Adhyaya 197: The Division of the Gates of Yama’s City and the Description of the Tribunal Hall
Yamapurī–gopura-vibhāgaḥ sabhā-varṇanaṃ ca
Ethical-Discourse (Karmic Jurisprudence and Afterlife Topography)
ବରାହ–ପୃଥିବୀ ସଂବାଦରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଯମ (ବୈବସ୍ୱତ)ଙ୍କ ଦୁର୍ଗବେଷ୍ଟିତ ଦିବ୍ୟନଗରୀର ବର୍ଣ୍ଣନା ଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ଅନେକ ଗୋପୁରଦ୍ୱାର ପଦାର୍ଥ ଓ ତେଜର ଭେଦରେ ବିଭକ୍ତ; ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଶାନ୍ତ ପ୍ରବେଶ ପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାପୀମାନେ ଅଗ୍ନି-ଭୟ ଚିତ୍ରଣମଧ୍ୟରେ ତପ୍ତ ଲୋହାସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଆନ୍ତି। ନଗରଭିତରେ ରତ୍ନମୟ ସଭା ନ୍ୟାୟାଳୟରୂପେ ଅଛି; ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ‘ଦେଖାଯାଇଥିବା’ ଓ ‘ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ’ ମାନଦଣ୍ଡରେ କର୍ମବିଚାର କରି ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି; ଏହା ଆଚରଣ-ସଂୟମର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 197
Verse 1
ऋषिपुत्र उवाच ॥ दशयोजनविस्तारं ततो द्विगुणमायतम् ॥ प्राकारेण परिक्षिप्तं प्रासादशतशोभितम् ॥
ଋଷିପୁତ୍ର କହିଲେ—ତାହା ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦୀର୍ଘ; ପ୍ରାକାରରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଶତ ପ୍ରାସାଦରେ ଶୋଭିତ।
Verse 2
समालिखदिवाकाशं प्रदीप्तमिव तेजसा ॥ गोपुरं तूत्तमं तत्र प्रासादशतशोभितम् ॥
ଦିନେ ତାହା ଯେନ ଆକାଶକୁ ରେଖାଙ୍କିତ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ତେଜରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଭଳି; ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଗୋପୁର ଥିଲା, ଶତ ପ୍ରାସାଦରେ ଶୋଭିତ।
Verse 3
नानायन्त्रैः समाकीर्णं ज्वालामालासमायुतम् ॥ देवतानामृषीणां च ये चान्ये शुभकारिणः ॥
ତାହା ନାନା ଯନ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ସମାୟୁତ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶୁଭକାରୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ (ଅଧିକାର) ଥିଲା।
Verse 4
प्रवेशस्तत्र तेषां हि विहितो धर्मदर्शिनाम् ॥ राजते गोपुरं सर्वं शारदाभ्रचयप्रभम् ॥
ସତ୍ୟକୁହିଲେ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ ଧର୍ମଦର୍ଶୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିହିତ; ସମଗ୍ର ଗୋପୁର ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘପୁଞ୍ଜର ପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ଵଳମାନ।
Verse 5
मानुषाणां सुकृतिनां प्रवेशस्तत्र निर्मितः ॥ अग्निघर्मसमाकीर्णं सर्वदोषसमन्वितम् ॥
ସୁକୃତିମାନ ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ ନିର୍ମିତ; (ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ) ଅଗ୍ନି ଓ ଘର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦୋଷରେ ସମନ୍ୱିତ।
Verse 6
आयसಂ गोपुरं तत्र दक्षिणं भीमदर्शनम् ॥ रौद्रं प्रतिभयाकारं सुतप्तं दुर्निरीक्षणम् ॥
ସେଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋପୁର ଲୋହାର ଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଭୀଷଣ—ରୌଦ୍ର, ଭୟାକାର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପ୍ତ ଓ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ।
Verse 7
प्रवेशो हि ततस्तेन विहितो रविसूनुना ॥ पापिष्ठानां नृशंसानां क्रव्यादानां दुरात्मनाम् ॥
ସେହି ପଥରେ ପ୍ରବେଶ ରବିସୁନୁ (ଯମ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀମାନଙ୍କ—ନିର୍ଦୟ, ମାଂସଭକ୍ଷୀ ଓ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ—ପାଇଁ ନିୟତ କରିଥିଲେ।
Verse 8
पापानां चैव सर्वेषां ये चान्ये घातकारकाः ॥ औदुम्बरमवीचीकमुच्चावचमनःकृतम् ॥
