्रयतः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ଶିଶୁମାର ନାମକ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ରୂପ ତିଆରି କରାଏ, ଏବଂ ତାହାକୁ ଦେଖି ନିୟମପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

यदा तस्य शरीरस्थं सोमं पश्येत्समाहितः ॥ महापातकनाशस्तु तदा तस्य विधीयते ॥

ଯେତେବେଳେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସେ ଏହି ଶରୀରରେ (ଶିଶୁମାର-ରୂପରେ) ଅବସ୍ଥିତ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ମହାପାତକନାଶ ବିଧିତ ହୁଏ।

Verse 49

ललाटे तूत्थितं दृष्ट्वा मुच्यते च स पातकैः ॥ कण्ठस्थं पातकैः सर्वैर् हृदिस्थं च कृताकृतैः ॥

ତାହାକୁ ଲଲାଟରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ଦେଖିଲେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କଣ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ; ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ କୃତ ଓ ଅକୃତ କର୍ମଦୋଷରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 50

मनसा कर्मणा वाचा यत्किञ्चित्कलुषं कृतम् ॥ उदरस्थं तु तं दृष्ट्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥

ମନ, କର୍ମ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯେ କିଛି କଲୁଷ କରାଯାଇଥାଏ—ତାହାକୁ ଉଦରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 51

वाङ्मनोभिः कृतानां तु पापानां विप्रमोक्षणम् ॥ यदा लाङ्गलकण्ठे तु स्थितं पश्येद्दिवाकरम् ॥

ବାଣୀ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପାପର ବିଶେଷ ମୋକ୍ଷ ତେବେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଲାଙ୍ଗଳକଣ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଦେଖେ।

Verse 52

तदा स दुष्कृतान्सर्वान्विनाशयति मानवः ॥ यदा सोमं गुरुं सर्वं यः कुर्यात्तु प्रदक्षिणम् ॥

ସେତେବେଳେ ସେ ମାନବ ନିଜର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟକୁ ନାଶ କରେ। ଏବଂ ଯେ କେହି ସୋମଙ୍କୁ ସର୍ବଗୁରୁ ଭାବି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ,

Verse 53

ध्यायेत ह्यक्षयं यस्तु स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ भृगुर्बुधः शनैश्चारो लोहिताङ्गश्च वीर्यवान् ॥

ଯେ ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। (ଗ୍ରହ) ଭୃଗୁ (ଶୁକ୍ର), ବୁଧ, ଶନୈଶ୍ଚର ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଲୋହିତାଙ୍ଗ (ମଙ୍ଗଳ)।

Verse 54

सौम्यरूपो यदा चन्द्रः कुरुते च प्रदक्षिणाम् ॥ हृदि कृत्वा तु तत्पापं यो ध्यायेदक्षरं शुचिः ॥

ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୌମ୍ୟରୂପେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେତେବେଳେ ଯେ ଶୁଚି ହୋଇ ସେହି ପାପକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି (ଅନ୍ତରେ ସ୍ୱୀକାର କରି) ଅକ୍ଷର/ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 55

जघनस्थं शुचिर्दृष्ट्वा नरश्चन्द्रमसं मुने ॥ नमस्येत्प्रयतो भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

ହେ ମୁନେ, ଯେ ନର ଶୁଚି ହୋଇ ଜଘନସ୍ଥ (କଟି/ନିତମ୍ବ-ପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ) ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖେ, ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରୁ; ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 56

आर्द्रस्थमार्द्रकर्मा तु ध्यात्वा चाष्टशताक्षरम् ॥ यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च द्वावन्योऽन्यं प्रपश्यतः ॥

କିନ୍ତୁ ଯେ ଆର୍ଦ୍ରସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଆର୍ଦ୍ରକର୍ମା, ସେ ଅଷ୍ଟଶତାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଦୁଇ—ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖନ୍ତି—

Verse 57

सम्पूर्णौ विमलौ सम्यग्भ्राजमानौ स्वतेजसा ॥ कृत्वा हृदि तथा पापं यो ध्यायेत्परमव्ययम् ॥

ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିମଳ ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଭ୍ରାଜମାନ ବୋଲି (ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନକୁ) ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏହିପରି (ନିଜ) ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ରଖି ଯେ ପରମ ଅବ୍ୟୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାହାର ପାପ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 58

वामनं ब्राह्मणं दृष्ट्वा वाराहं च जलोत्थितम् ॥ धरणी चोद्धृता येन सिंहं चापि महामुने ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ବାମନଙ୍କୁ ଏବଂ ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବରାହଙ୍କୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧରଣୀ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥିଲା—ତଥା ସିଂହାବତାରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ମହାମୁନି।

Verse 59

नमस्येद्वै पयोभक्षः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ प्राणायामं च यः कुर्यात्सोऽपि पापात्प्रमुच्यते ॥

ଦୁଧକୁ ଆହାର କରି ଯେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଯେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 60

यम उवाच ॥ देवर्षे श्रूयतां पुण्यं यद्ब्रवीषि महामुने ॥ त्वदुक्त्या मे कथयतः शृणुष्वावहितोऽनघ ॥

ଯମ କହିଲେ—ହେ ଦେବର୍ଷି, ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣ କହୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣାଯାଉ। ଆପଣଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ।

Verse 61

संसारे प्राप्तदोषस्य जायमानस्य देहिनः ॥ पततां च गतो भावः पापकर्मक्षयेण तु ॥

ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେହୀ ଦୋଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏବଂ ପତିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ପାପକର୍ମ କ୍ଷୟ ହେଲେ—ଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ।

Verse 62

तत्त्वार्थं वेत्ति यः सम्यक्पुरुषं प्रकृतिं तथा ॥ ज्ञात्वा वा यो न मुह्येत पदं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥

ଯେ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜାଣେ—ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିକୁ—ଜାଣି ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 63

उत्थाय ब्राह्मणं गच्छेन्नरो भक्त्या समन्वितः ॥ अभिगम्य प्रदानॆन स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନର ଉଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ। ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦାନ ଦେଲେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 64

कैवल्यमभिसम्पन्ने श्रद्धधानो भवेन्ररः ॥ अनन्यमानसः कुर्याद्यथा धर्मानुशासनम् ॥

କୈବଲ୍ୟରେ ପରିଣତ ଉପଦେଶ ଥିଲେ ନର ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ହେଉ। ଅନନ୍ୟ ମନରେ ଧର୍ମାନୁଶାସନ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରୁ।

Verse 65

तदा निर्मलतां याति चन्द्रमाः शारदो यथा ॥ प्राणायामशतं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

ତେବେ ସେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ନିର୍ମଳତା ପାଏ। ପ୍ରାଣାୟାମ ଶତବାର କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।