Adhyaya 137: The Tale of the Vulture and the She-Jackal: The Māhātmya of the Saukarava Sacred Field

Verse 1

अथ गृध्रजम्बुकाख्यानम् । तत्रादित्यवरप्रदानम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा तु विपुलं ह्येतदपराधविशोधनम् ॥ कर्म भागवतं श्रेष्ठं सर्वभागवत प्रियम् ॥

ଏବେ ଗୃଧ୍ର-ଜମ୍ବୁକ ଆଖ୍ୟାନ; ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରଦାନ। ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଅପରାଧ-ଶୋଧନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗବତ କର୍ମ…

Verse 2

मम किं तात राज्येन कोशेन च बलेन च ॥ यस्त्वया रहितस्तात न शक्नोमि विचेष्टितुम्

ହେ ତାତ! ରାଜ୍ୟ, କୋଷ ଓ ବଳ ମୋତେ କାହିଁକି? ତୁମ ବିନା, ହେ ତାତ, ମୁଁ କିଛି କରିପାରୁନି।

Verse 3

इति गृध्रजम्बूकोपाख्यानं समाप्तम्

ଏହିପରି ଗୃଧ୍ର ଓ ଶୃଗାଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 4

अहो कर्म महाश्रेष्ठं भगवन्स्तव भाषितम् ॥ मम चैव प्रियार्थाय तव भक्तसुखावहम्

ଆହୋ! ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ବଚନରେ ଉଚ୍ଚାରିତ କର୍ମ ମହାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ମୋ ପ୍ରିୟାର୍ଥେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖ-ମଙ୍ଗଳକାରୀ।

Verse 5

संगृह्य चोभौ चरणौ भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ न चैव रत्नानीच्छामि हस्त्यश्वथमेव च

ସେ ଉଭୟ ଚରଣ ଧରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୁଁ ରତ୍ନ ଚାହେଁନି; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ରଥ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 6

अभिषेकं राजशब्दं मम संज्ञापितं त्वया ॥ एतन्न बहुमन्येऽहं विना तात त्वया ह्यहम्

ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ ଓ ‘ରାଜା’ ଶବ୍ଦର ପଦବୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ହେ ତାତ, ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଏହାକୁ ବହୁ ମାନେନି—କାରଣ ଆପଣ ବିନା ମୁଁ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 7

श्रुतं ह्येव महाबाहो सर्वधर्मार्थ साधकम् ॥ तव भक्तसुखार्थाय तद्भवान्वक्तुमर्हति

ହେ ମହାବାହୋ, ଏହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକାରୀ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖାର୍ଥେ ଆପଣ ତାହା କହିବା ଉଚିତ।

Verse 8

पट्टबन्धेन कार्यं च यावद्ध्रियति मे गुरुः ॥ एका स्वपितुमिच्छामि मध्याह्ने तु तथाविधे

ମୋ ଗୁରୁ ପଟ୍ଟବନ୍ଧ (ମୁଣ୍ଡପଟି ବାନ୍ଧିବା) ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସେହିପରି ଏକା ଶୋଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 9

क्रीडामेवात्र जानामि येन क्रीडन्ति बालकाः ॥ राज्यचिन्तां न जानामि राजानो यां तु कुर्वते

ଏଠାରେ ମୁଁ କେବଳ ଖେଳକୁ ଜାଣେ—ଯେଉଁ ଖେଳରେ ପିଲାମାନେ ଖେଳନ୍ତି; ରାଜାମାନେ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟଚିନ୍ତାକୁ ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 10

किमुच्यते व्रतं चैव शुभं कुब्जाम्रकं महत् ॥ कतरच्छापि तच्छ्रेष्ठं क्षेत्रं भक्तसुखावहम्

ବ୍ରତ ବୋଲି କ’ଣ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଶୁଭ ମହାନ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ କ’ଣ? ଏହି ଦୁଇଟିରୁ କେଉଁଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସୁଖ-ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ?

Verse 11

न चिरं वाल्पकालं तु यथा कश्चिन्न पश्यति ॥ श्वशुरो यदि वा श्वश्रूर्यथैवान्यो नराधिप

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନୁହେଁ—କେବଳ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ—କେହି (ଏହାକୁ) ଦେଖିପାରେନି, ହେ ନରାଧିପ; ଶ୍ୱଶୁର ହେଉ କି ଶ୍ୱଶ୍ରୁ, କିମ୍ବା ସେହିପରି ଅନ୍ୟ କେହି।

Verse 12

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा कलिङ्गानां महीपतिः ।। उवाच मधुरं वाक्यं सामपूर्वं यशस्विनि ॥

ତାପରେ ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି କଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ରାଜା, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ପ୍ରଥମେ ସାମ (ସମାଧାନ) ଉପଦେଶ ସହିତ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 13

सुप्ता नैव च द्रष्टव्या व्रतमेतन्मुहूर्त्तकम् ।। आत्मनो वै गृृहजना ये केचित्स्वजने जनाः ॥

ଶୋଇଥିବାବେଳେ କେବେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟର ବ୍ରତ। ନିଜ ଘରର ଲୋକ, ଯେ କେହି ସ୍ୱଜନ-ପରିଜନ ଥାଆନ୍ତୁ…

Verse 14

यच्चेदं भाषसे पुत्र नाहं जानामि तद्वचः ।। पुत्र शिक्षापयिष्यन्ति पौरजानपदास्तव ॥

ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏଠି ଯାହା କହୁଛ, ସେହି କଥାକୁ ମୁଁ ଜାଣେନି/ଗ୍ରହଣ କରେନି। ପୁତ୍ର, ତୁମ ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀ ତୁମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବେ।

Verse 15

तं प्रयान्तं ततो दृष्ट्वा पौरजानपदास्तव ।

ତାପରେ ସେ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମ ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀ…

Verse 16

परं कोकामुखं स्थानं तथा कुब्जा म्रकं परम् ।। परं सौकरवं स्थानं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

କୋକାମୁଖ ନାମକ ପରମ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେପରି କୁବ୍ଜା ଓ ମ୍ରକ ମଧ୍ୟ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୌକରବ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପରମୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯାହା ସମଗ୍ର ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି।

Verse 17

ते मां प्रसुप्तां पश्येयुः कदाचिदपि संस्थिताम् ।। ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गैश्वर्यवर्द्धनः ॥

ସେମାନେ ମୋତେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନ ଦେଖୁନ୍ତୁ। ତାପରେ ପତ୍ନୀର ବଚନ ଶୁଣି, କଳିଙ୍ଗର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥିବା (ରାଜା)…

Verse 18

एवं संदिश्य तं तत्र स राजा धर्मशास्त्रतः ।। गमनाय मतिं चक्रे क्षेत्रं सौकरवं प्रति ॥

ଏଭଳି ସେଠାରେ ତାହାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ସେ ରାଜା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଗମନର ନିଶ୍ଚୟ କରି ସୌକରବ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 19

यत्र संस्थाः च मे देवि ह्युद्धृतासि रसातलात् ।। यत्र भागीरथी गङ्गा मम सौकरवे स्थिता ॥

ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ବସିଛ; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମକୁ ରସାତଳରୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରାଗଲା; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ମୋ ସୌକରବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 20

बाढमित्येव तां वाक्यं प्रत्युवाच वसुन्धरे ।। विस्रब्धा भव सुश्रोणि कल्याणेन यशस्विनि ॥

‘ବାଢମ୍’ ବୋଲି କହି, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ସେ ତାହାର ବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ—‘ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ନିର୍ଭୟ ରୁହ; ହେ ଯଶସ୍ୱିନି, କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ରୁହ।’

Verse 21

सकलत्रसुताः सर्वेऽप्यनुयान्ति नराधिपम् ।

ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସେ ନରାଧିପଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 22

धरोवाच ॥ केषु लोकेषु यान्तीश सौकरे ये मृताः प्रभो ॥ किं वा पुण्यं भवेत् तत्र स्नातस्य पिबतस्तथा ॥

ଧରା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ ଈଶ! ସୌକରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ସେମାନେ କେଉଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଓ ଜଳ ପାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 23

न त्वां वै द्रक्ष्यते कश्चिच्छयनीये महाव्रताम् ॥ एवं गच्छति काले तु तयोस्तु तदनन्तरे ॥

ହେ ମହାବ୍ରତା, ଶୟନୀୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚୟ କେହି ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କାଳ ଗତି କଲେ, ତଦନନ୍ତରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଘଟଣା ଘଟେ।

