Adhyaya 152: Praise of the Sacred Geography of Mathurā

Verse 1

अथ मथुरातीर्थ प्रशंसा ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा देवस्य माहात्म्यं लोहर्गलनिवासिनः ॥ त्रैलोक्यनाथाधिपतेर्विस्मयं परमं गता ॥

ଏବେ ମଥୁରାତୀର୍ଥର ପ୍ରଶଂସା। ସୂତ କହିଲେ—ଲୋହାର୍ଗଲରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଦେବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି, ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋକନାଥଙ୍କ ଅଧିପତି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ପରମ ବିସ୍ମୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 2

धरन्युवाच ॥ पद्मपत्र विशालाक्ष लोकनाथ जगत्पते ॥ त्वत्प्रसादाच्च देवेश श्रुतं शास्त्रं महौजसम् ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ପଦ୍ମପତ୍ର-ବିଶାଳାକ୍ଷ! ହେ ଲୋକନାଥ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ହେ ଦେବେଶ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ମହାଓଜସ୍ବୀ ଶାସ୍ତ୍ର-ଉପଦେଶ ଶୁଣିଛି।

Verse 3

तव शिष्या च दासी च त्वामहं शरणङ्गता ॥ जगद्धाता जगज्ज्योतिर्जगत्प्रभुरतन्द्रितः ॥

ମୁଁ ତୁମର ଶିଷ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଓ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ତୁମେ ଜଗଦ୍ଧାତା, ଜଗଜ୍ୟୋତି, ଏବଂ ସଦା ସଚେତନ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ।

Verse 4

तव सम्भावनाद्देव जातास्मि कनकोज्ज्वला ॥ अलङ्कृता च शस्ता च सर्वशास्त्रेण मानद ॥

ହେ ଦେବ! ତୁମ ସମ୍ଭାବନାମୟ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଛି। ହେ ମାନଦ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି।

Verse 5

जगद्धातुर्जगच्छास्त्रकृते न हि परिश्रमः ॥ त्वय्यायत्तं जगत्सर्वं यच्च किंचित्प्रवर्त्तते ॥

ଜଗଦ୍ଧାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଗତ୍-ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନାରେ କୌଣସି ପରିଶ୍ରମ ନାହିଁ। ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଓ ଯାହା କିଛି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ, ସବୁ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର।

Verse 6

इति कृत्वा च मे देव त्वाह्लादो हृदि वर्त्तते ॥ लोहर्गलात् परं श्रेष्ठं गुह्यं परमदुर्लभम् ॥

ଏପରି କହି, ହେ ଦେବ, ତୁମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆନନ୍ଦ ମୋ ହୃଦୟରେ ବର୍ତ୍ତିଛି। ଲୋହାର୍ଗଲର ପରେ ଆଉ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତୁ ଅଛି—ଗୁହ୍ୟ ଓ ପରମ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 7

तीर्थं तद्वद कल्याणं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥ यदस्ति दुर्लभं तीर्थं तत्त्वं कथय मे प्रभो ॥

ସେହି କଲ୍ୟାଣମୟ ତୀର୍ଥ—ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ—ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ଯେ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ न विद्यते च पाताले नान्तरिक्षे न मानुषे ॥ समानं मथुराया हि प्रियं मम वसुन्धरे ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ପାତାଳରେ ନାହିଁ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ନାହିଁ, ମାନବଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ମଥୁରା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ; ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମଥୁରା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 9

सूत उवाच ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रियं च वसुधा तदा ॥ प्रणम्य शिरसा देवी वराहं पुनरब्रवीत् ॥

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି ବସୁଧା ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଦେବୀ ମସ୍ତକ ନମାଇ ବରାହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 10

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन वसुधे कथ्यमानं मयानघे ॥ मथुरेति च विख्यातं तस्मान्नास्ति परं मम ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ବସୁଧେ, ହେ ନିର୍ଦୋଷେ, ମୁଁ କହୁଥିବା କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ। ‘ମଥୁରା’ ନାମେ ଯାହା ବିଖ୍ୟାତ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 11