ସମସ୍ତ ପାପୀମାନଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ହିଂସାକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଔଦୁମ୍ବର ଓ ଅବୀଚୀ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ମନକୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରିବାକୁ ଗଢ଼ା।
Verse 9
गोपुरं पश्चिमं तच्च दुर्निरीक्षं समन्ततः ॥ महता वह्निजालेन समालिप्तं भयानकम् ॥
ଏବଂ ସେହି ପଶ୍ଚିମ ଗୋପୁର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା; ମହାନ ଅଗ୍ନିଜାଳରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
Verse 10
सर्वरत्नमयी दिव्या वैवस्वतनियोजिता ॥ सभा परमसंपन्ना धार्मिकैः सत्यवादिभिः ॥
ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ)ଙ୍କ ଅଧୀନରେ ନିୟୋଜିତ, ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଦିବ୍ୟ ସଭାଟି ପରମ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲା ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ଧାର୍ମିକମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Verse 11
जितक्रोधैरलुब्धैश्च वीतरागैस्तपस्विभिः ॥ सा सभा धर्मयुक्तानां सा सभा पापकाणिराम् ॥
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧଜୟୀ, ଲୋଭରହିତ, ବିରକ୍ତ ତପସ୍ବୀ—ସେମାନଙ୍କର ଏହି ସଭା। ଏହା ଧର୍ମଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ସଭା, ଏବଂ ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଚାରକାରୀ ସଭା।
Verse 12
सा सभा सर्वलोकस्य शुभस्यैवाशुभस्य च ॥ कर्मणा सूचितस्याथ सा सभा धर्मसंहिता ॥
ସେ ସଭା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ—ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଉଭୟ ସହ। କର୍ମଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ବିଷୟାନୁସାରେ; ତେଣୁ ସେ ସଭା ଧର୍ମସଂହିତାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 13
अनिर्वर्त्यं यथा कर्म शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ निर्विशङ्का निराक्षेपा धर्मज्ञा धर्मपाठकाः ॥
ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟ କର୍ମପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନିର୍ବର୍ତ୍ୟ (ଅପୂର୍ଣ୍ଣ) ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେପରି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପାଠକମାନେ ସନ୍ଦେହରହିତ ଓ ଆକ୍ଷେପରହିତ ହୋଇ ବିଚାର କରନ୍ତି।
Verse 14
चिन्तयन्ति च कार्याणि सर्वलोकहिताय ते ॥ यथादृष्टं यथाशास्त्रं यथाकालनिवेदकाः ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକହିତ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି; ଯଥାଦୃଷ୍ଟ, ଯଥାଶାସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଯଥାକାଳ—ସେହିପରି ନିବେଦନ କରି ନିଷ୍କର୍ଷ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
Verse 15
ततः सर्वे च तत्सर्वं चिन्तयन्ति सुयन्त्रिताः ॥ मनुः प्रजापतिश्चैव पाराशर्यो महामुनिः ॥
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁସଂଯମିତ ହୋଇ ସେ ସବୁ ବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି—ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ମହାମୁନି ପାରାଶର୍ୟ ମଧ୍ୟ।
Verse 16
अत्रिरौद्दालकिश्चैव आपस्तम्बश्च वीर्यवान् ॥ बृहस्पतिश्च शुक्रश्च गौतमश्च महातपाः ॥
ସେଠାରେ ଅତ୍ରି ଓ ଔଦ୍ଦାଳକି, ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଆପସ୍ତମ୍ବ; ତଥା ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶୁକ୍ର; ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ—ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
Verse 17
शङ्खश्च लिखितश्चैव ह्यङ्गिरा भृगुरेव च ॥ पुलस्त्यः पुलहश्चैव ये चान्ये धर्मपाठकाः ॥