Verse 24

हस्त्यश्व रथयानानि स्त्रियश्चान्तःपुरस्थिताः ॥ संहृष्टमनसः सर्वे अनुयान्ति नराधिपम् ॥

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାନ—ଏବଂ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ମନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

Verse 25

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु मे परमं गुह्यं यत्त्वया पृच्छितं मम ॥ मम क्षेत्रं परं चैव शुद्धं भागवतप्रियम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଛ, ସେ ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ର—ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।

Verse 26

कति तीर्थानि पद्माक्ष क्षेत्रे सौकरवे तव ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

ହେ ପଦ୍ମାକ୍ଷ, ତୁମ ସୌକରବ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି? ଧର୍ମ ସଂସ୍ଥାପନାର୍ଥେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତାହା କହିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 27

कलिङ्गो जरया युक्तो पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ राज्यं दत्त्वा वरारोहे यथान्यायं कुलोद्भवम् ॥

କଲିଙ୍ଗ ଜରାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ହେ ବରାରୋହେ, ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ସେ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ କୁଳଜ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 28

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्य सौकरवं तदा ॥ धनधान्यसमृद्ध्यादि प्रददौ तत्र माधवि ॥

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସୌକରବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ହେ ମାଧବୀ, ସେଠାରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆଦି ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 29

यत्र स्नातस्य यत्पुण्यं गतस्य च मृतस्य च ॥ यत्र यानि च तीर्थानि मम संस्थानसंस्थिताः ॥

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ସେଠାକୁ ଯାଇଥିବା ଓ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଛି—

Verse 30

एकाकी स्वपते तत्र यत्र कश्चिन्न पश्यति ॥ स तु दीर्घेण कालेन कलिङ्गकुलवर्ध्धनः ॥

ସେ ସେଠାରେ ଏକାକୀ ଶୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କେହି ତାକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ କଳିଙ୍ଗ କୁଳର ବର୍ଧକ ହେଲା।

Verse 31

ततः स पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं काञ्चीराजसुतां तदा ॥

ତାପରେ ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଜନାଧିପ ସେ ସମୟରେ କାଞ୍ଚୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 32

शृणु पुण्यं महाभागे मम क्षेत्रेषु सुन्दरि ॥ प्राप्नुवन्ति महाभागे गता सौकरवं प्रति ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ହେ ମହାଭାଗେ, ମୋ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ପୁଣ୍ୟବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ; ସୌକରବ ପ୍ରତି ଯାଇଥିବାମାନେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ତାହାର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 33

सुतानजनयत्पञ्च आदित्यसमतेजसः ॥ एवं तु मानुषं लोकं मम मायाप्रमोहितम् ॥

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ; ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ମୋର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।

Verse 34

पूर्णं वर्षसहस्रं वै जीवितं मम सुन्दरि ॥ ब्रूहि तत्परमं गुह्यं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ଆୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ। ମୁଁ ପୂର୍ବେ ପଚାରିଥିବା ସେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ କଥା କହ।

Verse 35

दश पूर्वापराश्चापि अपरे सप्त पञ्च च ॥ स्वर्गं गच्छन्ति पुरुषास्तेषां ये तत्र वै मृताः ॥

ପୂର୍ବ ଓ ଅପର ଦଳରେ ଦଶ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସାତ ଓ ପାଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ସେଠାରେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 36

आत्मकर्मसु संयुक्तं चक्रवत्परिवर्तते ॥ जातो जन्तुर्भवेद्बालो बालस्तु तरुणो भवेत् ॥

ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଜୀବ ଚକ୍ର ପରି ଘୁରେ; ଜନ୍ମିଲେ ପ୍ରାଣୀ ଶିଶୁ ହୁଏ, ଶିଶୁ ପରେ ଯୁବକ ହୁଏ।

Verse 37

ततो भर्त्तुर्वचः श्रुत्वा प्रहस्य रुचिरेक्षणा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥

ତାପରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସୁନ୍ଦରନୟନା ସେ ହସିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ଧରି ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 38

गमनादेव सुश्रोणि मुखस्य मम दर्शनात् ॥ सप्तजन्मान्तरे भद्रे जायते विपुले कुले ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, କେବଳ ଆସି ମୋ ମୁହଁର ଦର୍ଶନ କରିଲେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ସପ୍ତଜନ୍ମାନ୍ତରେ ସେ ବିପୁଳ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 39

तरुणो मध्यमं याति पश्चाद्याति जरां ततः ॥ बालो वै यानि कर्माणि करोत्यक्ष्ञानतः स्वयम् ॥

ଯୁବକ ମଧ୍ୟବୟସକୁ ପହଞ୍ଚେ, ପରେ ତାହା ପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ। ଶିଶୁ ଯେ କର୍ମ କରେ, ସେ ନିଜେ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କରେ।

Verse 40

एवमेतन्महाभाग यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उपोष्य तु त्रिरात्रं त्वं पश्चाच्छ्रोष्यसि मानद ॥

ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ଏହା ଏମିତିହି ସତ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ହେ ମାନଦ, ତୁମେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ପରେ ଏହା ଶୁଣିବ।

Verse 41

धनधान्यसमृद्धेषु रूपवान्गुणवान्शुचिः ॥ मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः ॥

ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳମାନଙ୍କରେ ସେ ରୂପବାନ, ଗୁଣବାନ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ହୋଇ ମୋର ବିହିତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ରହେ।

Verse 42

न स लिप्यति पापेन एवमेतन्न संशयः ॥ ततः करिष्यतो राज्यं निष्कण्टकमनामयम्

ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେ କଣ୍ଟକମୁକ୍ତ (ବିଘ୍ନହୀନ) ଓ ନିରାମୟ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବ।

Verse 43

बाढमित्येव तां राजा प्रत्युवाच यशस्विनि ॥ पद्मपत्रविशालाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने

ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ”, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ; ପଦ୍ମପତ୍ରସଦୃଶ ବିଶାଳ ନୟନା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସମ ମୁଖା।

Verse 44

एवं वै मानुषो भूत्वा अपराधविवर्जितः ॥ गमनं तस्य क्षेत्रस्य मरणं तत्र कारणम्

ଏଭଳି ମାନବ ହୋଇ ଅପରାଧବିହୀନ ରହି, ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ତାହାର ଗମନ—ଏବଂ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ—ଫଳସିଦ୍ଧିର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 45

सप्तसप्ततिवर्षाणि ह्यतीतानि यशस्विनि ॥ अष्टसप्ततिके वर्षे एकान्ते तु नराधिपः

ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ସତ୍ୟକୁହିଲେ ସତସତ୍ତରି ବର୍ଷ ଅତୀତ ହୋଇଥିଲା। ଅଠସତ୍ତରିତମ ବର୍ଷରେ ରାଜା ଏକାନ୍ତରେ (ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ/ଚିନ୍ତା କଲେ)।

Verse 46

यथा वदसि सुश्रोणि तथैव मम रोचते ॥ दन्तकाष्ठं समादाय द्वादशाङ्गुलमायतम्

“ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ସେପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗେ।” ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ନେଇ (ସେ ଗ୍ରହଣ କଲା)।

Verse 47

ये मृतास्तस्य क्षेत्रस्य सौकरस्य प्रभावतः ॥ शङ्खचक्रगदापद्मधनुर्हस्ताश्चतुर्भुजाः

ସୌକର କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ସେଠାରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହୋଇ ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଧନୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 48

तमेव चिन्तयन्नर्थं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥ माधवस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

ସେହି ଅର୍ଥକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହେଲେ, ମାଧବ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ (ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା—ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଥ ସୂଚିତ)।

Verse 49

स्नात्वा सङ्कल्पयामास त्रिरात्रं नियमाविन्वितौ ॥ उपोष्य तौ त्रिरात्रं तु विधिना नियमाविन्वितौ

ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ନିୟମସହିତ ତ୍ରିରାତ୍ର ବ୍ରତ ପାଇଁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ନିୟମରେ ସଂଯତ ରହିଲେ।

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं तूर्णं श्वेतद्वीपं प्रयान्ति ते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ କହିବି; ତାହା ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ।

Verse 51

बुद्धिः सम्पद्यते तस्य प्रियादर्शनलालसा ॥ कोऽर्च्यस्तत्किं व्रतं चास्या एषा स्वपिति निर्जने

ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନର ଲାଲସା ସହ—‘କାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା? ସେହି ସାଧନ କ’ଣ, ଏହାର କେଉଁ ବ୍ରତ?’ ସେ ଏଠାରେ ନିର୍ଜନରେ ଶୁଅଛି।

Verse 52

ततः स्नातौ शुची क्षौमे परिधाय तु वाससी ॥ प्रणम्य भूषितौ विष्णुं दम्पती तदनन्तरम्

ତାପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ, ସ୍ୱଚ୍ଛ କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଭୂଷିତ ଦମ୍ପତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 53

तीर्थेषु तेषु स्नातश्च यां प्राप्नोति परां गतिम् ॥ चक्रतीर्थं महाभागे यत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

ସେହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଏ। ହେ ମହାଭାଗେ, ଯେଉଁଠି ଚକ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେହି ଚକ୍ରତୀର୍ଥ।

Verse 54

न सुप्ताया व्रतं किञ्चिद्दृश्यते धर्मसंचयः ॥ न च विष्णुकृतं कर्म न चैवेश्वरचोदितम्

ଯେ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ (ଅସାବଧାନ) ଅଛି, ତାହାର କୌଣସି ବ୍ରତ ଧର୍ମସଞ୍ଚୟର କାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ନ ବିଷ୍ଣୁକୃତ କର୍ମ, ନ ଈଶ୍ୱରଚୋଦିତ।

Verse 55

ततः सा सुन्दरी भूषां समुत्तार्य शुभेक्षणा ॥ मह्यं निवेदयामास प्रोवाच च जनेश्वरम्

ତାପରେ ସେ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦରୀ ଭୂଷଣଟି ଉଠାଇ ମୋତେ ନିବେଦନ କଲା ଏବଂ ଜନେଶ୍ୱର ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲା।

Verse 56

वैशाख द्वादशीं प्राप्य स्नायाद्यो विधिपूर्वकम् ॥ दशवर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च

ବୈଶାଖ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଆସିଲେ ଯେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଦଶଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 57

न तत्र एष विद्येत यश्चरेद्व्रतमीदृशम् ॥ बार्हस्पत्येषु धर्मेषु याम्येषु च न विद्यते

ସେଠାରେ (ଅନ୍ୟତ୍ର) ଏପରି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁଥିବା କେହି ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହା ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାମ୍ୟ ଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 58

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गाधिपतिं तथा ॥ सृगाली पूर्वमेवाहं तिर्यग्योनिव्यवस्थिताः

ସେ କଳିଙ୍ଗାଧିପତିଙ୍କୁ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା— “ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଶୃଗାଳୀ ଥିଲି, ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲି।”

Verse 59

धनधान्यसमृद्धो हि जायते विपुले कुले ॥ मद्भक्तश्चापि जायेत मम कर्मपरायणः

ସେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଶାଳ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୋ କର୍ମବିଧାନରେ ପରାୟଣ ହୁଏ।

Verse 60

न एष विद्यते तत्र सुप्ता चरति यद्व्रतम् ॥ भुक्त्वा तु कामभोगानि भुक्त्वा तु पिशितोदनम्

ସେଠାରେ ଏହା ନାହିଁ— ଶୋଇଥିବା ଲୋକ ଯେ ବ୍ରତ ଆଚରେ; ଏବଂ କାମଭୋଗ ଭୋଗି, ମାଂସ-ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି ବ୍ରତାଚରଣ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।

Verse 61

विद्धास्मि सोमदत्तेन बाणेन मृगलीप्सुना ॥ एतं शिरसि मे राजन्पश्य बाणं सुसंस्कृतम्

ମୁଁ ମୃଗଶିକାରକୁ ଲୋଭୀ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ହେ ରାଜନ୍, ଦେଖନ୍ତୁ— ଏହି ସୁସଂସ୍କୃତ ବାଣ ମୋ ଶିରରେ ଅଛି।

Verse 62

अपराधं वर्जयति दीक्षितश्चैव जायते ॥ भूत्वा वै मानुषस्तत्र तीर्थे संसारसागरम्

ସେ ଅପରାଧକୁ ବର୍ଜନ କରେ ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ମାନବ ହୋଇ, ସଂସାର-ସାଗରକୁ ପାର କରେ।

Verse 63

ताम्बूलं रक्तवस्त्रं तु सुसूक्ष्मे पट्टवाससी ॥ सुगन्धैर्भूषिता गात्रे सर्वरत्नसमायुता

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାମ୍ବୂଳ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଟ୍ଟବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସୁଗନ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭୂଷିତ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 64

यस्य दोषेण मेऽप्येषा रुजा शिरसि संस्थिता ॥ काञ्चीराजकुले जन्म पित्रा दत्ता तव प्रिया

ଯାହାର ଦୋଷରେ ମୋର ମଧ୍ୟ ଶିରରେ ଏହି ବେଦନା ଆସି ସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ସେ କାଞ୍ଚୀର ରାଜକୁଳରେ ଜନ୍ମିତା; ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତା, ସେ ତୁମ ପ୍ରିୟା।

Verse 65

तीर्त्वा चक्रगदाशङ्खपद्मपाणिश्चतुर्भुजः ॥ मम रूपधरः श्रीमान्मम लोके महीयते

ପାର ହୋଇ ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ—ହାତରେ ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି—ମୋର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 66

मम कान्ता विशालाक्षी किमत्र चरते व्रतम् ॥ कुप्येतापि तु सन्तुष्टा प्रिया मे कमलेक्षणा

ମୋର କାନ୍ତା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ—ଏଠାରେ ସେ କେଉଁ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁଛି? ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ୱଭାବା; ମୋର ପ୍ରିୟା କମଳନେତ୍ରୀ।

Verse 67

क्षेत्रप्रभावान्मे सैषा जाता सिद्धिर्नमोऽस्तु ते ॥ स ततः पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବରୁ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସିଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତାପରେ ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷ ସେ କଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଜନାଧିପ ହେଲେ।

Verse 68

चक्रतीर्थे विशालाक्षि मरणे कृतकृत्यतः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य श्रोतुकामा वसुन्धरा

ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ମନୁଷ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବସୁନ୍ଧରା (ପୃଥିବୀ) ଆହୁରି ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।

Verse 69

अवश्यमेव द्रष्टव्या कीदृशं चरति व्रतम् ॥ किन्नरैः सुप्रलक्ष्येत वशीकरणमुत्तमम्

ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ—ସେ କିପରି ବ୍ରତ ଆଚରେ? କିନ୍ନରମାନେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବେ ଯେ ଏହା ବଶୀକରଣର ଉତ୍ତମ କର୍ମ।

Verse 70

श्रुत्वा राजा प्रियां वाक्यं प्रत्युवाच स्मृतिङ्गतः ॥ अहं गृध्रो महाभागे तेनैव वनचारिणा

ପ୍ରିୟାର ବଚନ ଶୁଣି, ସ୍ମୃତି ଉଦ୍‌ଗତ ହେବା ସହ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ଗୃଧ୍ର; ସେଇ ଵନଚାରୀ ଦ୍ୱାରା…”

Verse 71

शिरस्यञ्जलिमाधाय श्लक्ष्णमेतदुवाच ह ॥ तत्र सौकरवे तीर्थे चन्द्रमास्त्वामतोषयत्

ସେ ଶିରରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି ଏହି ମୃଦୁ ବଚନ କହିଲେ—ସେଠାରେ ସୌକରବ ତୀର୍ଥରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୁମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ/ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।

Verse 72

अथ योगीश्वरी भूत्वा यत्र गच्छति रोचते ॥ अथवा चान्यसंसृष्टा कामरोगेण चावृता

ତାପରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱରୀ ହୋଇ ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଏ ସେଉଁଠି ରୋଚକ/ମନୋହର ଲାଗେ; କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସହ ସଂସୃଷ୍ଟ ହୋଇ କାମରୋଗରେ ଆବୃତ ହୁଏ।

Verse 73

सोमदत्तेन बाणेन एकेनैव निपातितः ॥ ततो जातोऽस्म्यहं भद्रे कलिङ्गानां जनाधिपः

ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ମୁଁ ପତିତ ହେଲି; ତାପରେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ କଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲି।

Verse 74

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ वसुधाया वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः

ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ମୋତେ କୁହ; ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ। ବସୁଧାର ବଚନ ଶୁଣି, ‘ମାୟା-କରଣ୍ଡକ’ ବିଷ୍ଣୁ…

Verse 75

एवं चिन्तयतस्तस्य अस्तं प्राप्तो दिवाकरः ॥ संवृत्ता रजनी सुभ्रूः सर्वसार्थसुखावहा

ସେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ, ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ରାତ୍ରି ଆସିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ସମାବେଶକୁ ସୁଖ ଦେଲା।