सा रम्या च सुशस्ता च जन्मभूमिस्तथा मम ॥ शृणु देवि यथा स्तौमि मथुरां पापहारिणीम्

ସେ (ମଥୁରା) ରମଣୀୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ; ସେହି ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମଧ୍ୟ। ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ—ମୁଁ ପାପହାରିଣୀ ମଥୁରାକୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରୁଛି।

Verse 12

तत्र वासी नरो याति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः ॥ महामाघ्यां प्रयागे तु यत्फलं लभते नरः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ବସେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ମହାମାଘରେ ପ୍ରୟାଗରେ ଯେ ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ପାଏ—

Verse 13

तत्फलं लभते देवि मथुरायां दिने दिने ॥ पूर्णे वर्षसहस्रं तु वाराणस्यां तु यत्फलम्

ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଫଳ ମଥୁରାରେ ଦିନେ ଦିନେ ମିଳେ। ଏବଂ ବାରାଣସୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ—

Verse 14

तत्फलं लभते देवि मथुरायां क्षणेन हि ॥ कार्त्तिक्यां चैव यत्पुण्यं पुष्करे तु वसुन्धरे

ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଫଳ ମଥୁରାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ କ୍ଷଣରେ ମିଳେ। ଏବଂ ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ—

Verse 15

तत्फलं लभते देवि मथुरायां जितेन्द्रियः ॥ मथुरां तु परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते रतिम्

ହେ ଦେବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଜନ ମଥୁରାରେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମଥୁରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଆସକ୍ତି କରେ—

Verse 16

मूढो भ्रमति संसारे मोहितो मम मायया ॥ यः शृणोति वरारोहे माथुरं मम मण्डलम्

ମୋ ମାୟାରେ ମୋହିତ ମୂଢ ଜନ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ହେ ବରାରୋହେ, ଯେ ମୋର ମଥୁରା-ମଣ୍ଡଳକୁ ଶୁଣେ—

Verse 17

अन्येनोच्चारितं शश्वत्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रं सरांसि च

ଏହାକୁ ଅନ୍ୟେ ନିରନ୍ତର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ ସରୋବର ଅଛି—

Verse 18

मथुरायां प्रयान्त्यत्र सुप्ते चैव जनार्दने ॥ मथुरामण्डलं प्राप्य श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

ଜନାର୍ଦନ ଶୟନସ୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏଠାକୁ ମଥୁରାକୁ ଆସନ୍ତି। ମଥୁରା-ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବିଧିମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି—

Verse 19

तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ कुब्जाम्रके सौकरवे मथुरायां विशेषतः

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଶେଷତଃ ମଥୁରାରେ, କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ଓ ସୌକରବରେ—

Verse 20

विना सांख्येन योगेन मत्प्रसादान्न संशयः ॥ मथुरायां महापुर्यां ये वसन्ति शुचिव्रताः

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ବିନା ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମଥୁରା ମହାପୁରୀରେ ଯେ ଶୁଚିବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ବସନ୍ତି—

Verse 21

बलिभिक्षाप्रदातारो देवास्ते नरविग्रहाः ॥ भविष्यामि वरारोहे द्वापरे युगसंस्थिते

ବଳି ଓ ଭିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ସେ ଦେବତାମାନେ ମନୁଷ୍ୟ-ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ। ହେ ବରାରୋହେ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ମୁଁ ପ୍ରକଟ ହେବି।

Verse 22

ययातिभूपवंशाच्च क्षत्रियः कुलवर्द्धनः ॥ भविष्यामि वरारोहे मथुरायां न संशयः

ଯୟାତି ରାଜବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କୁଳବର୍ଦ୍ଧକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରୂପେ—ହେ ସୁନିତମ୍ବିନୀ—ମୁଁ ମଥୁରାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବିତ ହେବି।

Verse 23

मूर्तिं चतुर्विधां कृत्वा स्थास्यामि ऋषिभिः स्तुतः ॥ वत्सराणां शतं तत्र युद्धेषु कृतनिश्चयः

ଚାରି ପ୍ରକାର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ମୁଁ ସେଠାରେ ରହିବି, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଶତବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ ରହିବି।

Verse 24

एका चन्दनसङ्काशा द्वितीया कनकप्रभा ॥ अशोकसदृशा चान्या अन्या चोत्पलसन्निभा

ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦନ ସଦୃଶ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାମୟ; ଅନ୍ୟଟି ଅଶୋକ ସଦୃଶ, ଆଉ ଅନ୍ୟଟି ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ସମାନ।