ଶଙ୍ଖ ଓ ଲିଖିତ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଭୃଗୁ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ପୁଲହ ମଧ୍ୟ; ଧର୍ମପାଠକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
Verse 18
यमेन सहिताः सर्वे चिन्तयन्ति प्रतिक्रियााम् ॥ सर्वे च कामप्रचुरा ये दिव्या ये च मानुषाः ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯମଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଯଥୋଚିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା/ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତେ—ଦିବ୍ୟ କିମ୍ବା ମାନବ—କାମନାରେ ପ୍ରଚୁର।
Verse 19
तेजसा वचसा चैव दुर्निरीक्ष्यो महाबलः ॥ एकस्थमिव सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां तदा ॥
ତେଜ ଓ ବାଣୀର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ, ମହାବଳୀ ଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ତେଜ ଯେନ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 20
तस्य पार्श्वे महादिव्या ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ दीप्यमानाः स्ववपुषा वेदवेदाङ्गपारगाः ॥
ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମହାଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ—ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ—ନିଜ ଦେହତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
Verse 21
वेदार्थानां विचारज्ञाः सत्यधर्मपुरस्कृताः ॥ छन्दःशिक्षाविकल्पज्ञाः सर्वशास्त्रविकल्पकाः ॥
ସେମାନେ ବେଦାର୍ଥର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାରକ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖୁଥିବା; ଛନ୍ଦ ଓ ଶିକ୍ଷାର ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ-ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ।
Verse 22
निरुक्तमतिवादाश्च सामगान्धर्वशोभिताः ॥ धातुवादाश्च विविधा निरुक्ताश्चैव नैगमाः ॥
ସେମାନେ ନିରୁକ୍ତାଧାରିତ ଆଲୋଚନା ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ବାଦ-ବିବାଦରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସାମଗାନ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତକଳାରେ ଶୋଭିତ; ଏବଂ ଧାତୁମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ଳେଷଣ ସହ ନୈଗମ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ନିରୁକ୍ତ-ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
Verse 23
तत्र चैव मया दृष्टा ऋषयः पितरस्तथा ॥ भवने धर्मराजस्य प्रगायन्तः कथाः शुभाः ॥
ସେଠାରେ ମୁଁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଭବନରେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି; ସେମାନେ ଶୁଭ କଥାମାନଙ୍କୁ ଗାନ କରୁଥିଲେ।
Verse 24
तस्य पार्श्वे मया दृष्टः कृष्णवर्णो महाहनुः ॥ उत्तमः प्रकृताकार ऊर्ध्वरोमा निराकृतिः ॥
ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୁଁ ଏକ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ବିଶାଳ ଜହ୍ନୁବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲି—ଉତ୍ତମ ଦେହଧାରୀ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଆକୃତିର, ରୋମାଞ୍ଚିତ (ଊର୍ଧ୍ୱରୋମା) ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନୀୟ।
Verse 25
वामबाहुश्च दण्डेन प्रवरेण समन्वितः ॥ विकृतास्यो महादंष्ट्रो नित्यक्रुद्धो भयानकः ॥
ତାଙ୍କ ବାମ ବାହୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଣ୍ଡରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା; ମୁଖ ବିକୃତ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ବିଶାଳ—ସେ ସଦା କ୍ରୁଦ୍ଧ ଓ ଭୟାନକ ଥିଲା।
Verse 26
शिक्षार्थे धर्मराजेन सन्दिष्टः स पुनः पुनः ॥ शृणोति चैव कालोऽसौ नित्ययुक्तः सनातनः ॥
ଶିକ୍ଷାର୍ଥେ ଧର୍ମରାଜ ତାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ; ଏବଂ ସେଇ କାଳ (ସମୟ) ନିତ୍ୟଯୁକ୍ତ, ସନାତନ ହୋଇ ସତ୍ୟରେ ଶୁଣେ।
