Adhyaya 186: Ritual Procedure for Installing Silver and Gold Images, and the Special Status of Śālagrāma

Verse 1

श्रीवराह उवाच॥ राजतीं प्रतिमां कृत्वा सुरूपां निर्मलां शुचिम् ।। अश्लिष्टां चैव निर्दोषां सर्वतः परिनिष्ठिताम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ରୌପ୍ୟ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ସୁରୂପ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଚି; ଅବିକୃତ, ନିର୍ଦୋଷ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 2

चन्द्रपाण्डुरसङ्काशां सुष्लक्ष्णां निर्व्रणां शुभाम् ।। श्रियायुक्तां मनोज्ञां च दीप्यमानां दिशो दश ॥

ଚନ୍ଦ୍ରର ପାଣ୍ଡୁର କାନ୍ତି ସଦୃଶ, ଅତି ସୁମସୃଣ, ଘାଉ-ଚିହ୍ନ ରହିତ, ଶୁଭ; ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ, ମନୋହର ଏବଂ ଦଶ ଦିଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 3

ईदृशीं प्रतिमां कृत्वा मम कर्मपरायणः ।। गीतवादित्रशब्देन शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनैः ॥

ଏପରି ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ମୋର କର୍ମରେ (ସେବାବିଧିରେ) ପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି—ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିନାଦ ସହିତ (ଅଗ୍ରସର ହେଉ)।

Verse 4

स्तुतिभिर्मङ्गलैश्चैव मम वेश्मन्युपानयेत् ।। अर्घ्यपाद्यादिकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ସ୍ତୁତି ଓ ମଙ୍ଗଳପାଠ ସହିତ ତାହାକୁ ମୋ ମନ୍ଦିରକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 5

मन्त्रः— ॐ यः सर्वलोकेष्वपि सर्वमर्घ्यं पूज्यश्च मान्यश्च दिवौकसामपि ।। उपागतो गृह्य इदं ममार्घ्यं प्रसीद मां तिष्ठतु लोकनाथ ॥ यो राजते यज्ञपतिश्च यज्ञे सूर्योदये मम कर्माग्निहोत्रम्

ମନ୍ତ୍ର— ଓଁ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଘ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ, ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ—ସେ ସମୀପକୁ ଆସି ମୋର ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ। ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ନିବାସ କରନ୍ତୁ, ହେ ଲୋକନାଥ। ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞପତି ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ମୋର କର୍ମ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର…

Verse 6

मन्दश्चेति आदिमध्यस्वरूपायेति ।। तत एतेन मन्त्रेण अर्घ्यं दत्त्वा यथाविधि ।। सुस्नातोऽलङ्कृतश्चैव स्थापयेत् तामुदङ्मुखः ॥

‘ମନ୍ଦଶ୍ଚ…’ ଏବଂ ‘ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ସ୍ୱରୂପାୟ…’—ଏପରି। ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 7

आश्लेषासु च नक्षत्रे राशौ कर्कटके स्थिते ।। अस्तङ्गते दिनकरे स्वजने यजति स्थिरे ॥

ଯେତେବେଳେ ନକ୍ଷତ୍ର ଆଶ୍ଳେଷା ଓ ରାଶି କର୍କଟକରେ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିରମନେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 8

तत्राधिवासनं कुर्याद्विधिवन्मन्त्रपूर्वकम् ॥ चत्वारः कलशास्तत्र चन्दनोदकमिश्रिताः

ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ବିଧିମତେ ଅଧିବାସନ (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପବିତ୍ରୀକରଣ) କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଚନ୍ଦନମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାରିଟି କଳଶ ରହିବ।

Verse 9

सर्वौषधीसमायुक्ताः सहकारविभूषिताः ॥ ततस्ते कर्मिणः सर्वे मम शास्त्रानुसारिणः

ସମସ୍ତ ଔଷଧିଦ୍ରବ୍ୟରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଓ ଆମ୍ବ ପଲ୍ଲବରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ତଦନନ୍ତରେ ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମୀ ମୋ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 10

मन्त्रः— योऽसौ भवान् सर्वलोकैककर्त्ता सर्वाध्यक्षः सर्वरूपैकरूपः ॥ आयातु मूर्त्तौ सहितो मया च ध्रुवादिभिर्लोकपालैस्तु पूज्यः

ମନ୍ତ୍ର— ‘ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତା, ସର୍ବାଧ୍ୟକ୍ଷ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଏକ ରୂପ ହିଁ ସମସ୍ତ ରୂପ—ମୋ ସହିତ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆଗମନ କରନ୍ତୁ; ଧ୍ରୁବ ଆଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତୁ।’