Verse 76

जातोऽस्मि परमा व्युष्टिः प्राप्तं राज्यं मया महत् ॥ सिद्धिर्लब्धा वरारोहे मया सर्वाङ्गसुन्दरी

ମୁଁ ପରମ ପ୍ରଭାତସଦୃଶ ନବୋଦୟ ପାଇଛି; ମହାନ ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଛି। ହେ ବରାରୋହେ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଛି।

Verse 77

उवाच वाक्यं मेदिन्याः मेषदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कथ्यमानं मयानघे

ମେଷଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ୱନ ମେଦିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଭୂମେ, ହେ ଅନଘେ, ମୁଁ କହୁଥିବା କଥାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।

Verse 78

ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रभातसमये शुभे ॥ पठन्ति मागधा बन्दिसूता वैतालिकास्तथा

ତାପରେ ରାତ୍ରି ବ୍ୟତୀତ ହେଲାପରେ, ଶୁଭ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦି-ସୂତ ଓ ବୈତାଳିକମାନେ ସ୍ତୁତି ପାଠ କଲେ।

Verse 79

अकामपतितेनापि पश्य क्षेत्रस्य वै फलम् ॥ ये च भागवतश्रेष्ठा ये च नारायणप्रियाः

ଅଜାଣତେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ପତିତ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଫଳ ଦେଖ। ଏହା ଭାଗବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନାରାୟଣପ୍ରିୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଲାଭ ଦିଏ।

Verse 80

तस्य वै कारणं येन तेन चाराधितोऽस्म्यहम् ॥ तस्य प्रीतोऽस्म्यहं देवि विशुद्धेनान्तरात्मना

ଯେ କାରଣରୁ ଏବଂ ଯେ ପ୍ରକାରେ ସେ ମୋତେ ଆରାଧନା କଲା, ସେହିପରି ମୁଁ ଆରାଧିତ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବୀ, ତାହାର ବିଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରୀତ।

Verse 81

शङ्खदुन्दुभिनादैश्च बोधितो वसुधाधिपः ॥ सर्वलोकहितार्थाय उदिते च दिवाकरे

ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନାଦରେ ବସୁଧାଧିପ (ରାଜା) ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ପରେ ସର୍ବଲୋକହିତାର୍ଥେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 82

पौरजानपदाः सर्वे श्रुत्वा तु तदनन्तरम्॥ लाभालाभौ परित्यज्य सर्वकर्माण्यकारयन्॥

ତାହା ପରେ ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପୌର ଓ ଜନପଦବାସୀ ଲାଭ-ଅଲାଭ ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରାଇଲେ।

Verse 83

मां स द्रष्टुं न शक्नोति मम तेजःप्रमोहितः॥ ततो निमीलिताक्षेण कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्॥

ସେ ମୋ ତେଜରେ ମୋହିତ ହୋଇ ମୋତେ ଦେଖି ପାରୁନାହିଁ; ତେଣୁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ମସ୍ତକରେ ଅଞ୍ଜଳି ରଖି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 84

स्नातस्तु विधिना सोऽथ क्षौमाभ्यामुपसंवृतः॥ भूत्वा चोत्सारयामास आज्ञां दत्त्वा यथोचितम्॥

ତାପରେ ସେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି କ୍ଷୌମ (ନାର) ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲା; ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଇଲା।

Verse 85

सर्वे शङ्खधराश्चैव सर्वे चायुधसंयुताः। ताः स्त्रियश्च वरारोहे स्तुतिमन्या महौजसः॥

ସମସ୍ତେ ଶଙ୍ଖଧାରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆୟୁଧସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ତୁତିରେ ତତ୍ପର ଓ ମହାଓଜସ୍ବୀ ଥିଲେ।

Verse 86

न शक्नोति तथा वक्तुं भीरुः सन्त्रस्तलोचनः॥ एवमेतद्विचेष्टन्तं ब्राह्मणानामपीश्वरम्॥

ସେ ଭୀତ, ଭୟରେ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ କମ୍ପିତ; ସେପରି କହି ପାରୁନାହିଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ଏପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।

Verse 87

व्रतस्थं यः स्पृशेन्मां तु नारी पुरुष एव च॥ धर्मयुक्तेन दण्डेन मम वध्यो भवेत् तु सः॥

ମୁଁ ବ୍ରତସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ ଯେ କେହି ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ—ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ସେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡନୀୟ ହେବ।

Verse 88

श्वेतद्वीपे प्रमोदन्ते सर्वभोगसमन्विताः॥ एवं ते कथितं भूमे व्युष्टिः सौकरवे महत्॥

ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗସମ୍ପଦ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ହେ ଭୂମି, ଏହିପରି ସୌକରବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମହାବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 89

वाणीं सूक्ष्मां समादाय स सोमो चोदितो मया॥ किं वा फलं समुद्धिश्य तप्यसे सुमहत्तपः॥

ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାଣୀ ଧାରଣ କରି, ମୋ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ସୋମ କହିଲେ—‘କେଉଁ ଫଳକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, କେଉଁ ଫଳପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ତୁମେ ଏତେ ମହାତପ କରୁଛ?’

Verse 90

एवमाज्ञापयित्वा तु कालिङ्गो नृपतिः किल॥ गतश्च त्वरया धीमान् प्रविष्टस्तत्र सुव्रते॥

ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, କଥିତ ଅଛି ଯେ କଳିଙ୍ଗର ନୃପତି ତ୍ୱରାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ସେ ଧୀମାନ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତେ।

Verse 91

अकामपतिताश्चैव श्वेतद्वीपमुपागताः॥ य एतेन विधानेन वासं तीर्थे तु कारयेत्॥

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନିଚ୍ଛାରେ ସେଠାରେ ପତିତ ହୋଇ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥରେ ବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ…

Verse 92

ब्रूहि तत्त्वेन मे सोम यत्ते मनति वर्तते ॥ सर्वं सम्पादयिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥

ହେ ସୋମ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱରେ କୁହ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 93

मरणं च विशालाक्षि श्वेतद्वीपं च गच्छति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଏ। ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି—ଶୁଣ।

Verse 94

मम वाक्यं ततः श्रुत्वा ग्रहाणां प्रवरेश्वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सोमतीर्थमवस्थितः ॥

ମୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଗ୍ରହଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଈଶ୍ୱର ସୋମତୀର୍ଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 95

पर्यङ्कस्य तले तत्र राजा दर्शनलालसः ॥ विलोक्य तां वरारोहां ततश्चिन्तापरायणाम् ॥ ततः कमलपत्राक्षी वेदनायासपीडिता ॥ रुजार्ता रुरुदे तत्र शिरोवेदनताडिता ॥

ସେଠାରେ ଶୟ୍ୟାର ତଳେ, ଦର୍ଶନଲାଲସାରେ ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ କମଳପତ୍ରନୟନୀ ସେ ନାରୀ ବେଦନା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ, ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ, ତୀବ୍ର ଶିରୋବେଦନାରେ ତାଡିତ ହୋଇ ସେଠାରେ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 96

स्नानादाखोटके तीर्थे यत्फलं समुपाश्नुते ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥

ଆଖୋଟକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 97

भगवन् यदि तुष्टोऽसि मम चात्र गतः प्रभो ॥ योगनाथो जगच्छ्रेष्ठः सर्वयोगीश्वरेश्वरः ॥

ହେ ଭଗବନ୍! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୋ—ଆପଣ ଯୋଗନାଥ, ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 98

किं मया तु कृतं कर्म पूर्वमेव सुदुष्करम् ॥ येनाहमीदृशीं प्राप्ता दशां पुण्यपरिक्षयात् ॥

ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେଉଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଥିଲି, ଯାହାରେ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷୟ ହେତୁ ମୁଁ ଏପରି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି?

Verse 99

नन्दनं समवाश्रित्य मोदन्ते चैव सर्वदा ॥ ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले ॥

ନନ୍ଦନବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ ସେ ଏକ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 100

यावल्लोका धरिष्यन्ति तावत्त्वयि जनार्दन ॥ अतुला त्वयि मे भक्तिर्भवेन्नित्यं सुनिश्चला ॥

ହେ ଜନାର୍ଦନ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଧାରଣ ହେବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ଅତୁଳ, ନିତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଚଳ ରହୁ।

Verse 101

भर्त्ता च मां न जानाति क्लिश्यमानामनाथवत् ॥ अथ मां किं कथं भर्त्ता मन्यते स्वजनोऽपि वा ॥

ମୋର ପତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନୁନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଅନାଥା ପରି କ୍ଲେଶ ଭୋଗୁଛି। ତେବେ ମୋର ପତି ମୋତେ କ’ଣ ଓ କିପରି ଭାବୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୋର ସ୍ୱଜନମାନେ ମଧ୍ୟ?

