Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 183

Devanagari script

यानि कानि च तीर्थानि भूमौ दिव्यानि सुव्रत । कार्तिक्यां तानि सर्वाणि गोप्रतारे वसन्ति वै

Transliteration

yāni kāni ca tīrthāni bhūmau divyāni suvrata | kārtikyāṃ tāni sarvāṇi gopratāre vasanti vai

Translation

ହେ ସୁବ୍ରତ! ଭୂମିରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, କାର୍ତ୍ତିକୀରେ ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋପ୍ରତାରେ ବସନ୍ତି।

Word by Word

• यानि: which (things)
• यानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• कानि: whatever
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; अनिश्चित-समुच्चयार्थे (indefinite: whatever)

• च: and
• च: Sambandha/Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तीर्थानि: holy places
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• भूमौ: on earth
• भूमौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• दिव्यानि: divine
• दिव्यानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थानि)

• सुव्रत: O one of good vows
• सुव्रत: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सु-व्रत (प्रातिपदिक; सु + व्रत)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधनम्

• कार्तिक्याम्: in Kārtikā
• कार्तिक्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कालवाचक-अधिकरणम्

• तानि: those
• तानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; अन्वय-प्रत्यावर्तन (correlative pronoun)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (तानि/तीर्थानि)

• गोप्रतारे: at Gopratāra
• गोप्रतारे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गो-प्रतार (प्रातिपदिक; गो + प्रतार)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• वसन्ति: dwell, reside
• वसन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• वै: indeed
• वै: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

Speaker

Brahmā (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopratāra

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Suvrata (addressed: ‘O you of excellent vows’)

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: many personified tīrthas—rivers, lakes, sacred peaks—arrive as luminous beings and take residence at Gopratāra during Kārtikā, surrounding the Sarayū with halos and banners.

Characters & Entities

• Gopratāra
• Kārtikā
• Tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kārtika amplifies sacredness; the tīrtha is portrayed as a spiritual ‘confluence’ where the merits of all holy places become accessible.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gopratāra Tīrtha in Ayodhyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied Kārtika observance: visiting/bathing at Gopratāra during Kārtikā to gain multi-tīrtha merit.