Verse 11

नमोऽनन्तायेति ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यामुदिते सूर्यमण्डले ॥ दिशासु च प्रसन्नासु द्वारमूलमुपानयेत्

‘ନମୋʼନନ୍ତାୟ’—ରାତ୍ରି ବ୍ୟତୀତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦିଗମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ନିର୍ମଳ ହେଲେ, (ପ୍ରସ୍ତୁତ ବସ୍ତୁକୁ) ଦ୍ୱାରମୂଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହଳି ପାଖକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 12

एवं संस्थापनं कृत्वा मम कर्मानुसारिणः ॥ घटैः पूर्णैर्यथान्यायं कुर्यात्तत्राभिषेचनम्

ଏହିପରି ମୋ କର୍ମବିଧାନାନୁସାରେ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ସେଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାନ୍ୟାୟ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

अभिषिच्य ततः पश्चात्स्थापयेत विधानतः ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत्

ଅଭିଷେକ କରି ସାରି, ପରେ ବିଧାନାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ବୋଲି କହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

मन्त्रः— गङ्गादिभ्यो नदीभ्यश्च सागरेभ्यो मया हृतम् ॥ स्नानाय ते सुरश्रेष्ठ कर्पूरावासितं जलम्

ମନ୍ତ୍ର— ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଓ ସାଗରମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ଜଳ ଆଣିଛି। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ନାନାର୍ଥେ କର୍ପୂର-ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଏହା।

Verse 15

एवं स्नाप्य विधानॆन गृहस्याभ्यन्तरं नयेत् ॥ स्थापना तत्र मे कार्या मन्त्रेणानेन सुन्दरी

ଏଭଳି ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଇ (ମୂର୍ତ୍ତିକୁ) ଗୃହର ଅଭ୍ୟନ୍ତରକୁ ନେବା ଉଚିତ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ।

Verse 16

मन्त्रः— वेदैर्वेद्यो वेदविद्भिश्च पूज्यो यज्ञात्मको यज्ञफलप्रदाता ॥ यज्ञार्थं त्वामाह्वये देवदेव मूर्त्तावस्यां तिष्ठ सुलोकनाथ

ମନ୍ତ୍ର— ଯିଏ ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ଓ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ; ଯିଏ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ଓ ଯଜ୍ଞଫଳଦାତା— ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି, ହେ ଦେବଦେବ; ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ, ହେ ସୁଲୋକନାଥ।

Verse 17

धनजन रूप्यस्वर्ण अनन्ताय नम इति ॥ एवं संस्थापनं कृत्वा प्रहृषितेनान्तरात्मना ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं पूर्वोक्तविधिना नरः

‘ଧନ-ଜନ, ରୂପ୍ୟ-ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ (ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି) “ଅନନ୍ତାୟ ନମଃ”’— ଏଭଳି ସ୍ଥାପନ କରି, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ପୂଜା କରୁ।

Verse 18

नीलवस्त्राणि मे दद्यात्प्रियाणि मम भूषणम्॥ ततो वस्त्राण्युपादाय जानुभ्यां पतितो भुवि॥

“ମୋତେ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ଦିଅ—ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ ମୋର ଭୂଷଣ।” ତାପରେ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେ ଜାନୁ ଗାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ।

Verse 19

मन्त्रः— योऽसौ भवान्श्चन्द्ररश्मिप्रकाशः शङ्खेन कुन्देन समानवर्णः॥ क्षीरोज्ज्वलः कौमुदवर्ण देव वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाय॥

ମନ୍ତ୍ର— ହେ ଦେବ! ଆପଣ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ପ୍ରକାଶମାନ, ଶଙ୍ଖ ଓ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ସମ ବର୍ଣ୍ଣ, କ୍ଷୀର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୌମୁଦୀବର୍ଣ୍ଣ। ମୋ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 20

वेषः सुवेषः अनन्तः अमरः मारणः कारणः सुलभः दुर्लभः श्रेष्ठः सुवर्चा इति॥ अनेनैव तु मन्त्रेण दत्त्वा वस्त्राणि मे शुचिः॥ ततो मे प्रापणं दद्याद्भक्तियुक्तेन चेतसा॥

“ବେଷ, ସୁବେଷ, ଅନନ୍ତ, ଅମର, ମାରଣ, କାରଣ, ସୁଲଭ, ଦୁର୍ଲଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁବର୍ଚ୍ଚା”—ଏପରି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରି ଶୁଚି ଜନ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ପରେ ପ୍ରାପଣ (ଅତିରିକ୍ତ ଅର୍ପଣ) ଦେବ।

Verse 21

नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥ शाल्यन्नं पायसैर्युक्तं सितया च घृतेन च॥

“ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। (ନିବେଦନରେ) ଶାଳି ଚାଉଳର ଅନ୍ନ, ପାୟସ ସହିତ, ଏବଂ ଚିନି ଓ ଘିଅ ସହ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 22

प्रापणं गृह्यतां देव अनन्त पुरुषोत्तम॥ दत्त्वा तु मम नैवेद्यं दद्यादाचमनं बुधः॥

“ହେ ଦେବ! ହେ ଅନନ୍ତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଏହି ପ୍ରାପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ପରେ ମୋର ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବ।

Verse 23

सर्वलोकहितार्थाय शान्तिपाठमुदाहरेत्॥ ॐ शान्तिं करोति ब्रह्मा च रुद्रो विष्णुर्हि भास्करः॥

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିପାଠ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ— “ଓଁ—ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତି କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ—ତଥା ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ—ଶାନ୍ତି କରନ୍ତି।”

Verse 24

रात्रिश्चैव तु सन्ध्ये द्वे नक्षत्राणि ग्रहा दिशः॥

ରାତ୍ରି, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଦିଗମାନ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି-ଆହ୍ୱାନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 25

अचल चञ्चल सचल खेचल प्रचल अरविन्दप्रभ उद्भव चेति नमः संस्थापितानां वासुदेव इति॥ कृत्वा वै शान्तिकं तत्र सर्वपापप्रणाशनम्॥ पूज्य भागवतांस्तत्र यथाविभवशक्तितः॥

“ଅଚଳ, ଚଞ୍ଚଳ, ସଚଳ, ଖେଚଳ, ପ୍ରଚଳ; ଅରବିନ୍ଦ-ପ୍ରଭ, ଉଦ୍ଭବ”—ଏଭଳି ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବତାଙ୍କୁ “ବାସୁଦେବ” ବୋଲି କହିବ। ସେଠାରେ ସର୍ବପାପ-ନାଶକ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରି, ଯଥାଶକ୍ତି ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବ।

Verse 26

ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र गुरुं मन्त्रेण पूजयेत्॥ तेभ्यः शान्त्युदकं गृह्य कुर्यादभ्युक्षणं ततः॥

ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଶାନ୍ତି-ଜଳ ନେଇ ପରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ (ଛିଟା) କରିବ।

Verse 27

ब्राह्मणान्स्वजनं चैव अभिवाद्य कृताञ्जलिः॥ शीघ्रं विसर्जयेत्तांश्च ये तत्र समुपागताः॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ କରଯୋଡ଼ି ଅଭିବାଦନ କରି, ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବିଦାୟ କରିବ।

Verse 28

जलस्य बिन्दवो येऽन्नभोजनान्ते पतन्ति हि ॥ तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके स मोदते ॥

ଭୋଜନ ଶେଷରେ ଯେତେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 29

य एतेन विधानॆन पूजयॆन्मतिमान्नरः ॥ उद्धृतं च कुलं तेन पितृजं मातृजं तथा ॥

ଯେ ବିବେକୀ ପୁରୁଷ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ପିତୃକୁଳ ଓ ମାତୃକୁଳ—ଦୁହେଁ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ।

Verse 30

अनेन विधिना देवि रौप्यार्चास्थापनं मम ॥ सुवर्णस्य प्रवक्ष्यामि स्थापनं मम सुप्रियम् ॥

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ବିଧିରେ ମୋର ରୌପ୍ୟ-ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଥିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କହିବି।

Verse 31

यथैव राजती कुर्यात्तथैव च सुवर्णिकाम् ॥ तेनैव विधिना सर्वं कुर्यादावाहनादिकम् ॥

ଯେପରି ରୌପ୍ୟ-ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ସେପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ; ସେହି ଏକେ ବିଧିରେ ଆବାହନ ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

यत्फलं दारुशैलादिनाम्ना कांस्यादिराजते ॥ तत्फलं कोटिगुणितं सौवर्णस्य प्रपूजने ॥

କାଠ, ପାଥର ଆଦି ଏବଂ କାଂସ୍ୟ, ରୌପ୍ୟ ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯେ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ମୂର୍ତ୍ତିର ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜାରେ ସେହି ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 33

कुलानि तारयेत्त्सुभ्रु अयुतान्येकविंशतिम् ॥ याति मल्लयतां भूमे पुनरावृत्तिवर्जितः ॥

ହେ ସୁଭ୍ରୁ! ସେ ଏକୋଇଶି ହଜାର କୁଳକୁ ତାରିଦେବ; ହେ ଭୂମେ! ସେ ପୁନରାବୃତ୍ତିବିହୀନ ‘ମଲ୍ଲୟତା’ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

एतत्ते कथितं भूमे यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥ रहस्यं विपुलश्रोणि किमन्यत्कथयामि ते ॥

ହେ ଭୂମି! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ହେ ବିପୁଳଶ୍ରୋଣି! ଏହା ରହସ୍ୟ ଉପଦେଶ; ଆଉ କ’ଣ କହିବି?