Verse 27
तथान्ये चापरे तत्र शासनॆषु समाहिताः ॥ दृष्टास्तत्र मया तात सर्वतेजोमयी शुभा ॥
ସେହିପରି ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସନାଦେଶରେ ସମାହିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ସର୍ବତେଜୋମୟୀ ଏକ ଶୁଭ ସତ୍ତାକୁ ଦେଖିଲି।
Verse 28
अतः परं न कर्त्तव्यं साधनं कथितं बुधैः ॥ बिभ्यन्ति ह्यसुरास्तत्र ऋषयश्च तपोधनाः ॥
ଏହିହେତୁ ଏହା ପରେ ଆଉ କୌଣସି ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ବୁଧମାନେ ଏପରି କହିଛନ୍ତି; କାରଣ ସେଠାରେ ଅସୁରମାନେ ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି।
Verse 29
असुराश्च सुराश्चैव योगिनश्च महौजसः ॥ नमस्कार्या च पूज्या च मोहिनी सर्वसाधनी ॥
ଅସୁର ଓ ସୁର, ଏବଂ ମହାଓଜସ୍ବୀ ଯୋଗୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ; ଏବଂ ସର୍ବସାଧନୀ ମୋହିନୀ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନୀୟ।
Verse 30
तस्याङ्गेभ्यः समुद्भूता व्याधयः क्लेशसम्भवाः ॥ अपराश्च महाघोराः व्याधयः कालनिर्मिताः
ତାହାର ଅଙ୍ଗମାନରୁ କ୍ଲେଶଜନିତ ବ୍ୟାଧିମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଏବଂ କାଳଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 31
पौरुषेण समायुक्ताः सर्वलोकनयायताः ॥ प्रकृत्या दुर्विनीतश्च महाक्रोधः सुदारुणः
ସେମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପୌରୁଷରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିଜ ଶାସନ ବିସ୍ତାର କରୁଥିଲେ; ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁର୍ବିନୀତ—ସେ ‘ମହାକ୍ରୋଧ’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
Verse 32
महासत्त्वो महातेजाः जरामरणवर्जितः ॥ मृत्युर्दृष्टा दुराधर्षो दिव्यगन्धानुलेपनः
ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହାତେଜରେ ଯୁକ୍ତ, ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ; ଦୁରାଧର୍ଷ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ।
Verse 33
गायकाः हासकाश्चैव सर्वजीवप्रबोधकाः ॥ मृत्युनासहिता नित्यं कालज्ञा कालसम्मताः
ସେଠାରେ ଗାୟକ ଓ ହାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ପ୍ରବୋଧ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁସହ—କାଳଜ୍ଞ ଓ କାଳବିଧିସମ୍ମତ।
Verse 34
दिव्याभरणशोभाभिः शोभमानाः सुतेजसः ॥ सवालयवजनच्छन्नैः केचित्तत्र महौजसः
କେତେକ ମହୌଜସ୍ବୀ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚାମର (ପଖା) ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲେ।
Verse 35
पर्यास्तरणसंछन्नेष्वासनेषु तथा परे ॥ पूज्यमाना मया दृष्टाः केचित्तत्र महौजसः
ଅନ୍ୟ କେତେକ, ପର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରଣ (ବିଛାନା) ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଶୟ୍ୟା-ଆସନ ଓ ଆସନରେ ବସିଥିବା, ସେଠାରେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମହୌଜସ୍ବୀ ଥିଲେ।
Verse 36
अनेकाश्च नरास्तत्र वेदनाश्च सुदारुणाः ॥ नारीनरसवरूपाश्च मया दृष्टास्त्वनेकशः
ସେଠାରେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ଥିଲେ ଏବଂ ବେଦନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ତଥା ନାରୀ-ନର ରୂପଧାରୀ ଅନେକ ସତ୍ତାକୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖିଲି।
Verse 37
तासां हलहलाशब्दः सर्वासां च समन्ततः ॥ धर्मराजसमीपे तु दारयन्ति धरामिमाम्
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ସବୁଦିଗରୁ ‘ହଲହଲା’ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା; ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମୀପରେ ସେମାନେ ଯେନ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଫାଡ଼ୁଛନ୍ତି।
Verse 38