Verse 25

तत्र गुह्यानि नामानि भविष्यन्ति मम प्रिये ॥ पुण्यानि च पवित्राणि संसारच्छेदनानि च

ସେଠାରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୋର ନାମଗୁଡ଼ିକ ଗୁହ୍ୟ ହେବ; ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପବିତ୍ରକାରୀ ଏବଂ ସଂସାରଛେଦକ ହେବ।

Verse 26

यत्राहं पातयिष्यामि द्वात्रिंशत्तु वसुन्धरे ॥ दैत्यान्घोरान्महाभागे कंसादीन् धर्मदूषकान्

ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ କଂସ ଆଦି ଧର୍ମଦୂଷକ ବତ୍ରିଶ ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପାତ କରିଦେବି।

Verse 27

यमुना यत्र सुवहा नित्यं सन्निहिता ध्रुवम् ॥ वैवस्वतसुता रम्या यमुना यत्र विश्रुता

ଯେଉଁଠି ଯମୁନା ସଦା ସୁପ୍ରବାହରେ ବହେ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଧ୍ରୁବଭାବେ ସନ୍ନିହିତ; ସେଠି ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ)ଙ୍କ ରମ୍ୟ କନ୍ୟା ଯମୁନା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 28

यमुना विश्रुता देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्र तीर्थानि गुह्यानि भविष्यन्ति ममानघे

ହେ ଦେବୀ, ଯମୁନା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ବିଚାରଣା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ହେ ଅନଘେ, ସେଠି ମୋ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ହେବେ।

Verse 29

येषु स्नाने नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः

ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁ ତୀର୍ଥମାନେରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନର ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ତାପରେ ଏଠାରେ ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 30

न जायते स मर्त्येषु जायते च चतुर्भुजः ॥ अविमुक्ते नरः स्नातो मुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयम्

ସେ ପୁନଃ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ; ଏବଂ ସେଠି ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ପ୍ରକଟ। ଅବିମୁକ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 31

तथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ विश्रान्तिसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥

ତଥା ଯେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମକ ଏହି ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 32

यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ सर्वतीर्थेषु यत्स्नानं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଫଳ ସେଠାରେ ମିଳେ।

Verse 33

तत्फलं लभते देवि दृष्ट्वा देवं गतश्रमः ॥ न च यज्ञैर्न तपसा न ध्यानैर्न च संयमैः ॥

ହେ ଦେବୀ, ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଯାହାର ଶ୍ରମ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଛି ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ। ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ସଂଯମରେ ଏତେ ସହଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 34

तत्फलं लभते स्नातो यथा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कालत्रयं तु वसुधे यः पश्यति गतश्रमः ॥

‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ସେପରି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ହେ ବସୁଧେ, ଯେ ଗତଶ୍ରମ ହୋଇ ତ୍ରିକାଳକୁ ଦେଖେ…

Verse 35

कृत्वा प्रदक्षिणे द्वे तु विष्णुलोकं स गच्छति ॥ अस्ति चान्यत्परं गुह्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

ଦୁଇଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ ଅଛି—ସମଗ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ମୋକ୍ଷ।

Verse 36

यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ प्रयागं नाम तीर्थं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେହି ତୀର୍ଥ ‘ପ୍ରୟାଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 37

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ तथा कनखलं नाम तीर्थं गुह्यं परं मम ॥

ଏଠାରେ ଯେ କେହି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହିପରି ‘କନଖଲ’ ନାମକ ମୋର ପରମ ଓ ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 38

स्नानमात्रेण तत्रापि नाकपृष्ठे स मोदते ॥ अस्ति क्षेत्रं परं गुह्यं तिन्दुकं नाम नामतः ॥

ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଶିଖରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଆଉ ‘ତିନ୍ଦୁକ’ ନାମରେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 39

तस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପୁରାତନେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 40

पाञ्चालविषये देवि काम्पिल्यं च पुरोत्तमम् ॥ धनधान्यसमायुक्तं ब्रह्मदत्तेन पालितम् ॥