Verse 102

मद्भक्तश्चैव जायेत एवमेतन्न संशयः॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि स्नातो गृध्रवटे नरः

“ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଭକ୍ତ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁନଃ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି: ଗୃଧ୍ରବଟରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର …”

Verse 103

यच्चापि मम तद्रूपं त्वया संस्थापितं प्रभो॥ सप्तद्वीपेषु दृश्येत तत्र तत्रैव संस्थितम्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ମୋର ସେଇ ରୂପ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ତଥା ତଥା ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉ।

Verse 104

कथये किं शयानाऽऽतु सखीनां शयने स्थिता॥ एवमत्र न युज्येत यन्मया परिचिन्तितम्

ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ସଖୀମାନଙ୍କ ଶୟନରେ ଶୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ—ମୁଁ ଯାହା ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି, ଏଠାରେ ଏଭଳି ଭାବେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 105

यत्फलं समवाप्नोति स्नानमात्रकृतोदकः॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

କେବଳ ସ୍ନାନ (କିମ୍ବା ସ୍ନାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜଳାର୍ପଣ) କରିଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ନଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ନଅ ଶତ ବର୍ଷ ପରିମାଣ।

Verse 106

सोम इत्येव यज्ञेषु पिबन्तु मम ब्राह्मणाः॥ गतिः पारमिका तेषां दिव्या विष्णो भवेद्यथा

ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ମୋର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବଳ ‘ସୋମ’ ବୋଲି କହି ପାନ କରୁନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ପରମ ଗତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟ ହେଉ।

Verse 107

किंच वात्मनि दुःखस्य सर्वमेतच्च युज्यते॥ किंच मां वक्ष्यते भर्त्ता किं च मामितरे जनाः

ଏହାଛଡ଼ା, ମୋର ନିଜ ଦୁଃଖ ଥିବାବେଳେ ଏସବୁ କିପରି ଯୁକ୍ତ ହେବ? ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ମୋତେ କ’ଣ କହିବେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ମୋତେ କ’ଣ କହିବେ?

Verse 108

इन्द्रलोकं समासाद्य मोदते निर्जरैः सह॥ इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम तीर्थप्रभावतः

ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; କିନ୍ତୁ ମୋ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 109

अधर्मे च न मे बुद्धिर्भवेद्विष्णो कदाचन। पतित्वं चाथ गच्छेयमोषधीनां तथा कुरु

ହେ ବିଷ୍ଣୁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଅଧର୍ମ ପାଖକୁ ନ ଝୁକୁ। ଏବଂ ମୁଁ ପତିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ନ ଯାଉ—ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କର।

Verse 110

ततो ब्रूयामिदं वाक्यं यन्मे हृद्यवतिṣ्ठते॥ ततः प्रियावचः श्रुत्वा समुत्थाय ततो नृपः

ତାପରେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଟୁଟ ରହିଛି ସେଇ କଥାକୁ ମୁଁ କହିବି। ତାପରେ ପ୍ରିୟବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ପରେ ଉଠିଲେ।

Verse 111

यत्त्वया पृच्छितं पूर्वं सर्वसंसारमोक्षणम्॥ ततो नारायणाच्छ्रुत्वा पृथिवी संहितव्रता

ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ—ସଂସାରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ—ତାହା ନାରାୟଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ପୃଥିବୀ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ହେଲା।

Verse 112

यदि तुष्टो महादेव आदिमध्यान्तवर्जितः ॥ मम चैव प्रियार्थाय एतन्मे दीयतां वरः ॥

ଯଦି ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ରହିତ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପ୍ରିୟାର୍ଥେ ଏହି ବର ମୋତେ ଦିଆଯାଉ।

Verse 113

दोरभ्यामालिङ्ग्य वै भार्यां वाक्यमेतदुवाच ह ॥ किमिदं भाषसे भद्रे आत्मानं न प्रशंससि ॥

ସେ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ଭଦ୍ରେ, ଏହା କ’ଣ କହୁଛ? ନିଜକୁ ଶୁଭ ଭାବେ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହ?”

Verse 114

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम् ॥ केन कर्मविपाकेन तीर्थं पुनरवाप्यते ॥

ସେ ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲା— “କେଉଁ କର୍ମବିପାକରେ ତୀର୍ଥ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?”

Verse 115

ततः सोमवचः श्रुत्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ एवं तप्तं महाभागे तपः सोमेन निश्चयात् ॥

ତାପରେ ସୋମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି। ହେ ମହାଭାଗେ, ଏଭଳି ସୋମ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟରେ ତପ କଲେ।

Verse 116

अशोच्या शोचिता या तु यच्च निन्दसि चात्मनि ॥ भिषजः किं न विद्यन्ते अष्टकर्मसमाहिताः ॥

ତୁମେ ଶୋକଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ତଥାପି ତୁମ ପାଇଁ ଶୋକ କରାଯାଉଛି; ଆଉ ତୁମେ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ। ଅଷ୍ଟକର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭିଷଜମାନେ କ’ଣ ମିଳୁନାହାନ୍ତି?

Verse 117

स्नानं वा मरणं देव यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि महाभागे पूर्वधर्मकृतो नराः ॥

“ସ୍ନାନ ହେଉ କି ମରଣ, ହେ ଦେବ, ଯଥାବତ୍ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।” ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— “ହେ ଦେବୀ, ହେ ମହାଭାଗେ, ଶୁଣ— ପୂର୍ବଧର୍ମକୃତ ନରମାନଙ୍କ ବିଷୟ କହୁଛି।”

Verse 118

प्राप्ता च परमा सिद्धिः सोमतीर्थेऽन्यदुर्लभा ॥ स्नायाद्यः सोमतीर्थे तु मम कर्मपरायणः ॥

ସୋମତୀର୍ଥରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ, ଯାହା ଅନ୍ୟତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ। ଯେ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମବିଧିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସୋମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ ପାଏ।

Verse 119

ये तु संस्थापयेयुस्ते शिरसो वेदनां पराम् ॥ त्वया पूर्वं व्रतमिषाद्वेदना यदि गोपिता ॥

ଯେମାନେ ସେହି ବ୍ରତ ସ୍ଥାପନ କରିବେ, ସେମାନେ ଶିରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ବେଦନା ଅନୁଭବିବେ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ବ୍ରତର ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଇ ସେ ବେଦନା ଲୁଚାଇଥିଲେ…

Verse 120

केनचित्कर्मदोषेण तिर्यग्योनिमवाप्य हि ॥ जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैस्तीर्थस्नानजपादिभिः ॥

କୌଣସି କର୍ମଦୋଷରେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁଜନ୍ମ) ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟଦ୍ୱାରା—ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଜପ ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ—ଉଦ୍ଧାର ହୋଇପାରେ।

Verse 121

अष्टमेन तु भक्तेन मम कर्मविधौ स्थितः ॥ फलं तस्य प्रवक्ष्यामि सोमतीर्थे नरस्य यत ॥

ଅଷ୍ଟମ (ବ୍ରତ/ଅନୁଷ୍ଠାନ) ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତ, ଯେ ମୋ କହିଥିବା କର୍ମବିଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ—ସୋମତୀର୍ଥରେ ସେ ନରଙ୍କୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି।

Verse 122

येन वै क्लिश्यसे भद्रे शिरस्य सुखपीडिता ॥ वायुनाऽ कफपित्तेन शोणितेन कफेन वा

ହେ ଭଦ୍ରେ, କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ କ୍ଲେଶ ପାଉଛ—ଶିରରେ ଅସୁବିଧାଜନକ ଚାପ ହେଉଛି କି—ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, କଫ-ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଶୋଣିତ (ରକ୍ତ) ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା କେବଳ କଫ ଦ୍ୱାରା?

Verse 123

महादानैश्च लभ्येत तीर्थे पञ्चत्वमर्च्छकैः ॥ जन्मान्तरकृतं कर्म यत्स्वल्पमपि वा बहु

ମହାଦାନରେ ତାହାର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତୀର୍ଥରେ ଉପାସକମାନେ ‘ପଞ୍ଚତ୍ୱ’ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ—ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ—ନିଶ୍ଚୟ ଫଳରୂପେ ଆସେ।

Verse 124

यत्र तप्तं तपस्तेन सोमेन सुमहात्मना ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि एकपादेन तिष्ठता

ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ସୋମ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ତପ କଲେ।

Verse 125

सन्निपातस्य दोषेण येनेदं पीड्यते शिरः ॥ काले विकाले कृत्वा वै पित्तोद्रेकं यशस्विति

ସନ୍ନିପାତ-ଦୋଷରେ ଏହି ଶିର ପୀଡିତ; କାଳେ ଓ ବିକାଳେ ପିତ୍ତର ଉଦ୍ରେକ କରି—ହେ ଯଶସ୍ୱୀ।

Verse 126

तत्कदाचित्फलत्येव न तस्य परिसङ्क्षयः ॥ कदाचिद्वासहायो वै पुण्यतीर्थादिदर्शनात्

ସେ କର୍ମ କେବେ ନ କେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳେ; ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ନାହିଁ। କେବେ କେବେ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଆଦିର ଦର୍ଶନରୁ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 127

पञ्चवर्षसहस्राणि तथैवोर्ध्वमुखः स्थितः ॥ एवमुग्रं तपः कृत्वा कान्तिमानभवच्च सः

ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ତଥାଇ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖ ହୋଇ ରହିଲେ; ଏପରି ଉଗ୍ର ତପ କରି ସେ କାନ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 128

अश्नासि पिशितं चान्नं तेनिदं दूष्यते शिरः ॥ क्रियतेऽत्र शिरावेधो रुधिरस्राव एव च

ତୁମେ ମାଂସ ଓ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଶିର ଦୂଷିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଶିର-ପ୍ରଦେଶରେ ଶିରାବେଧ କରାଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତସ୍ରାବ ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ।

Verse 129

दुर्बलं प्रबलं भूत्वा प्रबलं दुर्बलं भवेत् ॥ पापान्तरं समासाद्य गहना कर्मणो गतिः

ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ ବଳବାନ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ବଳବାନ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପାରେ। ଅଧିକ ପାପ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ କର୍ମର ଗତି ଗହନ ଓ ଦୁର୍ବୋଧ ହୁଏ।

Verse 130

ममापराधान्मुक्तश्च ब्राह्मणानां पतिस्तथा ॥ एवमेव महाभागे सोमतीर्थे कृतोदकः

ସେ ମୋ ପ୍ରତି କରା ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ସେହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ହେଲା। ହେ ମହାଭାଗେ, ସୋମତୀର୍ଥରେ ଉଦକକର୍ମ/ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ।

Verse 131

दीयते चेच्छिरोऽभ्यङ्गः कथं तिष्ठति वेदना ॥ किमेतद्गोपितं भद्रे मयि तन्न निवेदितम्

ଯଦି ଶିରରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ଦିଆଯାଉଛି, ତେବେ ବେଦନା କିପରି ରହିଛି? ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା କାହିଁକି ଗୋପନ କରାଗଲା—ମୋତେ କାହିଁକି ନିବେଦନ କରାଗଲା ନାହିଁ?

Verse 132

यदल्पमिव दृश्येत तन्महत्त्वाय कल्पते ॥ अत एव मनुष्यत्वं प्राप्तं राजत्वमेव च ॥

ଯାହା ଅଳ୍ପ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟି ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଆଧାର ହୋଇପାରେ। ଏହି କାରଣରୁ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ରାଜତ୍ୱ ମଧ୍ୟ।

Verse 133

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च ॥ जायते ब्राह्मणः सुभ्रु वेदवेदाङ्गपारगः ॥

ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ତାହାପରେ ଆଉ ତିନିଶେ ବର୍ଷ ଗତ ହେଲେ—ହେ ସୁଭ୍ରୁ—ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।

Verse 134

त्वया व्रतमिषेणायमात्मा संक्लिश्यते वृथा ॥ या त्वं वै भाषसे वाक्यं सौकरे गमनं प्रति ॥

ତୁମେ ବ୍ରତର ଛଳରେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ କ୍ଲେଶ ଦେଉଛ; ଏବଂ ସୌକରକୁ ଯିବା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେ କଥା କହୁଛ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 135

सृगाली चैव गृध्रश्च तीर्थस्यैव प्रभावतः ॥ मरणादेव सम्प्राप्य क्षीणपापौ स्मृतिं पुनः ॥

ତୀର୍ଥର ନିଜ ପ୍ରଭାବରୁ ଗୋଟିଏ ସୃଗାଳୀ ଓ ଗୋଟିଏ ଗୃଧ୍ର—ମୃତ୍ୟୁ ମାତ୍ରରେ—ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପୁନଃ ସ୍ମୃତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 136

स एष ब्राह्मणो भूत्वा संसाराद्विप्रमुच्यते ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि सोम तीर्थस्य सुन्दरी ॥

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ସଂସାରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସୋମତୀର୍ଥର ଚିହ୍ନ (ଲକ୍ଷଣ) ମୁଁ କହିବି।

Verse 137

भर्तुर्गृहीत्वा चरणौ सा पतिं प्रत्यभाषत ॥ प्रसीद मे महाराज नेदं प्रष्टुं त्वमर्हसि ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ସେ ପତିଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ମହାରାଜ, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଏହା ପଚାରିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 138

तीर्थं वैवस्वतं नाम यत्रार्कस्तप्तवांस्तपः ॥ कदाचित्पुत्रकामेन मार्त्तण्डेन महत्तपः ॥

ବୈବସ୍ୱତ ନାମରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତପ କରିଥିଲେ। ଏକଦା ପୁତ୍ରକାମନାରେ ମାର୍ତ୍ତାଣ୍ଡ ମହାତପ କଲେ।

Verse 139

तत्तीर्थं येन विज्ञेयं मम मार्गानुसारिणा ॥ वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

ମୋ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଚିହ୍ନିବ; ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି ତାହାର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 140

मम पूर्वकथां वीर दुष्टकर्मानुसारिणीम् ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

ହେ ବୀର! ଦୁଷ୍ଟକର୍ମ ଅନୁସରଣକାରୀ ବିଷୟରେ ମୋ ପୂର୍ବକଥା ଶୁଣି, ପରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାର ବଚନ ଶୁଣି, କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଜନାଧିପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 141

कृतं चान्द्रायणं तत्र दशवर्षसहस्रकम् ॥ ततः सप्तसहस्राणि वायुभक्षस्तु संस्थितः ॥

ସେଠାରେ ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କଲେ। ତାପରେ ସାତହଜାର ବର୍ଷ କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 142

प्रवृत्ते चान्धकारे तु यत्र कश्चिन्न दृश्यते॥ सोमेन च विना भूमिर्दृश्यते चन्द्रसप्रभा॥

ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ଯେଉଁଠାରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ବିନା ପୃଥିବୀ ଚନ୍ଦ୍ରସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 143

उवाच मधुरं वाक्यं सुहितेनान्तरात्मना॥ किमिदं गोप्यते देवि ममाग्रे वरवर्णिनि॥

ସେ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ସୁହିତ ହୋଇ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ— “ଦେବି, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହା କାହିଁକି ଗୋପନ କରାଯାଉଛି?”

Verse 144

आलोकश्चैव दृश्येत सोमस्तत्र न दृश्यते॥ एवं त्वां वच्मि हे भद्रे एष विस्मयः परः॥

ସେଠାରେ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି— ଏହା ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

Verse 145

तथ्यमेव महाभागे पृच्छ्यमाना यशस्विनि॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचना॥

ହେ ମହାଭାଗେ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନି, ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ। ତାପରେ ପତିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ।

Verse 146

विवस्वन्तं महाभागं मम कर्मपरायणम्॥ वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्त्तते॥

ମୋ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରାୟଣ ମହାଭାଗ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ (ବାଛ). ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ— ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ସେହି ବର ମାଗ।

Verse 147

एतच्चिह्नं महाभागे पुण्ये सौकरवे मम॥ सौमतीर्थे विशालाक्षि येन मुच्यन्ति जन्तवः॥

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହା ମୋ ପୁଣ୍ୟ ସୌକରବ ପ୍ରଦେଶର ଚିହ୍ନ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ସୌମତୀର୍ଥରେ ଏହାଦ୍ୱାରା ଜନ୍ତୁମାନେ (ବନ୍ଧନ/କ୍ଲେଶରୁ) ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 148

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गानां महाधिपम्॥ भर्त्ता धर्मो यशो भर्त्ता भर्त्तैव प्रियमान्त्मनः॥

ସେ କଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମହାଧିପତିଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲା— “ପତି ହିଁ ଧର୍ମ, ପତି ହିଁ ଯଶ; ନିଶ୍ଚୟ ପତି ହିଁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରିୟ।”

Verse 149

ततो ममवचः श्रुत्वा कश्यपस्य सुतो बली॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच महद्वचः॥

ତାପରେ ମୋର ବଚନ ଶୁଣି କଶ୍ୟପପୁତ୍ର ବଳି, ମଧୁର ସ୍ୱର ଧରି, ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 150

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ प्रभावमस्य क्षेत्रस्य विस्मयं परमं महत्॥

ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହିବି; ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ। ଏହା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

Verse 151

तस्य पूर्वेण पार्श्वेन तीर्थं गृध्रवटं स्मृतम्॥ यत्राकामो मृतो गृध्रो मानुषत्वमुपागतः॥

ତାହାର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ଗୃଧ୍ରବଟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ମରିଥିବା ଗୃଧ୍ର ମାନବତ୍ୱ ପାଇଲା।

Verse 152

अवश्यमेव तद्वाच्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ तथापि नोत्सहे वक्तुं हृदि यत्परिवर्तते

ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଉଚିତ; ତଥାପି ମୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଛି, ତାହା କହିବାକୁ ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 153

यदि देव प्रसन्नोऽसि अयं मे दीयतां वरः ॥ पुत्रमिच्छाम्यहं देव प्रसादात्ते सुरेश्वर

ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 154

अकामा तु मृता तीर्थे आत्मनः कर्मनिश्चयात् ॥ मम क्षेत्रप्रभावेण सृगाली मानुषी भवेत्

ସେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା—ନିଜ କର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ଫଳରୁ; କିନ୍ତୁ ମୋ କ୍ଷେତ୍ର-ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସୃଗାଳୀ (ମାଦା ଶିଆଳ) ମାନବୀ ହେବ।

Verse 155

तव पीडाकरमिति तन्मां न प्रष्टुमर्हसि ॥ एतद्दुःखं महाभाग हृदि मे परिवर्तते

ଏହା ତୁମକୁ ପୀଡା ଦେବ—ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ଏହା ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟରେ ଘୁରିଘୁରି ରହେ।

Verse 156

विवस्वद्वचनं श्रुत्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरी ॥ तस्य शुद्धेन मनसा प्रोक्तवानस्मि सुन्दरी

ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।

Verse 157

राजपुत्री विशालाक्षी श्यामा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ गुणवद्रूपसम्पन्ना चतुःषष्टिकलान्विता

ସେ ରାଜକନ୍ୟା—ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ; ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଚତୁଃଷଷ୍ଟି କଳାରେ ନିପୁଣା।

Verse 158

सुखे हि वर्तसे नित्यं महाराजोऽसि सुन्दरः ॥ बह्व्यो मत्सदृशा भार्या स्तिष्ठन्त्यन्तःपुरे तव

ତୁମେ ସଦା ସୁଖରେ ବସୁଛ; ତୁମେ ମହାରାଜା ଓ ସୁନ୍ଦର। ମୋ ପରି ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତୁମର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରହୁଛନ୍ତି।

Verse 159

यमश्च यमुना चैव मिथुनं जनयिष्यतः ॥ एवं तस्य वरं दत्त्वा आदित्यस्य वसुन्धरे

ଯମ ଓ ଯମୁନା ନିଶ୍ଚୟ ଯୁଗଳ (ଜୁମେଲି) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଏଭଳି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସେଇ ବର ଦେଇ…

Verse 160

प्राश्नासि पिशितान्नं च प्रावारान्भूषणानि च ॥ आच्छादयसि यानैश्च हस्त्यश्व-रथपृष्ठगः

ତୁମେ ମାଂସ-ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଛ, ଏବଂ ଚାଦର ଓ ଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ପାଉଛ। ତଥା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ଯାନରେ ପରିବହିତ ହେଉଛ।

Verse 161

आत्मयोगप्रभावेण तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ आदित्योऽपि गतो भद्रे वेश्म स्वं च महाधनम्

ମୋର ଆତ୍ମଯୋଗ-ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୃହ ଓ ମହାଧନ ପାଖକୁ ଗଲା।

Verse 162

अहो तीर्थप्रभावो वै त्वया प्रोक्तो महान्मम ॥ यस्य देव प्रभावेण तिर्यग्योनित्वमागतौ ॥ गृध्रश्चैव सृगाली च प्राप्तौ वै मानुषीं तनुम् ॥

ଆହୋ! ତୁମେ ମୋତେ ତୀର୍ଥର ମହାନ ପ୍ରଭାବ କହିଲ। ଏହି ଦେବପ୍ରଭାବରେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଗୃଧ୍ର ଓ ସୃଗାଳୀ ମଧ୍ୟ ମାନବ ଦେହ ପାଇଲେ।

Verse 163

बिभर्षि स्वेच्छया राजन्न मां सम्प्रष्टुमर्हसि ॥ त्वं मे देवो गुरुः साक्षाद्भर्त्ता यज्ञः सनातनः ॥

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମୋତେ ଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ କରୁଛ; ତେଣୁ ତୁମକୁ ପଚାରିବାକୁ ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଗୁରୁ, ରକ୍ଷକ ଏବଂ ସନାତନ ଯଜ୍ଞତତ୍ତ୍ୱ।

Verse 164

दशवर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ अथवा तत्र सुष्रोणि म्रियते पुण्यवान्नरः ॥

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; କିମ୍ବା ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ନର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।

Verse 165

स्नानेन तत्र तीर्थे च मरणाद्वा जनार्दन ॥ कां गतिं वै प्रपद्यन्ते तन्ममाचक्ष्व केशव ॥

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ସେଠାରେ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାରୁ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ମରିବାରୁ ସେମାନେ କେଉଁ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି? ହେ କେଶବ, ତାହା ମୋତେ କହ।

Verse 166

यमलोकं न गच्छेत्तु तीर्थस्यास्य प्रभावतः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्नानस्य मरणस्य च ॥

ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ଯମଲୋକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ସ୍ନାନ ଓ ସେଠାରେ ମରଣ ବିଷୟରେ ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 167

चिह्नं च कीदृशं तेषां जायन्ते येन ते तथा ॥ अकामावपि तौ क्षेत्रे प्राप्तौ नु परमां गतिम् ॥

ସେମାନଙ୍କର କେମିତି ଚିହ୍ନ ଜନ୍ମେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସେପରି ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି? ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ କି?

Verse 168

पतिव्रतानां सर्वासामेष धर्मः सनातनः ॥ न संशये नियोक्तव्यः सुखस्थो हि पतिः स्त्रिया ॥

ସମସ୍ତ ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସନାତନ ଧର୍ମ—ସନ୍ଦେହରେ ପତିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କୁ ସୁଖସ୍ଥ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 169

फलं चैव यथावृत्तं तीर्थे सौकरवे मम ॥ आख्यानानां महाख्यानं क्रियाणां च महाक्रिया ॥

ଏବଂ ଫଳ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଘଟିଲା ସେପରି, ମୋର ସୌକରବ ତୀର୍ଥରେ—ଏହା ଆଖ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଖ୍ୟାନ, କ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାକ୍ରିୟା।

Verse 170

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुर्धर्मविदां वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥

ତାପରେ ପୃଥିବୀର ବଚନ ଶୁଣି, ଧର୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମକାମୀ ହୋଇ, ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 171

एतन्निश्चित्य मे पीडां न प्रष्टुं त्वमिहार्हसि ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

ମୋର ଏହି ପୀଡାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାପରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାର ବଚନ ଶୁଣି, କଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଜନାଧିପ (ରାଜା) (ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ)।

Verse 172

एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ एष तेजश्च मन्त्रश्च सर्वभागवतप्रियम्

“ଏହାହିଁ ଜପ୍ୟ; ଏହାହିଁ ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ ଏହାହିଁ ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନର ଆଚରଣ। ଏହାହିଁ ତେଜ, ଏହାହିଁ ମନ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତ ଭାଗବତ-ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।”

Verse 173

शृणु तत्त्वेन मे भूमे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उभौ तौ कारणाद्यस्मात्प्राप्तौ वै मानुषीं गतिम्

ହେ ଭୂମି! ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଶୁଣ। ଏକ ବିଶେଷ କାରଣରୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ମାନବ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 174

धर्मश्चार्थश्च कामश्च यशः स्वर्गश्च मानद ॥ पृष्टया मे सदा वाच्यं सर्वं सत्यं प्रियं तव

ହେ ମାନଦ! ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ଯଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ—ଏ ସବୁ ବିଷୟରେ ତୁମେ ପଚାରିଲେ, ମୋତେ ସଦା ସବୁ କହିବା ଉଚିତ: ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଯାହା ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ।

Verse 175

उवाच मधुरं वाक्यं भार्यापीडाभिपीडितः ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे शुभं वा यदि वाशुभम्

ଭାର୍ଯ୍ୟାର ପୀଡାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା: “ହେ ଭଦ୍ରେ! ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଶୁଣ—ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ।”

Verse 176

अवश्यमेव वक्तव्यं पृष्टया पतिना ध्रुवम् ॥ यानि गुह्यान्यगुह्यानि स्त्रियो धर्मपथे स्थिताः

ପତି ପଚାରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଅବଶ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ—ଗୁହ୍ୟ ହେଉ କି ଅଗୁହ୍ୟ; ଧର୍ମପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି ହୁଅନ୍ତି।

Verse 177

पिशुनाय न दातव्यं मूर्खे भागवते न तु ॥ न च वैश्याय शूद्राय येन जानन्ति मां परम्

ଏହା ପିଶୁନକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୂର୍ଖକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ସେ ‘ଭାଗବତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ କି ଶୂଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋତେ ପରମ ଭାବେ ଜାଣିବେ।

Verse 178

तस्मिन्काले ह्यतिक्रान्ते मम कर्मविनिश्चयात् ॥ त्रेतायुगे ह्युपक्रान्ते ज्ञाते च युगसंस्थितौ

ସେ ସମୟ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ମୋ କର୍ମ-ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସାରେ; ତ୍ରେତାୟୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ଯୁଗ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜଣା ପଡ଼ିଲା…

Verse 179

पण्डितानां सभामध्ये ये च भागवता भुवि ॥ मठे ब्राह्मणमध्ये तु ये च वेदविदां वराः

ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସଭାମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ତଥା ମଠରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଯେମାନେ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ…

Verse 180

तत्र राजा महाभागः स्वधर्मकृतनिश्चयः ॥ ब्रह्मदत्तेति विख्यातः पुरं काम्पिल्लमास्थितः

ସେଠାରେ ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା—ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ—‘ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, କାମ୍ପିଲ୍ଲ ନଗରରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 181

भर्त्तारं च समासाद्य रहस्तां गोपयन्ति न ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म रागलोभप्रमोहिता

ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରି ସେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଲୁଚାଇଲା ନାହିଁ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରି, ରାଗ ଓ ଲୋଭରେ ସେ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 182

दीक्षिताय च दातव्यं ये च शास्त्राणि जानते ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुण्यं सौकरवे महत्

ଏହା ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ସୌକରବ (ବରାହ-ପରମ୍ପରା) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 183

तस्य पुत्रो महाभागः सर्वधर्मेषु निष्ठितः ॥ सोमदत्तेति विख्यातः कुमारः शुभलक्षणः

ତାହାର ପୁତ୍ର ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ‘ସୋମଦତ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ କୁମାର ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 184

या सुगोपायते गुह्यं सती सा नोच्यते बुधैः ॥ एवं चिन्त्य महाभागे ब्रूहि सत्यं यशस्विनि

ଯେ ସତୀ ନାରୀ ଗୁହ୍ୟ କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବି, ହେ ମହାଭାଗେ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନି, ସତ୍ୟ କହ।

Verse 185

य एतत्पठते सुभ्रु कल्य उत्थाय मानवः ॥ तेन द्वादशवर्षाणि चिन्तितोऽहं न संशयः

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ଯେ ମଣିଷ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହା ପଢ଼େ, ମୁଁ ତାକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 186

पित्रर्थे मृगयां यातो मृगलिप्सुर्वने तदा ॥ अरण्ये स तदा गत्वा व्याघ्रसिंहनिषेविते

ପିତାଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେ ସେତେବେଳେ ଶିକାରକୁ ଗଲା, ବନରେ ମୃଗକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି। ସେ ସମୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ସିଂହମାନେ ନିଷେବିତ ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 187

अधर्मस्ते न भविता गुह्यार्थकथने मम ॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा सा देवी परमप्रिया

ମୋତେ ଗୁହ୍ୟ ଅର୍ଥକଥା କହିଲେ ତୁମର ଅଧର୍ମ ହେବ ନାହିଁ। ତାପରେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ପରମପ୍ରିୟା ଦେବୀ (ଉତ୍ତର ଦେଲେ)।

Verse 188

न स जायेत गर्भेषु मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ यः पठेदेकमध्यायं तारयेत्स कुलान्दश

ସେ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ସେ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ, ସେ ନିଜ କୁଳର ଦଶ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ତାରେ।

Verse 189

अङ्गमध्ये तु विद्धा सा स्फुरन्ती सर्वमङ्गला ॥ तथा सा बाणसन्तप्ता व्यथया च परिप्लुता

ଦେହର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କମ୍ପିତ ହେଲା। ବାଣର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ୟଥାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 190

अवश्यमेव वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ यदि गुह्यं न मे कार्यं श्रूयतां राजसत्तम

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଉଚିତ—ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମନୀତି। ଯଦି ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଗୁହ୍ୟ ରଖିବାର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 191

पीत्वा सा सलिलं तत्र वृक्षं शाकोटकङ्गता ॥ आतपेन परिक्लान्ता बाणविद्धातुरा भृशम्

ସେଠାରେ ଜଳ ପିଇ ସେ ଶାକୋଟକ ଗଛ ପାଖକୁ ଗଲା। ଧୂପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ବାଣବିଦ୍ଧ ହେତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇ ସେ ଭାରି କଷ୍ଟ ପାଇଲା।

Verse 192

अभिषिञ्चस्व राज्ये स्वे ज्येष्ठं पुत्रं कुलोचितम्॥ एहि नाथ मया सार्द्धं क्षेत्रं सौकरवं प्रति॥

ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ କୁଳୋଚିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ହେ ନାଥ, ମୋ ସହିତ ‘ସୌକରବ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତି ଆସନ୍ତୁ।

Verse 193

अकामाऽ मुञ्चती प्राणान् तीर्थं सोमात्मकं प्रति॥ एतस्मिन्नन्तरे भद्रे राजपुत्रः क्षुधार्दितः॥

ସେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ସୋମସ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲା। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ରାଜପୁତ୍ର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା।

Verse 194

ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः॥ बाढमित्येव वाक्येन छन्दयामास तां प्रियाम्॥

ତାପରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାର ବଚନ ଶୁଣି କଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ‘ବାଢମ୍’ ବୋଲି କହି ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 195

प्राप्तो गृध्रवटं तीर्थं विश्रामं तत्र चाकरोट्॥ अथ पश्यति गृध्रं स वटशाखां समाश्रितम्॥

ସେ ଗୃଧ୍ରବଟ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲା। ପରେ ସେ ବଟବୃକ୍ଷର ଶାଖାରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 196

दास्यामि राज्यं पुत्राय वचनात्तव सुन्दरि॥ यथा पूर्वं मया लब्धं स्वपितुर्यद्यथाक्रमम्॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମ ବଚନ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦେବି—ଯେପରି ପୂର୍ବେ ମୁଁ ନିଜ ପିତାଠାରୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ପାଇଥିଲି।

Verse 197

एकेन स तु बाणेन तया गृध्रो निपातितः॥ स तत्र पतितो गृध्रो वटमूले यशस्विनि॥

ସେ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ତାହା ଗୃଧ୍ରକୁ ନିପାତ କଲା। ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ସେ ଗୃଧ୍ର ସେଠାରେ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 198

इत्युक्त्वा तौ महाभागौ युक्तं चैव परस्परम्॥ राजा च राजपुत्री च निष्क्रान्तौ तद्गृहात्ततः॥

ଏହିପରି କହି ସେଇ ଦୁଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ପରସ୍ପର ସମ୍ମତ ହୋଇ—ରାଜା ଓ ରାଜକୁମାରୀ—ସେ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 199

गतासुर्नष्टसंज्ञो वै बाणभिन्नस्तथा हृदि॥ तं दृष्ट्वा पतितं गृध्रं राजपुत्रस्तुतोष ह॥

ତାହାର ପ୍ରାଣବାୟୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ନଷ୍ଟ, ହୃଦୟ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ; ପତିତ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜପୁତ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 200

ततः कञ्चुकिनं दृष्ट्वा प्रोवाचोच्चस्वरेण च॥ अपसारय सर्वं वै जनमावृत्य तिष्ठति॥

ତାପରେ କଞ୍ଚୁକିକୁ ଦେଖି ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲା—“ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହଟା; ପଥ ଆବୃତ କରି ଏଠି ଦଢ଼ି ରୁହ।”