Verse 10

Mundaka

Sanskrit (Devanagari)

यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥१०॥

Padapatha (Word Split)

यम् । यम् । लोकम् । मनसा । संविभाति । विशुद्ध-सत्त्वः । कामयते । यान् । च । कामान् । तम् । तम् । लोकम् । जयते । तान् । च । कामान् । तस्मात् । आत्म-ज्ञम् । हि । अर्चयेत् । भूति-कामः ।

IAST Transliteration

yaṃ yaṃ lokaṃ manasā saṃvibhāti viśuddha-sattvaḥ kāmayate yāṃś ca kāmān | taṃ taṃ lokaṃ jayate tāṃś ca kāmāṃs tasmād ātmajñaṃ hy arcayet bhūtikāmaḥ ||10||

Translation

ବିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ସାଧକ ମନସା ଯେ ଯେ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଏବଂ ଯେ ଯେ କାମନାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସେହି ଲୋକକୁ ଓ ସେହି କାମନାମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତେଣୁ ଭୂତି (ସମୃଦ୍ଧି) ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞଙ୍କୁ ଆଦର-ପୂଜା କରୁ।

Academic Translation

Whatever world he envisions with the mind, and whatever desires the one of purified sattva wishes for—he wins that world, and those desires. Therefore, one who desires prosperity (bhūti) should indeed honor (revere) the knower of the Self.

Verse Context

• Phala of ātma-jñāna (power/fulfillment through purity) and the authority of the jñānī; śuddha-sattva as spiritual potency
• Mahavakya: Indirectly reinforces mahāvākya purport: realization of the Self/Brahman yields mastery over experiential ‘worlds’; aligns with ‘aham brahmāsmi’ in the sense of non-limitation, though not a direct quotation.
• Atharva
• Śaunaka (Atharvaveda tradition; Mundaka is classed among Atharva-upaniṣads) Shakha
• Chandas: Mixed/Upaniṣadic verse (often treated as anuṣṭubh-like in cadence; not strictly metrical in all recensions)