कूष्माण्डा यातुधानाश्च राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ एकपादा द्विपादाश्च त्रिपादा बहुपादकाः
ସେଠାରେ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଯାତୁଧାନ ଏବଂ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ—କେହି ଏକପାଦୀ, କେହି ଦ୍ୱିପାଦୀ, କେହି ତ୍ରିପାଦୀ, ଆଉ କେହି ବହୁପାଦୀ।
Verse 39
एकबाहुर्द्विबाहुश्च त्रिबाहुर्बहुबाहुकः ॥ शङ्कुकर्णा महाकर्णा हस्तिकर्णास्तथाऽपरे
କେହି ଏକବାହୁ, କେହି ଦ୍ୱିବାହୁ, କେହି ତ୍ରିବାହୁ, ଆଉ କେହି ବହୁବାହୁ ଥିଲେ; କେହିଙ୍କ କାନ ଶଙ୍ଖସଦୃଶ, କେହିଙ୍କ ବଡ଼, ଆଉ କେହିଙ୍କ ହାତୀସଦୃଶ କାନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
Verse 40
केचित्तु तत्र पुरुषाः सर्वशोभाविशोभिताः ॥ केयूरैर्मुकुटैश्चान्ये चित्रैरङ्गैस्तथाऽपरे ॥
ସେଠାରେ କେତେକ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶୋଭାରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ; କେତେକ ଅନ୍ୟେ କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ, ଆଉ କେତେକଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ବିଚିତ୍ର ଅଲଙ୍କାରଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା।
Verse 41
स्रग्विणो बद्धपादाश्च सर्वाभरणभूषिताः ॥ सकुठाराः सकुद्दालाः सचक्राः शूलपाणयः ॥
କେହି ମାଳାଧାରୀ ଥିଲେ, କେହିଙ୍କ ପାଦ ବନ୍ଧା ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। କେହି କୁଠାର ଓ କୁଦ୍ଦାଳ ଧରିଥିଲେ, କେହି ଚକ୍ରାୟୁଧ, ଆଉ କେହି ହାତରେ ଶୂଳ ଧରିଥିଲେ।
Verse 42
सशक्तितोमराः केचित्सधनुष्का दुरासदाः ॥ असिहस्तास्तथा चान्ये तथा मुद्गरपाणयः ॥
କେହି ଶକ୍ତି ଓ ତୋମର ଧରିଥିଲେ; କେହି ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଅନ୍ୟେ ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଗଦା ହାତରେ ଧରିଥିଲେ।
Verse 43
सज्जिता दधिहस्ताश्च गन्धहस्ता ह्यनेकशः ॥ विचित्रभक्षहस्ताश्च वस्त्रहस्तास्तथैव च ॥
ସେମାନେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ। କେହି ହାତରେ ଦହି ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକେ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧରିଥିଲେ। କେହି ବିଚିତ୍ର ଭକ୍ଷ୍ୟ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି କେହି ବସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
Verse 44
धूपान्प्रगृह्य विविधान्वासांसि शुभदर्शनाः ॥ शिबिकाश्च महाशोभा यानानि विविधानि च ॥
ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଧରି ସେମାନେ ଶୁଭଦର୍ଶନ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଶିବିକା (ପାଳଙ୍କି) ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯାନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
Verse 45
वाजिकुञ्जरयुक्तानि हंसयुक्तानि चापरे ॥ शरभैरृषभैश्चापि हस्तिभिश्च सुदर्शनैः ॥
କିଛି ଯାନ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ଅନ୍ୟ କିଛି ହଂସ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। କିଛି ଶରଭ ଓ ଋଷଭ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦର୍ଶନ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଟାଣାଯାଉଥିଲା।
Verse 46
उज्ज्वला मलिनाश्चैव जीर्णवस्त्रा नवांशुकाः ॥ सुमनाभिमना मूका मारकाः शतमारकाः ॥
କେହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ, କେହି ମଲିନ; କେହି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କେହି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର। ସେଠାରେ ସୁମନ (ସଦ୍ଭାବୀ), ଅଭିମାନୀ, ମୂକ, ହତ୍ୟାକାରୀ ଓ ଶତହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 47
समार्जारी काचवर्णा कृष्णा चैव कलिस्तथा ॥ धर्महस्ता यशोहस्ता कीर्त्तिहस्तास्तथापरे ॥
ସେଠାରେ ସମାର୍ଜାରୀ, କାଚବର୍ଣ୍ଣା, କୃଷ୍ଣା ଏବଂ କଲି (ନାମକ) ଥିଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଧର୍ମହସ୍ତା, ଯଶୋହସ୍ତା, କୀର୍ତ୍ତିହସ୍ତା (ନାମକ) ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 48