ହେ ଦେବୀ, ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ‘କାମ୍ପିଲ୍ୟ’ ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତମ ନଗର ଥିଲା—ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ।

Verse 41

तस्मिंस्तु वसते देवि तिन्दुको नाम नापितः॥ तस्मिंस्तु वसतस्तस्य नापितस्य पुरोत्तमे॥

ହେ ଦେବୀ, ସେହି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ‘ତିନ୍ଦୁକ’ ନାମକ ଜଣେ ନାପିତ ବସୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ସେହି ନାପିତଙ୍କ ବିଷୟରେ (ଆଗକୁ) କଥା କୁହାଯାଏ।

Verse 42

कालेन महता तस्य कुटुम्बं च क्षयं गतम्॥ क्षीणे कुटुम्बे तु तदा सुभृशं दुःखपीडितः॥

ଦୀର୍ଘ କାଳ ଗତିରେ ତାହାର କୁଟୁମ୍ବ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। କୁଟୁମ୍ବ କ୍ଷୀଣ ହେବା ପରେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 43

सर्वसङ्गं परित्यज्य सोऽगच्छन्मथुरां तदा॥ ब्राह्मणावसथे सोऽपि वसमानो वसुन्धरे॥

ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗ-ଆସକ୍ତି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ତେବେ ମଥୁରାକୁ ଗଲା। ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ-ନିବାସରେ ରହିଲା।

Verse 44

तस्य कर्मशतं कृत्वा स्नात्वैव यमुनां नदीम्॥ नित्यं स यमुनां स्नाति चिरकालं दृढव्रतः॥

ସେ ଶତ କର୍ମ (ସେବା/ବିଧି) କରି ଯମୁନା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲା। ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିତ୍ୟ ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲା।

Verse 45

ततः कालेन महता पञ्चत्वं समुपागतः॥ स च तीर्थप्रभावेण जातोऽसौ ब्राह्मणोत्तमः॥

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 46

तत्तीर्थस्य प्रभावेण जाता मुक्तिः सुदुर्लभा॥ ततः परं सूर्यतीर्थं सर्वपापप्रमोचनम्॥

ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରମୋଚନ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 47

विरोचनेन बलिना सूर्यस्त्वाराधितः पुरा॥ भ्रष्टराज्येन हि तथा धनकामेन सुन्दरि॥

ପୂର୍ବେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଧନକାମନାରେ ସେ ଏହି ଉପାସନା କଲେ।

Verse 48

ऊर्ध्वबाहुर्निराहारस्तताप परमं तपः॥ साग्रं संवत्सरं देवि ततः काममवाप्तवान्॥

ବାହୁ ଉପରେ ଉଠାଇ ଏବଂ ନିରାହାର ରହି ସେ ପରମ ତପ କଲେ। ହେ ଦେବୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଲେ।

Verse 49

तस्य प्रसन्नो भगवान् द्युमणिः प्रत्यभाषत॥ किं कारणं बले ब्रूहि तपस्यसि महत्तपः॥

ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୟୁମଣି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) କହିଲେ—“ହେ ବଳି, କହ; କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ଏତେ ମହାତପ କରୁଛ?”

Verse 50

बलिरुवाच॥ भ्रष्टराज्योऽस्मि देवेश पाताले निवसाम्यहम्॥ वित्तेनापि विहीनस्य कुटुम्बभरणं कृतः॥

ବଳି କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ; ପାତାଳରେ ବସୁଛି। ଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପରିବାରର ଭରଣପୋଷଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।”

Verse 51

मुकुटात्तस्य वै सूर्यॊ ददौ चिन्तामणिं ततः ॥ चिन्तामणिं समासाद्य पातालमगमद्बलिः ॥

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ମୁକୁଟରୁ ଚିନ୍ତାମଣି ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ଚିନ୍ତାମଣି ପାଇ ବଳି ପାତାଳକୁ ଗଲେ।

Verse 52

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 53

आदित्याहनि संक्रान्तौ ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ तस्मिन्स्नातो नरो देवि राजसूयफलं लभेत् ॥

ରବିବାର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣରେ—ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 54

ध्रुवेण यत्र सन्तप्तं स्वेच्छया परमं तपः ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण ध्रुवलोके महीयते ॥

ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ରୁବ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପରମ ତପ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଧ୍ରୁବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।

Verse 55

पितॄंस्तारयते सर्वं पितृपक्षे विशेषतः ॥ दक्षिणे ध्रुवतीर्थस्य तीर्थराजं प्रकीर्तितम् ॥

ଏହା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ—ବିଶେଷତଃ ପିତୃପକ୍ଷରେ। ଧ୍ରୁବତୀର୍ଥର ଦକ୍ଷିଣେ ‘ତୀର୍ଥରାଜ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 56

तस्मिन् स्नाते नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ तद्दक्षिणे महादेवि ऋषितीर्थं परं मम ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ମୋର ପରମ ଋଷିତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 57

तत्र स्नातो नरो देवि ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ ସେ ଋଷିଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 58

दक्षिणे ऋषितीर्थस्य मोक्षतीर्थं परं मम ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण मोक्षमेव प्रपद्यते ॥

ଋଷିତୀର୍ଥର ଦକ୍ଷିଣେ ମୋର ପରମ ମୋକ୍ଷତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 59

तत्र वै कोटितीर्थं हि देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन मम लोके महीयते ॥

ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ କୋଟିତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 60

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ तारिताः पितरस्तेन तथैव प्रपितामहाः ॥

କୋଟିତୀର୍ଥରେ ନର ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ तत्रैव वायुतीर्थं तु पितॄणामपि दुर्लभम् ॥

କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନର ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ହିଁ ବାୟୁତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 62

पिण्डदानात्तु तत्रैव पितृलोके स गच्छति ॥ गया पिण्डप्रदानेन यत्फलं लभते नरः ॥ तत्फलं लभते देवि ज्येष्ठे दानान्न संशयः ॥

ସେଠାରେଇ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ସେ ପିତୃଲୋକକୁ ଯାଏ। ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ହେ ଦେବୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଦାନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 63

द्वादशैतानि तीर्थानि देवानां दुर्लभानि च ॥ स्नानं दानं जपं होमं सहस्रगुणितं भवेत् ॥

ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ତୀର୍ଥ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ହୋମ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 64

पृथिव्युवाच ॥ पुष्करं नैमिषं चैव पुरीं वाराणसीं तथा ॥ एतान् हित्वा महाभाग मथुरां किं प्रशंसति ॥

ପୃଥିବୀ କହିଲେ—ପୁଷ୍କର, ନୈମିଷ ଏବଂ ବାରାଣସୀ ନଗରୀ ମଧ୍ୟ; ହେ ମହାଭାଗ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ମଥୁରାକୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ?

Verse 65

तृप्तिं प्रयान्ति पितरो यावत्स्थित्यग्रजन्मनः ॥ ये वसन्ति महाभागे मथुरामितरे जनाः ॥

ଯେତେଦିନ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା (ପ୍ରଧାନ ପିତୃ) ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ସେତେଦିନ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ହେ ମହାଭାଗ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ମଥୁରାରେ ବସନ୍ତି।

Verse 66

गङ्गां प्राप्य प्रयागे या वेणीति प्रथिता भुवि ॥ गङ्गाशतगुणा पुण्या माठुरे मम मण्डले ॥

ଯେ ଧାରା ପ୍ରୟାଗକୁ ପହଞ୍ଚି ପୃଥିବୀରେ ‘ବେଣୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋର ମଥୁରା-ମଣ୍ଡଳରେ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 67

यस्मिन् स्नातो नरो देवि अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ इन्द्रलोकं समासाद्य नरोऽसौ देवि मोदते ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ହେ ଦେବୀ, ସେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 68

तस्मिन् वरगृहे देवि ब्राह्मणो योगिनां वरः ॥ जातिस्मरो महाप्राज्ञो विष्णुभक्तो वसुन्धरे ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସରେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି—ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏବଂ ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ।

Verse 69

तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम लोके महीयते ॥ ध्रुवतीर्थे तु वसुधे यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥

ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏବଂ ହେ ବସୁଧେ, ଧ୍ରୁବତୀର୍ଥରେ ଯେ ନର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ…

Verse 70

येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं श्रुत्वा कामानवाप्नुयात् ॥

ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇପାରେ।