Varaha Purana - Adhyaya 136
Varaha PuranaAdhyaya 136127 Shlokas

Adhyaya 136: A Sūtra-like Manual of Expiations for Ritual Transgressions

Prāyaścittakarmasūtra

Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବରାହ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ‘ମମ କର୍ମାଣି’—ବରାହ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଚାର-ବିଧି ଭଙ୍ଗ ହେଲେ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ତାହା ସୂତ୍ରଶୈଳୀରେ କହନ୍ତି। ପୂଜାର ଦୀପ ସ୍ପର୍ଶ, ଶ୍ମଶାନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଅଶୌଚ ସ୍ପର୍ଶ ପରେ ସମୀପଗମନ, ଅନୁଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ, ଶୁଚିତା ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଭଙ୍ଗ—ଏହି ଦୋଷମାନଙ୍କ ଫଳରୂପେ ନୀଚ ଯୋନି (ଶିଆଳ, ଗିଧ, ପିଶାଚ ଆଦି) ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅପମାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପରେ ଦୋଷଶମନ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥଭକ୍ତ/ଅଷ୍ଟଭକ୍ତ ଉପବାସ, ଆକାଶଶୟନ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ, ତିଥି-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ରତ—ବିଶେଷକରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ—ବିଧାନ କରାଯାଇଛି। ଶ୍ମଶାନ ବିଷୟରେ ପୃଥିବୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାପଶମନ ସହିତ ଜଡିତ କାରଣକଥା କହି ଶ୍ମଶାନର ‘ମଳିନତା’ର ହେତୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବକର୍ମରେ ନୈତିକ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ—ତେଣୁ ସଂଯମିତ ଆଚରଣ ଆବଶ୍ୟକ—ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ।

Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

Prāyaścitta (expiation) as ritual-ethical repairŚuklapakṣa-dvādaśī as calendrical marker for observancePañcagavya as a purification mediumĀkāśaśayana (sleeping in the open) and regulated diet (caturthabhakta/aṣṭabhakta)Śmaśāna (cremation ground) as a morally charged landscapeKarmic causality expressed through rebirth typologies and social degradationBhāgavata identity and disciplined ācāra (conduct) as remediation
Sanskrit recitationVaraha Purana Adhyaya 136

Shlokas in Adhyaya 136

Verse 1

अथ प्रायश्चित्तकर्मसूत्रम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दीपं स्पृष्ट्वा तु यो देवि मम कर्माणि कारयेत् ॥ तस्यापराधाद्वै भूमे पापं प्राप्नोति मानवः

ଏବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକର୍ମସୂତ୍ର (ନିୟମ) ଆରମ୍ଭ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବି! ଯେ ଦୀପକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମୋର କର୍ମ (ଅନୁଷ୍ଠାନ) କରାଏ, ସେଇ ଅପରାଧରୁ, ହେ ଭୂମେ, ମନୁଷ୍ୟ ପାପ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 2

तच्छृणुष्व महाभागे कथ्यमानं मया अनघे ॥ जायते षष्टिवर्षाणि कुष्ठी गात्रपरिप्लुतः

ହେ ମହାଭାଗେ, ହେ ଅନଘେ! ମୋର କଥା ଶୁଣ—ମନୁଷ୍ୟ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଷ୍ଠୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଦେହ ସମଗ୍ରେ ରୋଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ରହେ।

Verse 3

चाण्डालस्य गृहे तत्र एवमेतन्न संशयः ॥ एवं भुक्त्वा तु तत्कर्म मम क्षेत्रे मृतो यदि

ସେଠାରେ ଚାଣ୍ଡାଳର ଘରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେଇ କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରି, ଯଦି କେହି ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ…

Verse 4

मद्भक्तश्चैव जायेत शुद्धे भागवते गृहे ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपस्य स्पर्शनाद्भुवि

ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଭକ୍ତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେବ। ଦୀପ ସ୍ପର୍ଶ ହେତୁ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ମୁଁ ତାହା କହିବି।

Verse 5

तरन्ति मनुजा येन कष्टं चाण्डालयोनिषु ॥ यस्य कस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे च द्वादशी

ଏହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚାଣ୍ଡାଳ-ୟୋନିରେ ଜନ୍ମର କଷ୍ଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଯେକୌଣସି ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀରେ…

Verse 6

चतुर्थभक्तमाहारमाकाशशयने स्वपेत् ॥ दीपं दत्त्वापराधाद्वै तरन्ति मनुजा भुवि

ଚତୁର୍ଥଭକ୍ତରୂପେ (ଅଳ୍ପ/କମ୍ବାର) ଆହାର କରି ଆକାଶଶୟନେ ଶୟନ କରୁ। ଦୀପଦାନ କଲେ ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅପରାଧରୁ ତରନ୍ତି।

Verse 7

शुचिर्भूत्वा यथान्यायं मम कर्मपथे स्थितः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्पर्शने दीपकस्य तु

ଶୁଚି ହୋଇ, ଯଥାନ୍ୟାୟ ମୋର କର୍ମପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି—ହେ ଭଦ୍ରେ, ଦୀପକ ସ୍ପର୍ଶ ବିଷୟରେ ଏହା ତୋତେ କହିଲି।

Verse 8

संसारशोधनं चैव यत्कृत्वा लभते शुभम् ॥ श्मशानं यो नरो गत्वा अस्नात्वैव तु मां स्पृशेत्

ଏହା ମଧ୍ୟ ସଂସାର-ଶୋଧନ; ଏହା କଲେ ଶୁଭ ଲାଭ ମିଳେ। ଯେ ନର ଶ୍ମଶାନକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ ନକରି ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ…

Verse 9

मम दोषापराधस्य शृणु तत्त्वेन यत्फलम् ॥ जम्बुको जायते भूमौ वर्षाणां नव पञ्च च ॥

ମୋର ଦୋଷ ଓ ଅପରାଧର ଫଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ: ସେ ପୃଥିବୀରେ ନଅ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ (ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ) ଜମ୍ବୁକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 10

पिशाचो जायते तत्र वर्षाणि नव पञ्च च ॥ ततस्तु कुणपोच्छिष्टं त्रिंशद्वर्षाणि खादति ॥

ସେଠାରେ ସେ ନଅ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ (ମୋଟ ଚଉଦ ବର୍ଷ) ପିଶାଚ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ତାପରେ ତିରିଶ ବର୍ଷ ଶବର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଏ।

Verse 11

ततो नारायणाच्छ्रुत्वा धरणी वाक्यमब्रवीत् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥

ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଧରଣୀ ଏହି କଥା କହିଲେ—“ହେ ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦନ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ।”

Verse 12

परं कौतूहलं देव निखिलं वक्तुमर्हसि ॥ श्मशानं पुण्डरीकाक्ष ईश्वरेण प्रशंसितम् ॥

ହେ ଦେବ, ଏହି ପରମ କୌତୁହଳଜନକ ସମଗ୍ର ବିଷୟ ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ। ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଶ୍ମଶାନକୁ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।

Verse 13

किं त्वत्र त्रिगुणं देव पवित्रे शिवभाषिते ॥ स तव रमते नित्यं भगवान्स्तु महामतिः ॥

କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ପବିତ୍ର ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ତ୍ରିଗୁଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅର୍ଥ କ’ଣ? କାରଣ ସେଇ ମହାମତି ଭଗବାନ ଏଥିରେ ନିତ୍ୟ ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 14

कपालं गृह्य देवोऽत्र दीप्तिमन्तं महौजसम् ॥ प्रशंसितं च रुद्रेण भवता किं विनिन्दितम् ॥

ଏଠାରେ କପାଳ ଧାରଣ କରି ସେ ଦେବ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାଉଜସ୍ବୀ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ମଧ୍ୟ। ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି?

Verse 15

श्मशानं पद्मपत्राक्ष रुद्रस्य च निशि प्रियम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि इदमाख्यानमुत्तमम् ॥

ହେ ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷି! ଶ୍ମଶାନ ମଧ୍ୟ ରାତିରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ତତ୍ତ୍ୱପୂର୍ବକ ମୋର ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣ।

Verse 16

अद्यापि ते न जानन्ति ह्यनघे संहितव्रताः ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म सर्वभूतपतिं हरिम् ॥

ହେ ଅନଘେ! ଆଜି ମଧ୍ୟ ସଂଯତବ୍ରତୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ଅତି ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ହରି ସର୍ବଭୂତପତି ବୋଲି।

Verse 17

हत्वा च बालान्वृद्धांश्च त्रिपुरे रूपिणीः स्त्रियः ॥ तेन पापेन सम्बद्धो न शक्नोति विचेष्टितुम् ॥

ତ୍ରିପୁରାରେ ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ରୂପବତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେହି ପାପରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କ୍ରିୟା କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 18

प्रणष्टमानसैश्वर्यो नष्टा माया च योगिनः ॥ विवर्णवदनो भूत्वा तिष्ठते स महेश्वरः ॥

ତାହାର ମାନସିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଯୋଗୀର ମାୟା ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସେ ମହେଶ୍ୱର ବିବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 19

ततो ध्यातो मया देवि शङ्करः पुनरेष्यति ॥ यावत्पश्यामि तं देवं देवि दिव्येन चक्षुषा

ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କଲି—“ଶଙ୍କର ପୁନଃ ଫେରିଆସିବେ”—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି।

Verse 20

नष्टं मायाबलं रुद्रं सर्वभूतमहेश्वरम् ॥ ततोऽहं तत्र गत्वा तु यष्टुकामं त्र्यम्बकम्

ସର୍ବଭୂତମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମାୟାବଳ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 21

नष्टसंज्ञो हतज्ञानो नष्टयोगबलोऽबलः ॥ तत ईशो मया चोक्तो वाक्यमेवं सुखावहम्

ସେ ସଂଜ୍ଞାହୀନ, ଜ୍ଞାନହୀନ ଓ ଯୋଗବଳ ହରାଇ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ; ତେବେ ମୁଁ ଈଶଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ ଏମିତି ବାକ୍ୟ କହିଲି।

Verse 22

किमिदं तिष्ठसे रुद्र कश्मलेन समावृतः ॥ त्वं कर्त्ता च विकर्त्ता च विकाराकार एव च

ହେ ରୁଦ୍ର, କଶ୍ମଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଏଭଳି କାହିଁକି ଦାଁଡ଼ିଛ? ତୁମେ କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ, ବିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ; ବିକାରର ଆକାର ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 23

त्वं वैशाख्यं वियोगं च त्वं योनिस्त्वं परायणम् ॥ त्वमुग्रदेवदेवादिस्त्वं साम त्वं तथा दिशः

ତୁମେ ବୈଶାଖ୍ୟ ଓ ବିୟୋଗ; ତୁମେ ଯୋନି, ତୁମେ ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ଉଗ୍ର, ଦେବ ଓ ଦିବ୍ୟଗଣଙ୍କ ଆଦି; ତୁମେ ସାମଗାନ ଏବଂ ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 24

किं न बुध्यति चात्मानं गणैः परिवृतो भवान् ॥ किमिदं देवदेवेश विवर्णः पृथुलोचनः

ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନୁନାହ କି? ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଏହା କ’ଣ—ତୁମେ ବିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୃଥୁଲୋଚନ କାହିଁକି?

Verse 25

तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन यत्पृष्टोऽसि मया भवान् ॥ स्मर योगं च मायां च पश्य विष्णोर्महात्मनः

ଏହେତୁ ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଛି, ତାହା ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟଭାବେ ମୋତେ କୁହ। ଯୋଗ ଓ ମାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କର; ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କର।

Verse 26

तव चैव प्रियार्थाय येनाहमिह चागतः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा लब्धसंज्ञो महेश्वरः

ତୁମ ହିତ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତାପରେ ମୋ କଥା ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର ପୁନର୍ବାର ସଚେତନ ହେଲେ।

Verse 27

उवाच मधुरं वाक्यं पापसंतप्तलोचनः ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव कोऽन्योऽप्येवं करिष्यति

ତେବେ ପାପରେ ଦଗ୍ଧ ନୟନବାନ ସେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ମୋ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ; ଏପରି ଆଉ କିଏ କରିବ?”

Verse 28

लब्धो योगश्च साङ्ख्यं च जातोऽस्मि विगतज्वरः ॥ त्वत्प्रसादेन जातोऽस्मि पूर्णाम्बुरिव सागरः

ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ପୁନଃ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଜ୍ୱରସଦୃଶ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ସମାନ ହୋଇଛି।

Verse 29

अहं त्वां तु विजानामि मां त्वं जानासि माधव ॥ आवयोरन्तरं कोऽपि न पश्यति जनार्दन

ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣ, ହେ ମାଧବ। ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କେହି ଦେଖେନାହିଁ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।

Verse 30

ब्रह्माणं तु विजानाति नावयोरन्तरेण हि ॥ साधु विष्णो महाभाग सर्वमायाकरण्डक

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣନ୍ତି; କାରଣ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଭଲ କହିଲ—ତୁମେ ସମସ୍ତ ମାୟାର କରଣ୍ଡକ (ପେଟି) ଅଟ।

Verse 31

एवं मह्यं हरो वाक्यमुक्त्वा भूतमहेश्वरः ॥ मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय पुनः प्रोवाच माधवि

ଏଭଳି ମୋତେ ଏହି ବଚନ କହି, ଭୂତମହେଶ୍ୱର ହର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ ଧାରଣ କଲେ; ପରେ, ହେ ମାଧବୀ, ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 32

तव विष्णो प्रसादेन मया तत्त्रिपुरं हतम् ॥ निहता दानवास्तत्र गर्भिण्यश्च निपातिताः

ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସେଇ ତ୍ରିପୁରକୁ ହତ କରିଲି। ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଭିଣୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 33

बालवृद्धा हतास्तत्र विस्फुरन्तो दिशो दश ॥ तस्य पापस्य दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्

ସେଠାରେ ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲେ; ଦଶ ଦିଗ ଯେନ ଥରଥର କମ୍ପିତ ହେଉଛି। ସେଇ ପାପର ଦୋଷରେ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରୁନି।

Verse 34

प्रणष्टयोगमायश्च नष्टैश्वर्यश्च माधव ॥ किं कर्त्तव्यं मया विष्णो पापावस्थेन सम्प्रति

ହେ ମାଧବ, ମୋର ଯୋଗମାୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ପାପରେ ଦୂଷିତ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 35

विष्णो तत्त्वेन मे ब्रूहि शोधनं पापनाशनम् ॥ येन वै कृतमात्रेण शुद्धो मुच्येत किल्बिषात्

ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ମୋତେ ସେହି ପାପନାଶକ ଶୋଧନ କହ, ଯାହା ଏକଥର କରିଲେ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କିଲ୍ବିଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 36

एवं चिन्तात्मनस्तस्य मया रुद्रस्य भाषितम् ॥ कपालमालां गृहीत्वा समलं गच्छ शङ्कर

ରୁଦ୍ର ଏଭଳି ଚିନ୍ତାକୁଳ ମନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—‘କପାଳମାଳା ଧରି, ହେ ଶଙ୍କର, ସେହି ଅଶୁଚି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ।’

Verse 37

कीदृशः समलो विष्णो यत्र गच्छामहे वयम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा शङ्करस्य महेश्वरि

‘ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଯେଉଁ ଅଶୁଚି ସ୍ଥାନକୁ ଆମେ ଯିବାକୁ ହେବ, ସେହିଟି କିପରି?’ ତାପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ…

Verse 38

तत्पापशोधनार्थाय मया वाक्यं प्रभाषितम् ॥ श्मशानं समलं रुद्र पूतिको व्रणगन्धिकः

ସେହି ପାପ ଶୋଧନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଲି—‘ହେ ରୁଦ୍ର, ଶ୍ମଶାନ ଅଶୁଚି; ସେଠା ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ, ଘାଉର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।’

Verse 39

स्वयं तिष्ठन्ति वै तत्र मनुजा विगतस्पृहाः ॥ तत्र गृह्य कपालानि रम तत्रैव शङ्कर ॥

ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ରହନ୍ତି, ସ୍ପୃହାରହିତ ହୋଇ। ସେଠାରେ କପାଳପାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ଶଙ୍କର, ସେଠାରେଇ ବସି ରମଣ କର।

Verse 40

तत्र वर्षसहस्राणि दिव्यान्येव दृढव्रतः ॥ ततो भक्षय मांसानि पापक्शयचिकीर्षुकः ॥

ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ଦିବ୍ୟ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ରୁହ; ପରେ ପାପକ୍ଷୟ ଇଚ୍ଛାରେ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କର।

Verse 41

हतानां चैव मांसानि ये च भोज्यास्तव प्रियाः ॥ एवं सर्वैर्गणैः सार्द्धं वस तत्र सुनिश्चितः ॥

ହତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ମାଂସ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ, ସେହି ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କର; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଗଣ ସହିତ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟରେ ବସ।

Verse 42

पूर्णे वर्षसहस्रे तु स्थित्वा त्वं समले पुनः ॥ गच्छाश्रमपदं पश्चाद्गौतमस्य महामुनेः ॥

ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେହି ମଳିନ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ରହି; ତାପରେ ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମପଦକୁ ଯାଅ।

Verse 43

तत्र ज्ञास्यसि चात्मानं गौतमाश्रमसंस्थितः ॥ प्रसादाद्गौतममुनेर्भवता गतकिल्बिषः ॥

ସେଠାରେ ଗୌତମାଶ୍ରମରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିବ; ଗୌତମମୁନିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମର କିଲ୍ବିଷ ନଶିବ।

Verse 44

सततं पापसम्पन्नं कपालं शिरसि स्थितम् ॥ ऋषिः पातयितुं शक्तस्त्वत्प्रसादान्न सशङ्क्यः ॥

ସତତ ପାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି କପାଳ ତୁମ ଶିରରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଋଷି ତାହାକୁ ପତିତ କରିବାରେ ସମର୍ଥ—ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 45

एवं रुद्रं वरं दत्त्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ रुद्रोऽपि भ्रमते तत्र श्मशाने पापसंवृते ॥

ଏଭଳି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ମୁଁ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି। ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପାପାବୃତ ଶ୍ମଶାନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 46

एतत्ते कथितं भद्रे श्मशानं मे जुगुप्सितम् ॥ विना तु कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ତୋତେ କହିଲି—ଶ୍ମଶାନ ମୋ ପାଇଁ ଜୁଗୁପ୍ସିତ। କିନ୍ତୁ ବିହିତ ସଂସ୍କାର ବିନା ମୁଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକର୍ମରେ ପରାୟଣ ଅଛି।

Verse 47

प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन शुध्यति किल्बिषात् ॥ कृत्वा चतुर्थभक्षं तु दिनानि दश पञ्च च ॥

ଯେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଦୋଷରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ‘ଚତୁର୍ଥ-ଭକ୍ଷ’ ନିୟମ କରି ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଦିନ (ଅର୍ଥାତ ପନ୍ଦର ଦିନ) ପାଳନ କର।

Verse 48

आकाशशयनं कुर्यादेकवस्त्रः कुशासने ॥ प्रभाते पञ्चगव्यं च पातव्यं कर्मशोधनम् ॥

ଏକବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି କୁଶାସନ ଉପରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ କରିବ। ପ୍ରଭାତେ କର୍ମଶୋଧନ ପାଇଁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मम लोकं स गच्छति ॥ पिण्याकं भक्षयित्वा तु यो देवमुपसर्पति

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ପିଣ୍ୟାକ (ତେଲଖଳି) ଭକ୍ଷଣ କରି ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନାର୍ଥେ ସମୀପସ୍ଥ ହୁଏ…

Verse 50

तस्य वै शृणु सुश्रोणि प्रायश्चित्तं सुशोधनम् ॥ उलूको दश वर्षाणि कच्छपस्तु समास्त्रयः

ସେହି ବିଷୟରେ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ଶୁଭଶୋଧକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୁଣ। (ଫଳରେ) ଦଶ ବର୍ଷ ପଚା-ଯୋନି ଏବଂ ତିନି ବର୍ଷ କଚ୍ଛପ-ଯୋନି ହୁଏ।

Verse 51

जायते मानवस्तत्र मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपश्यन्ते संसारेऽस्मिन्वसुन्धरे

ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ମୋର ବିଧିକୃତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ। କିନ୍ତୁ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ସେମାନେ ଯେ ଦୋଷ ଦେଖନ୍ତି…

Verse 52

तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत संसारान्तं च गच्छति

ତାହା ପାଇଁ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ମୁଁ ମହାଓଜସ୍ବୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସଂସାରର ଅନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 53

यावकेन दिनैकं तु गोमूत्रेण च कारयेत् ॥ रात्रौ वीरासनं कुर्यादाकाशशयने वसेत्

ଏକ ଦିନ ଯାବକ (ଯବାଦି ଧାନ୍ୟ) ଓ ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ (ବ୍ରତ) କରିବ। ରାତିରେ ବୀରାସନ କରି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ କରିବ।

Verse 54

न स गच्छति संसारं मम लोकं स गच्छति ॥ वराहमांसनेन तु यो मम कुर्वीत प्रापणम्

ସେ ପୁଣି ସଂସାରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଜଣେ ବରାହମାଂସ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅର୍ପଣ (ପ୍ରାପଣ) କରେ…

Verse 55

यावद्रोम वराहस्य मम गात्रेषु संस्थितम् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि नरके पच्यते भुवि

ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବରାହର ଗୋଟିଏ ରୋମ ମଧ୍ୟ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ସ୍ଥିତ ରହେ, ସେତେଦିନ ସେ ଭୂମିର ନରକଲୋକରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦହି ପକାଯାଏ।

Verse 56

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वाराहेण तु मांसनेन यस्तु कुर्वीत प्रापणम्

ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ତାହା ଶୁଣ। ଯେ କେହି ବରାହମାଂସ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ (ପ୍ରାପଣ) କରେ…

Verse 57

यावत् तत्तनुसंस्थं तु भजते तु प्रतिष्ठितम् ॥ तावत्स पतते देवि सौकरीं योनिमास्थितः

ଯେତେଦିନ ସେ (ଦୋଷ/କର୍ମ) ତାହାର ଦେହରେ ସ୍ଥିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ, ସେତେଦିନ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ସୌକରୀ ଯୋନି ଆଶ୍ରୟ କରି ପତିତ ହୁଏ।

Verse 58

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यां गतिं सम्प्रपद्येत मम कर्मपरायणः

ଆଉ ମୁଁ କହୁଛି—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଶୁଣ: ଯେ ମୋର ବିହିତ ଆଚାର-କର୍ମରେ ପରାୟଣ, ସେ କେଉଁ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 59

अन्धो भूत्वा ततो देवि जन्म चैवं प्रतिष्ठितम् ॥ एवं गत्वा तु संसारं वराहमांसप्रापणात्

ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏହିପରି ତାହାର ଜନ୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ବରାହମାଂସ ପ୍ରାପ୍ତିର ଫଳରେ ଏଭଳି ସେ ସଂସାରରେ ଘୁରିବୁଲେ।

Verse 60

जायते विपुले सिद्धे कुले भागवते शुचिः ॥ विनीतः कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः

ସେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସିଦ୍ଧ, ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତ ଶୁଚି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ବିନୀତ, ସଂସ୍କାରସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ମୋ ଅନୁକୂଳ କର୍ମରେ ପରାୟଣ।

Verse 61

द्रव्यवाङ्गुणवांश्चैव रूपवाञ्छीलवाञ्छुचिः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य कायविशोधनम्

ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଣ, ରୂପ, ଶୀଳ ଓ ଶୁଚିତାରେ ଯୁକ୍ତ ତାହା ପାଇଁ—ଏବେ ମୁଁ ତାହାର କାୟ-ଶୋଧନ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିବି।

Verse 62

किल्बिषाद्येन मुच्येत मम कर्मपरायणः ॥ फलाहारो दिनान्सप्त सप्त मूलाशनस्तथा

ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ଅନୁକୂଳ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ—ସେ ସାତ ଦିନ ଫଳାହାର କରୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ସାତ ଦିନ ମୂଳାହାର କରୁ।

Verse 63

दिनानि सप्त तिष्ठेत सप्त वै पायसेन च ॥ तक्रेण सप्त दिवसान्सप्त पावकभोजनः

ସେ ସାତ ଦିନ ନିୟମ ରଖୁ; ପରେ ସାତ ଦିନ ପାୟସ (କ୍ଷୀରାନ୍ନ) ସହ; ସାତ ଦିନ ତକ୍ର (ଛାଛ) ସହ; ଏବଂ ସାତ ଦିନ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପକା ଭୋଜନ କରୁ।

Verse 64

तत्र दोषं प्रवक्ष्यामि शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥ दशकवर्षसहस्राणि दरिद्रो जायते पुनः

ସେଠାର ଦୋଷ ମୁଁ କହୁଛି—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ: ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃପୁନଃ ଦରିଦ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 65

ततो भवेत्सुपूतात्मा मद्भक्तः स न संशयः ॥ यस्तु भागवतो भूत्वा कामरागेण मोहितः

ତେବେ ସେ ସୁପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ହୁଏ; ସେ ମୋର ଭକ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଭାଗବତ ଭକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାମ ଓ ରାଗରେ ମୋହିତ ହୁଏ…

Verse 66

दीक्षितः पिबते मद्यं प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ଦୀକ୍ଷିତ ଯଦି ମଦ୍ୟ ପାନ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହିବି—ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଶୁଣ।

Verse 67

अग्निवर्णां सुरां पीत्वा तेन मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत्

ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ସୁରା ପାନ କଲେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରେ…

Verse 68

न स लिप्यति पापेन संसारं च न गच्छति ॥ कौसुम्भं चैव यः शाकं भक्षयेन्मम पूजकः

ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଆଉ ଯେ ମୋର ପୂଜକ ହୋଇ ‘କୌସୁମ୍ଭ’ ନାମକ ଶାକ ଭକ୍ଷଣ କରେ…

Verse 69

नरके पच्यते घोरे दश पञ्च च सूकरः ॥ ततो गच्छेच्छ्वयोनौ च त्रीणि वर्षाणि जम्बुकः ॥

ସେ ଘୋର ନରକରେ ପଚାଯାଏ; ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ସୂକର ହୁଏ। ତାପରେ କୁକୁର ଯୋନିକୁ ଯାଇ ତିନି ବର୍ଷ ଜମ୍ବୁକ (ଶିଆଳ) ହୁଏ।

Verse 70

वर्षमेकं ततः शुध्येन्मत्कर्मणि रतः शुचिः ॥ मम लोकमवाप्नोति शुद्धो भूत्वा वसुन्धरे ॥

ତତଃ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଚି ହୋଇ, ମୋ କର୍ମରେ ରତ ଓ ନିୟମଶୀଳ ରହି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 71

ततो भूमिर्वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच पुनर्हरिम् ॥ कुसुम्भशाकनैवेद्यप्रापणेन च किल्बिषात् ॥

ତେବେ ଭୂମି ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ପୁନର୍ବାର ହରିଙ୍କୁ କହିଲା— ‘କୁସୁମ୍ଭ-ଶାକର ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ/ଅର୍ପଣ କରିବାରୁ ଯେ ଦୋଷ ହୁଏ…’

Verse 72

कथं मुच्येत देवेश प्रायश्चित्तं वद प्रभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यो मे कुसुम्भशाकेन प्रापणं कुरुते नरः ॥

‘ହେ ଦେବେଶ! ସେ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେବ? ହେ ପ୍ରଭୋ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତୁ।’ ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ‘ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମୋତେ କୁସୁମ୍ଭ-ଶାକରେ (ନୈବେଦ୍ୟ) ପ୍ରଦାନ କରେ…’

Verse 73

भक्षणे तु कृते कुर्याच्चान्द्रायणमतन्द्रितः ॥ प्रापणे तु कृते कुर्याद्द्वादशाहं पयोव्रतम् ॥

ଯଦି ଭକ୍ଷଣ ହୋଇଥାଏ ତେବେ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି କେବଳ ପ୍ରାପଣ (ଅର୍ପଣ) ହୋଇଥାଏ ତେବେ ବାର ଦିନର ପୟୋବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं च गच्छति ॥

ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ।

Verse 75

यः पारक्येण वस्त्रेण न धूतेन च माधवि ॥ प्रायश्चित्ती भवेनमूर्खो मम कर्मपरायणः ॥

ହେ ମାଧବୀ, ଯେ ପରର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଧୋତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ମୋର କର୍ମ କରେ, ସେ ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖ ହୋଇ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 76

करोति मम कर्माणि स्पृशते मां तदा स्थितः ॥ मृगो वै जायते देवि वर्षाणि त्रीणि सप्त च ॥

ସେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ମୋର କର୍ମ କରେ ଏବଂ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ; ତେବେ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃଗ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ତିନି ଓ ସାତ ବର୍ଷ (ଅର୍ଥାତ ସାତ ବର୍ଷର କାଳ) ରହେ।

Verse 77

हीनपादेन जायेत चैकं जन्म वसुन्धरे ॥ मूर्खश्च क्रोधनश्चैव मद्भक्तश्चैव जायते ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ସେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ହୀନ (ଦୋଷଯୁକ୍ତ) ପାଦ ସହ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ମୂର୍ଖ ଓ କ୍ରୋଧୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ—ତଥାପି ମୋର ଭକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 78

तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ येन गच्छति संसारं मम भक्तो व्यवस्थितः ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ତାହାର ମହାଓଜସ୍ବୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଭକ୍ତ ନିୟମରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ସଂସାର-ଭ୍ରମଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 79

अष्टभक्तं ततः कृत्वा मम भक्तिपरायणः ॥ माघस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥

ତାପରେ ‘ଅଷ୍ଟଭକ୍ତ’ ବ୍ରତ କରି, ମୋର ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ (ବ୍ରତ) ପାଳନ କରୁ।

Verse 80

तिष्ठेज्जलाशये गत्वा शान्तो दान्तो यतव्रतः ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मम चिन्तापरायणः ॥

ଜଳାଶୟ ତୀରକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ରହିବ—ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ। ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ମୋ ଚିନ୍ତାରେ ପରାୟଣ ହେଉ।

Verse 81

प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते तु दिवाकरे ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मम कर्माणि कारयेत् ॥

ପ୍ରଭାତେ, ରାତ୍ରି ଶେଷ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ, ତେବେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରି ମୋ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧିକର୍ମ (ଅନୁଷ୍ଠାନ) କରିବ।

Verse 82

अकृत्वा यो नवन्नानि मम कर्मपरायणः ॥ ततो भागवतो भूत्वा नवन्नं यो न कारयेत् ॥

ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ‘ନବନ୍ନ’ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ନାହିଁ—ଏବଂ ପରେ ଭାଗବତ (ଭକ୍ତ) ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ନବନ୍ନ-ବିଧି କରାଏ ନାହିଁ, ସେ ଦୋଷଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 83

पितरस्तस्य नाश्नन्ति वर्षाणि दश पञ्च च ॥ अदत्त्वा यस्तु भुञ्जीत नवन्नानि कदाचन ॥

ଯେ କେହି ଅର୍ପଣ ନ କରି କେବେ ନବନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜେ, ତାହାର ପିତୃଗଣ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ଅର୍ପଣ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 84

न तस्य धर्मो विद्येत एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि येन तस्मात्प्रमुच्यते ॥

ତାହାର ଧର୍ମ ରହେ ନାହିଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଉ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସେହି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 85

प्रायश्चित्तं महाभागे मम भक्तसुखावहम् ॥ उपवासं त्रिरात्रं तु तत एकेन वा पुनः ॥

ହେ ମହାଭାଗେ! ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାରୀ—ତିନି ରାତି ଉପବାସ, କିମ୍ବା ପରେ ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏ ରାତି ମଧ୍ୟ।

Verse 86

आकाशशयनं कृत्वा चतुर्थेऽहनि शुध्यति ॥ एवं तत्र विधिं कृत्वा उदिते च दिवाकरे ॥

ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ କରି ଚତୁର୍ଥ ଦିନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏଭଳି ସେଠାରେ ବିଧି କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ—

Verse 87

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥

ତାପରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କଲେ ସେ ଶୀଘ୍ର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରେ—

Verse 88

सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ अदत्त्वा गन्धमाल्यानि यो मे धूपं प्रयच्छति ॥

ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। (କିନ୍ତୁ) ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ନ ଦେଇ ଯେ ମୋତେ ଧୂପ ଦିଏ—

Verse 89

कुणपो जायते भूमे यातुधानो न संशयः ॥ वर्षाणि चैकविंशानि अयस्कारनिवासकः

ହେ ଭୂମେ! ସେ କୁଣପ (ଶବଭକ୍ଷକ) ଭାବେ, ନିଶ୍ଚୟ ଯାତୁଧାନ (ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତା) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଏକୋଇଶ ବର୍ଷ ଅୟସ୍କାର (ଲୋହାକାର) ମଧ୍ୟରେ ବସେ।

Verse 90

तिष्ठत्यत्र महाभागे एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ହେ ମହାଭାଗେ, ସେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 91

उपोष्य चाष्टभक्तं तु दशैकादशमेव च ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते रविमण्डले

ଉପବାସ କରି ‘ଅଷ୍ଟଭକ୍ତ’ ନିୟମ ଏବଂ ଦଶମୀ-ଏକାଦଶୀ (ଆଚାର) ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରି; ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ—ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲେ—

Verse 92

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्यति किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत्

ତାପରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରେ—

Verse 93

तानि तानि तरन्त्येव सर्व एव पितामहाः ॥ वहन्नुपानहौ पद्भ्यां यस्तु मामुपचक्रमेत्

ସେ ସେ (ଅବସ୍ଥା/କଷ୍ଟ) ସମସ୍ତ ପିତାମହ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ତରିଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ ପାଦରେ ପାଦତ୍ରାଣ ପିନ୍ଧି ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ—

Verse 94

चर्मकारस्तु जायेत वर्षाणां तु त्रयोदश ॥ तज्जन्मनः परिभ्रष्टः सूकरो जायते पुनः

ସେ ତେର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚର୍ମକାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ସେହି ଜନ୍ମରୁ ପତିତ ହୋଇ ପୁନଃ ସୂକର (ଶୁଆ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 95

सूकरत्वात्परिभ्रष्टः श्वा भवेच्च जुगुप्सितः ॥ ततः श्वत्त्वात्परिभ्रष्टो मानुषेषूपजायते

ଶୂକରତ୍ୱରୁ ପତିତ ହୋଇ ସେ ଘୃଣିତ କୁକୁର ହୁଏ; ପୁଣି କୁକୁରତ୍ୱରୁ ପତିତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 96

मद्भक्तश्च विनीतश्च अपराधविवर्जितः ॥ मुक्तस्तु सर्वसंसारान्मम लोकं स गच्छति

କିନ୍ତୁ ଯେ ମୋର ଭକ୍ତ, ବିନୀତ ଓ ଅପରାଧବିହୀନ, ସେ ସମସ୍ତ ସଂସାର-ପରିଭ୍ରମଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 97

य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ न स लिप्येत पापेन एवमेतन्न संशयः

ହେ ବସୁଧେ! ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ କର୍ମ/ବିଧି କରାଏ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 98

भेरीशब्दमकृत्वा तु यस्तु मां प्रतिबोधयेत् ॥ बधिरो जायते भूमे एकं जन्म न संशयः

କିନ୍ତୁ ଭେରୀର ଶବ୍ଦ ନ କରି ଯେ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ/ସଚେତନ କରେ, ହେ ଭୂମେ, ସେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ବଧିର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 99

तस्य वक्ष्यामि सुश्रॊणि प्रायश्चित्तं मम प्रियम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत भेरीताडनमोहितः ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତାହାର ନିମିତ୍ତେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭେରୀ-ତାଡନରେ ମୋହିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ଦୋଷ/ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 100

य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ अपराधं न गच्छेत् तु मम लोकं स गच्छति ॥

ହେ ବସୁଧେ, ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରାଏ, ସେ ଅପରାଧରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ; ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 101

अन्नं भुक्त्वा बहुतरमजीर्णेन परिप्लुतः ॥ उद्गारेण समायुक्तः अस्नात उपसर्पति ॥

ବହୁତ ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜି, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଡକାର ସହିତ ଏବଂ ସ୍ନାନ ନକରି ସେ (କର୍ମ/ସଭା) ନିକଟକୁ ଆସେ।

Verse 102

एकजन्मनि श्वा चैव वानरश्चैव जायते ॥ एकस्मिञ्जन्मनि छागः सृगालश्चैकजन्मनि ॥

ଏକ ଜନ୍ମରେ ସେ କୁକୁର ଓ ବାନର ହୋଇ ଜନ୍ମେ; ଏକ ଜନ୍ମରେ ଛାଗ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜନ୍ମରେ ସୃଗାଳ।

Verse 103

एकजन्म भवेदन्धो मूषको जायते पुनः ॥ तारितो ह्येष संसाराज्जायते विपुले कुले ॥

ଏକ ଜନ୍ମରେ ସେ ଅନ୍ଧ ହୁଏ; ପୁନଃ ମୂଷକ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ତଥାପି ସଂସାରରୁ ତାରିତ ହୋଇ ସେ ବିପୁଳ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 104

शुद्धो भागवतः श्रेष्ठस्त्वपराधविवर्जितः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मम भक्तसुखावहम् ॥

ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତ ଭକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଧବିହୀନ; ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି।

Verse 105

किल्बिषाद्येन मुच्येत मम भक्तिपरायणः ॥ त्रिदिनं पावकाहारो मूलाहारो दिनत्रयम् ॥

ମୋର ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାପାଦି କଲୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ତିନି ଦିନ ‘ପାବକ-ଆହାର’ କରୁ, ଏବଂ ତିନି ଦିନ ମୂଳ-କନ୍ଦର ଆହାର କରୁ।

Verse 106

पायसेन दिनत्रय्यां त्रिदिनं सक्तुना तथा ॥ त्रिदिनं वायुभक्षोऽपि आकाशशयनस्त्रिकम् ॥

ତିନି ଦିନ ପାୟସ (କ୍ଷୀରାନ୍ନ) ଉପରେ ରହୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ତିନି ଦିନ ସକ୍ତୁ (ଯବ ଗୁଣ୍ଡ) ଉପରେ। ତିନି ଦିନ ବାୟୁଭକ୍ଷ ହୋଇ ରହୁ, ଏବଂ ତିନି ଦିନ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ କରୁ।

Verse 107

उत्थायापररात्रे तु कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ पञ्चगव्यं पिबेच्चैव शरीरपरिशोधनम् ॥

ରାତିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ଉଠି ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ଶରୀର ପରିଶୋଧନ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପିଉ।

Verse 108

य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं स गच्छति ॥

ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 109

एष धर्मश्च कीर्त्तिश्च आचाराणां महौजसाम् ॥ गुणानां च परं श्रेष्ठं ऋतीनां च महा ऋतिः ॥

ଏହା ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ—ମହାଓଜସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ଆଚାର। ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ରୀତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମହା ରୀତି।

Verse 110

य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ स पितॄींस्तारयेज्जन्तुर्दश पूर्वान्दशापरान् ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହା ପଢ଼େ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ—ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 111

आरोग्यानां महारोग्यं मङ्गलानां तु मङ्गलम् ॥ रत्नानां परमं रत्नं सर्वपापप्रणाशनम् ॥

ଆରୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମହାଆରୋଗ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ; ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରତ୍ନ—ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ।

Verse 112

यस्तु भागवतो नित्यं पठते च दृढव्रतः ॥ कृत्वा सर्वापराधानि न स पापेन लिप्यते ॥

ଯେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଭାଗବତ ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 113

एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ कल्यमुत्थाय पठते मम लोकं स गच्छति ॥

ଏହା ଜପ୍ୟ ଓ ପ୍ରମାଣରୂପ ଅନୁଷ୍ଠାନ; ଏହା ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା ମଧ୍ୟ। ଯେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହା ପଢ଼େ, ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 114

न पठेन्मूर्खमध्ये तु कुशिष्याणां तथैव च ॥ दद्याद्भागवते श्रेष्ठे मम कर्मपरायणे ॥

ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କୁଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗବତଙ୍କୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 115

एतत्ते कथितो देवि आचारस्य विनिश्चयः ॥ पूर्वं त्वया यत्पृष्टं तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ହେ ଦେବୀ, ଆଚାରଧର୍ମର ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା। ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ତାହାର ଉତ୍ତର ହେଲା—ଏବେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 116

गृध्रस्तु सप्त वर्षाणि जायते खचरॆश्वरः ॥ चरन्तौ मानुषं मांसमुभौ तौ गृध्रजम्बुकौ ॥

ଗୃଧ୍ର ସାତ ବର୍ଷ ଆକାଶଚାରୀମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଏ; ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ—ଗୃଧ୍ର ଓ ଜମ୍ବୁକ—ମନୁଷ୍ୟମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।

Verse 117

प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥

ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହୁଛି; ଯେକୌଣସି ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଏହା ଆଚରଣ କରିବା।

Verse 118

यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ आकाशशयनं कृत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥

ଯେକୌଣସି ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ‘ଆକାଶଶୟନ’ କରିଲେ, ଶୀଘ୍ର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 119

आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परं तपः ॥ अत्राहं कीर्तयिष्यामि ब्राह्मणेभ्यो महेश्वरि ॥

ଏହା ଆଖ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଆଖ୍ୟାନ, ତପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତପ। ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରିବି।

Verse 120

तत्र स्थाने शिवो भूमे गणैः सर्वैः समावृतः ॥ नष्टमायं ततो देवि चिन्तयामि वसुन्धरे ॥

ସେହି ସ୍ଥାନରେ, ହେ ଭୂମି, ଶିବ ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ ବସୁନ୍ଧରା, ମୁଁ ଏହାକୁ ‘ନଷ୍ଟ/ବିନଷ୍ଟ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରେ।

Verse 121

देवं नारायणं चैैकं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ हे विष्णो त्वत्प्रसादेन देवत्वं चैव माधव ॥

ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମହେଶ୍ୱର। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଦେବତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ହେ ମାଧବ।

Verse 122

ममैवं वचनं श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः ॥ उवाच मां पुनर्व्यक्तं मां बोधय जगत्पते ॥

ମୋର ଏପରି ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ମୋତେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ—“ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ମୋତେ ବୋଧ କରା; ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ।”

Verse 123

अतो न रोचते भूमे श्मशानं मे कदाचन ॥ यत्र रुद्रकृतं पापं स्थितं किल भयावहम् ॥

ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଭୂମି, ଶ୍ମଶାନ ମୋତେ କେବେ ମଧ୍ୟ ରୋଚେ ନାହିଁ—ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ରକୃତ ପାପ ଭୟାବହ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 124

मूर्खः स पापकर्मा च मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपद्येत संसारं च वसुन्धरे ॥

ସେ ମୂର୍ଖ ଓ ପାପକର୍ମକାରୀ—ସେହି କର୍ମରେ ହିଁ ଆସକ୍ତ। ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦୋଷ ସେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେହି ଦୋଷସହିତ ସେ ସଂସାରରେ ପତିତ ହୁଏ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା।

Verse 125

प्रायश्चित्तान्महाभागे मम लोकं स गच्छति ॥ मद्यं पीत्वा वरारोहे यस्तु मामुपसर्पति ॥

ହେ ମହାଭାଗେ! ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ହେ ବରାରୋହେ! ଯେ ମଦ୍ୟ ପିଇ ମୋତେ ସମୀପ କରେ…

Verse 126

दशवर्षसहस्राणि नरके परिपच्यते ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तच्च मे वदतः शृणु ॥

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ସେ ନରକରେ ଦହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ। ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 127

य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥

ଯେ ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Inside Adhyaya 136

How it unfolds

  1. Where it opens

    Pṛthivī asks Varāha for a practical, rule-like guide to prāyaścitta for lapses committed in the course of “mama karmāṇi”—Varāha’s prescribed worship and observances—especially breaches of purity, etiquette, and handling of ritual implements.

  2. Central event

    Varāha classifies ritual transgressions (e.g., touching a consecrated lamp, approaching worship after śmaśāna-contact, offering improper substances, violating bodily/behavioral purity) and pairs each with karmic consequences framed as degraded rebirths and social marginality; he then lays out graded corrective regimens keyed to diet, fasting, pañcagavya, and calendrical timing (notably śuklapakṣa-dvādaśī).

  3. Climax resolution

    Pṛthivī’s focused question on why the cremation ground is uniquely “polluting” triggers an etiological explanation: the śmaśāna’s moral charge is traced to a prior episode of Rudra’s sin-remediation, showing that places bear ethical residues; Varāha resolves the tension by prescribing disciplined conduct and expiation as the means to safely re-enter ritual order and restore purity.

  4. Closing phalashruti

    No explicit, standalone phalaśruti is foregrounded in the summary; the chapter’s closure functions as an implicit phalaśruti: correct prāyaścitta restores eligibility for worship, prevents degraded rebirths, and re-stabilizes the ethical status of person and place.

Geographical context

Śmaśāna (cremation ground); Gautama-muni’s āśrama (Gautamāśrama).

Tirtha focus

  • Primary TirthaGautamāśrama (Gautama-muni’s āśrama) as a purification locus within the etiological frame
  • Pilgrimage MeritMerit is framed less as travel-reward and more as “re-qualification”: approaching a sanctified āśrama/holy locus after proper prāyaścitta is presented as completing purification, restoring ritual fitness, and neutralizing impurity accrued through śmaśāna-contact and protocol breaches.

Ritual instructions

  • Primary RitualPrāyaścitta for ritual transgressions connected to Varāha’s observances (ācāra-bhaṅga-prāyaścitta)
  • BenefitRestoration of ritual eligibility and purity, mitigation of karmic fallout described as degraded rebirths/social marginality, and ethical “repair” that re-aligns the practitioner with Bhāgavata ācāra and the moral ecology of place.

The narrative frame

  • VarāhaPṛthivī · Sūtra-like, procedural, admonitory yet remedial—focused on classification, consequences, and corrective technique rather than speculative theology.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (discipline, sobriety, moral clarity) with undertones of Bhayānaka (fear of karmic degradation) that are resolved into reassurance through remedy.
  • Emotional ProgressionAnxiety about transgression → stark warning via rebirth typologies → practical hope through graded expiations → reflective understanding of place-based impurity (śmaśāna) → calm re-integration into correct conduct.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityTextually, the chapter is not a travel itinerary; it is practice-centered. If mapped to lived pilgrimage, it supports visiting a revered āśrama/holy site only after completing purity-restoring disciplines, especially when one has had contact with cremation-ground impurity.
  • Best SeasonŚuklapakṣa-dvādaśī (bright-fortnight 12th lunar day) is the key timing; season is secondary to tithi observance.
  • Modern Location NameGautama-related āśrama traditions are associated in later reception with sites linked to Gautama (e.g., regions around Godāvarī/Gautamī in broader Hindu pilgrimage culture), but this chapter’s data does not uniquely identify a single modern, verifiable location.
  • Related FestivalDvādaśī-centered Vaiṣṇava observances (often adjacent to Ekādaśī fasting cycles) are the closest functional analogue; the chapter specifically privileges śukla-dvādaśī for expiation.

Frequently Asked Questions

The text presents ritual discipline (ācāra) as a form of moral-ecological accountability: transgressions tied to worship protocols are said to generate harmful consequences, while prāyaścitta regimens (regulated diet, fasting, pañcagavya, and restraint) function as structured repair. The instruction is procedural rather than speculative, emphasizing that correct conduct stabilizes both personal purity and the ethical status of places (especially the śmaśāna) through consistent remedial practice.

The chapter repeatedly specifies śuklapakṣa-dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight) as a preferred timing for expiations. It also mentions month-based flexibility (“yasya kasyāpi māsasya”) while retaining dvādaśī as the key calendrical anchor, alongside multi-day durations (e.g., ten or fifteen days; three-night fasts; seven-day dietary sequences).

By treating landscapes as ethically conditioned, the narrative links the śmaśāna’s perceived pollution to a prior episode of Rudra’s sin-remediation, implying that human actions imprint moral qualities onto terrestrial zones. Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response frame Earth as a stakeholder in ritual order: disciplined conduct and purification rites are presented as mechanisms that reduce “impurity load” and restore functional harmony between humans, sacred practice, and place.

The chapter references Rudra/Śiva (as the agent undergoing remediation), Nārāyaṇa/Viṣṇu (as the instructing divine authority within the embedded narrative), and Gautama-muni via Gautamāśrama as a locus for final purification. These figures function as exemplars within a didactic framework rather than as dynastic or royal lineages.

Ask anything about Adhyaya 136 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App