Verse 35

भूमिरुवाच ॥ उक्ता याः प्रतिमाः सर्वाः सुवर्णादि विनिर्मिताः ॥ तासु तिष्ठसि सर्वासु शालग्रामे च सर्वदा ॥

ଭୂମି କହିଲା: ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିମା କଥିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ। ଆପଣ କି ସେସବୁରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ? ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅଧିଷ୍ଠିତ କି?

Verse 36

कति पूज्या गृहेदौ च अविशेषस्तु पूजने ॥ विशेषो वा भवेत् तन्मे रहस्यं वद माधव ॥

ଗୃହ ଆଦିରେ କେତେ (ରୂପ/ପ୍ରତିମା) ପୂଜ୍ୟ? ପୂଜନରେ କିଛି ଭେଦ ନାହିଁ କି, ନା ଭେଦ ହୋଇପାରେ? ହେ ମାଧବ, ସେ ରହସ୍ୟ ମୋତେ କହ।

Verse 37

द्वे चक्रे द्वारकायास्तु नार्च्यं सूर्यद्वयं तथा ॥ गणेशत्रितयं नार्च्यं शक्तित्रितयमेव च ॥

ଦ୍ୱାରକାର ଦୁଇ ଚକ୍ର ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ। ଗଣେଶର ତ୍ରୟ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିର ତ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।

Verse 38

शालग्रामयुगं पूज्यं युग्मेषु द्वितयं न हि ॥ विषमा नैव पूज्याः स्युर्विषमे एक एव हि

ଶାଳଗ୍ରାମର ଯୁଗଳ ପୂଜ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସମସଂଖ୍ୟା ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଦୁଇଟିର ବିଧି ନାହିଁ। ବିଷମସଂଖ୍ୟା ଗୋଷ୍ଠୀ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ବିଷମରେ ତ ଏକଟି ମାତ୍ର (ପୂଜ୍ୟ)।

Verse 39

गृहेऽग्निदग्धा भग्ना वा नैव पूज्या वसुन्धरे ॥ आसां तु पूजनाद्गेहे उद्वेगं प्राप्नुयाद्गृही

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଘରେ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗା ଶିଳାଗୁଡ଼ିକ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏମିତି ଶିଳାକୁ ଘରେ ପୂଜିଲେ ଗୃହସ୍ଥ ଉଦ୍ବେଗ ଓ କ୍ଲେଶ ପାଏ।

Verse 40

शालग्रामशिला भग्ना पूजनीया सचक्रका । खण्डिता स्फुटिता वापि शालग्रामशिला शुभा

ଚକ୍ରଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳା ଭଙ୍ଗା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ। ଖଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଫାଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳା ଶୁଭ ହିଁ ରହେ।

Verse 41

शिला द्वादश वै देवि शालग्रामसमुद्भवाः ॥ विधिवत्पूजिता येन तस्य पुण्यं वदामि ते

ହେ ଦେବୀ! ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଶିଳା ଅଛି। ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିମତ୍ ପୂଜେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 42

कोटिद्वादशलिङ्गैस्तु पूजितैः स्वर्णपङ्कजैः ॥ यत्स्याद्द्वादशकल्पैस्तु दिनेनैकेन तद्भवेत्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ କୋଟି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲେ ଦ୍ୱାଦଶ କଳ୍ପରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏକ ଦିନରେ ହିଁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 43

यः पुनः पूजयेद्भक्त्या शालग्रामशिलाशतम् ॥ तत्फलं नैव शक्तोऽहं वक्तुं वर्षशतैरपि

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାର ଶତକୁ ପୂଜେ, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।

Verse 44

सर्वैर्वर्णैस्तु सम्पूज्याः प्रतिमाः सर्वदेवताः ॥ लिङ्गान्यपि तु पूज्यानि मणिभिः कल्पितास्तथा

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ମଣିଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 45

शालग्रामो न स्पृष्टव्यो हीनवर्णैर्वसुन्धरे ॥ स्त्रीशूद्रकरसंस्पर्शो वज्रस्पर्शाधिकॊ मतः

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ହୀନବର୍ଣ୍ଣ ଲୋକେ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶ ବଜ୍ରସ୍ପର୍ଶଠାରୁ ଅଧିକ ଦୋଷକର ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 46

यदि भक्तिर्भवेत् तस्य स्त्रीणां वापि वसुन्धरे ॥ दूरादेवास्पृशन् पूजां कारयेत् सुसमाहितः

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଯଦି ଭକ୍ତି ଥାଏ—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ତେବେ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରି, ଦୂରରୁ ହିଁ, ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 47

चरणामृतपानेन सर्वपापक्शयो भवेत् ॥ अभक्ष्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम्

ଚରଣାମୃତ ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପର କ୍ଷୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟ—ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳ—ଅଭକ୍ଷ୍ୟ (ସେବନଅଯୋଗ୍ୟ)।

Verse 48

शालग्रामशिलायोगात् पावनं तद्भवेत्सदा ॥ दद्याद्भक्ताय यो देवि शालग्रामशिलां नरः ॥

ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସଂଯୋଗରେ ତାହା ସଦା ପାବନ ହୁଏ; ହେ ଦେବୀ, ଯେ ପୁରୁଷ ଭକ୍ତକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଦାନ କରେ ସେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

Verse 49

सुवर्णसहितां तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ॥ सुवर्णसहिता भूमिः सपरवतवनाकरा ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଥିଲେ ତାହାର ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ସୁବର୍ଣ୍ଣସହିତ ଭୂମି ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଖଣି ସହିତ (ପୃଥିବୀ ସମାନ) କୁହାଯାଏ।

Verse 50

ससमुद्रा भवेद्दत्ता सत्पात्राय वसुन्धरे ॥ शालग्रामशिलायास्तु मूल्यमुद्घाटयेत्क्वचित् ॥ विक्रेता क्रयकर्त्ता च नरके नीयते ध्रुवम् ॥ पूजाफलं न शक्नोति वक्तुं वर्षशतैरपि ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ସତ୍ପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦିଆଗଲେ ଯେନେ ସମୁଦ୍ରସହିତ ପୃଥିବୀ ଦାନ ହେଲା ପରି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାର ମୂଲ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିକ୍ରେତା ଓ କ୍ରେତା ଉଭୟ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ନୀତ ହୁଅନ୍ତି। ତାହାର ପୂଜାଫଳ ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହିହେବ ନାହିଁ।

Verse 51

एतत्ते कथितं गुह्यं प्रतिमा स्थापनं प्रति ॥ शालग्रामे विशेषश्च लिङ्गादीनां च यो भवेत् ॥

ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ ବିଷୟରେ ଏହି ଗୁହ୍ୟ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଶାଳଗ୍ରାମର ବିଶେଷ ଭେଦ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ଆଦି ରୂପମାନଙ୍କରେ ଯେ ଭେଦ ଥାଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 52

पूजनादौ विधिश्चापि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ପୂଜନ ଆଦିର ବିଧି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି—ଏବେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 53

गुरोस्तु वचनाद्देवि मनोज्ञान्सुखशीतलान् ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ହେ ଦେବୀ, ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ—ମନକୁ ପ୍ରିୟ, ସୁଖଦ ଓ ଶୀତଳ (ଦ୍ରବ୍ୟ) ଗ୍ରହଣ କରି—“ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ବୋଲି କହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 54

नमो नारायणायेति उक्त्वा काममुदाहरेत् ॥

“ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ବୋଲି କହି, ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତାହାର ଜପ କିମ୍ବା ପାଠ କରିବ।

Verse 55

ततो गुरुं च सम्पूज्य दानमानादिभिर्विभुम् ॥ गुरौ सम्पूजिते तत्र मम पूजा कृता भवेत् ॥

ତାପରେ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବିଭୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପୂଜନ କର; ଗୁରୁ ପୂଜିତ ହେଲେ ସେଠାରେ ମୋର ପୂଜା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 56

शिवादिपूजने के वा सङ्ख्यातास्तच्च मे वद ॥ श्रीवराह उवाच ॥ गृहे लिङ्गद्वयं नार्च्यं शालग्रामत्रयं तथा ॥

ଶିବ ଆଦିଙ୍କ ପୂଜାରେ କେଉଁ କେଉଁ (ରୂପ) ଗଣାଯାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଗୃହେ ଦୁଇ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେପରି ତିନି ଶାଳଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 57

मोहाद्यः संस्पृशेच्छूद्रो योषिद्वापि कदाचन ॥ पच्यते नरके घोरे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥

ମୋହବଶତଃ ଯେ କେହି କେବେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ—କିମ୍ବା ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟ—ସ୍ପର୍ଶରେ ପଡ଼େ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ମହାପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।