एते पुरोगमास्तत्र कृतान्तस्य महात्मनः ॥ यद्येतानि यजेद्विप्रो नास्ति तस्य पराभवः ॥
ଏମାନେ ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା କୃତାନ୍ତ (ଯମ)ଙ୍କର ପୁରୋଗାମୀ ଥିଲେ। ଯଦି କୌଣସି ବିପ୍ର ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ତାହାର ପରାଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 49
नमस्कार्याश्च पूज्याश्च आपन्नेन हि नित्यशः ॥ परितुष्य कृता नित्यं विहिताः सार्वलौकिकाः ॥
ଯେ ଆପଦାଗ୍ରସ୍ତ, ସେ ନିତ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଏମାନେ ସାର୍ବଲୌକିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ନିୟୁକ୍ତ ରହନ୍ତି।
Verse 50
दुष्कृतिनां प्रवेशार्थं यमेन विहितं स्वयम् ॥ तस्मिन् पुरवरे रम्ये रम्या परम शोभना
ଦୁଷ୍କୃତିମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଯମ ନିଜେ ଏହା ବିଧାନ କରିଛନ୍ତି। ସେଇ ରମ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ପରମ ଶୋଭାମୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏକ ଆକୃତି ଥିଲା।
Verse 51
कुण्डलाभ्यां पिनद्धाभ्यामङ्गदाभ्यां महातपाः ॥ भ्राजते मुकुटस्तस्य ब्रह्मदत्तो महाद्युतिः
ହେ ମହାତପସ୍ବୀ, ସେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅଙ୍ଗଦରେ ଭୂଷିତ। ତାଙ୍କ ଶିରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ମହାଦ୍ୟୁତିମୟ ମୁକୁଟ ଜ୍ଵଳେ॥
Verse 52
यमेन पूज्यमाना सा दिव्यगन्धानुलेपनैः ॥ संहारः सर्वलोकानां गतीनां च महागतिः
ଯମ ତାକୁ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନରେ ପୂଜା କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସଂହାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗତିର ମହାଗତି—ପରମ ଗନ୍ତବ୍ୟ॥
Verse 53
कामक्रोधविचारिण्यो नानारूपधराः स्त्रियः ॥ जीवभक्षकरा घोरास्तीव्ररोषा भयानकाः
କାମ ଓ କ୍ରୋଧର ପରିସରରେ ବିଚରୁଥିବା, ନାନାରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ—ଜୀବଭକ୍ଷକ, ଘୋର, ତୀବ୍ର ରୋଷରେ ଭୟାନକ॥
Verse 54
मयूरैः सारसैश्चैव चक्रवाकैश्च वाजिभिः ॥ एवम्रूपा मया दृष्टास्तत्र चान्ये भयानकाः
ମୟୂର, ସାରସ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହ—ଏପରି ରୂପ ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭୟାନକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ॥
Frequently Asked Questions
The text instructs that actions (karma) are evaluated through a rule-governed dharma framework: outcomes are assigned according to scriptural criteria and witnessed conduct, emphasizing personal accountability, restraint, and social order as enforceable ethical norms.
No tithi, lunar phase, vrata timing, or seasonal marker is specified in this excerpt. The chapter focuses on institutional judgment and spatial symbolism (gates and tribunal) rather than calendrical ritual scheduling.
Environmental balance is addressed indirectly through the Varāha–Pṛthivī instructional frame: the narrative links moral conduct to systemic consequences. By presenting a structured adjudication of harm (including violence and predation imagery), it reinforces norms that discourage destabilizing behaviors, which can be read as supporting social-ecological stability on Pṛthivī.
The sabhā is populated by authoritative dharma figures and śāstra specialists, including Manu, Prajāpati, Parāśarya (Vyāsa), Atri, Uddālaka, Āpastamba, Bṛhaspati, Śukra, Gautama, and other named dharma exegetes such as Śaṅkha and Likhita, alongside Yama (Vaivasvata).