Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः

ସୂତ କହିଲେ—କୁମ୍ଭଜନ୍ମା (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ମୁନିଙ୍କ ଜ୍ଞାନମୟ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ମୁନି ଆଦରପୂର୍ବକ ମଧୁର ବାଣୀ କହିଲେ।

Verse 2

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ। ଏହା ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ମୋ ମନ ପରମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 3

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः । न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत

ହେ ସୁବ୍ରତ! ମୁଁ ଶୁଣୁଛି; ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ କହ। ଶୁଣୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ତାହା ‘ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସଦା ସର୍ବ ପାପ ହରେ।

Verse 5

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः । नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତାରେ କହିବା ଈଶ୍ୱରସମ ଶକ୍ତିର କାମ; ତେଣୁ ବତ୍ସ, ହେ ସୁବ୍ରତ—ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 6

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले । षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः

ସହସ୍ରଧାରାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସରୟୂ ଜଳରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଏହାର ପରିମାଣ ଛଅଶେ ଛତ୍ତିଶ ଧନୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 7

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ବିସ୍ତାର ପୁରାଣଜ୍ଞ ଓ ବିଶାରଦମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ସମାନ ତୀର୍ଥ ନ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ।

Verse 8

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ; ମୋର ବଚନ ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ସମ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।

Verse 9

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि । प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत

ହେ ସୁବ୍ରତ! ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଓ ଭୌମ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରାତଃକାଳେ ସେଠାକୁ ଆସି, ସେଇ ସ୍ଥାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ରହନ୍ତି।

Verse 10

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः । सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता

ଏହେତୁ ଏଠାରେ ବିଶେଷତଃ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ଯେ ନିଜ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 11

त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज । प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ଅନ୍ତରେ ଯେ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 12

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्

ଏହି ‘ମୁକ୍ତିଦ୍ୱାର’କୁ ଦେଖ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି କରାଏ। ଏହା ‘ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ତେଣୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ଅନୁତ୍ତମ।

Verse 13

स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः । यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଯାହା କାମନା କରେ, ସେହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 14

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः । जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ପରମ ଗତି। ଜପ, ଦାନ, ହୋମ, ଦର୍ଶନ-ପୂଜା, ତପ ଓ କୃତ କର୍ମ—ଧ୍ୟାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନ ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 15

जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् । स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ହଜାର ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ଯେ ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ସେ ସମସ୍ତ ନଶି ଯାଇ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 16

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର; ତଥା କୃମି, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପାପଯୋନିଜାତ ପ୍ରାଣୀମାନେ—

Verse 17

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज

କୀଟ, ପିପୀଳିକା (ପିପିଲି) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୃଗ-ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ କାଳବଶେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 18

कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः । शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः

ସମସ୍ତେ କୌମୋଦକୀ ଗଦାଧାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗରୁଡଧ୍ୱଜର ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ଶୁଭ ବିଷ୍ଣୁପୁରୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁସ୍ୱଭାବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଭାଗ୍ୟ ସହ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।

Verse 19

अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा । स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते

ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ—କେବଳ ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ମହିମା ସହ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 20

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः । यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये

ମୁନି, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ଯକ୍ଷ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ—ଯେମାନେ କେବଳ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ (ଜନେଉ) ମାତ୍ର ଆଧାରରେ ଭେଦ-ବିଭାଗ କରିଥିଲେ—

Verse 21

मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः । तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଦେବତାଗଣ ବିଶେଷ ଭାବେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

ଯେମାନେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ଅନଶନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ମାସୋପବାସ (ଏକ ମାସର ଉପବାସ) ପାଳନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः । गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः

ଯେମାନେ ଅନ୍ନଦାନରେ ରତ, ଯେମାନେ ରତ୍ନ ଓ ଭୂମି ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗୋ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 24

यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्

ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ମହାତ୍ମା, ମୁନି ଓ ପିତୃଗଣ—ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 25

चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् । अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः

ଦେବଦେବ ହରି ସ୍ୱୟଂ ଚତୁର୍ବିଧ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ରମଣ କରନ୍ତି—ରାଘବ ଭ୍ରାତୃମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 26

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः । अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः

ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସନାତନ ଚତୁର୍ମୁଖ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 27

कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः

କୈଲାସନିବାସୀ ଭଗବାନ ଶିବ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 28

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्

ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପରି ବିଶାଳ ପାପକର୍ମର ଢେର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଯାଏ।

Verse 29

या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् । स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा

ଜ୍ଞାନ-ତପସ୍ୟାନିଷ୍ଠ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେ ଯେ ଶୁଭ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶୁଭ ଗତି ବିଧିତ।

Verse 30

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः । यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते

ଜପ-ହୋମରେ ପରାୟଣ ଋଷି, ଦେବ ଓ ଅସୁରଗଣ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷକାମୀ ଯତିମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରକୁ ସେବନ-ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 31

षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्

କାଶୀରେ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ବାସ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, କଳିଯୁଗରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଅର୍ଧ ନିମିଷରେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 32

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् । सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे

ବାରାଣସୀରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଯୋଗଯୁକ୍ତମାନେ ଯେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ହରିବାସରେ ସରୟୂରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ସେଇ ଗତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 33

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ଯେ କେହି ମରେ, ସେ କେବେ ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ। କେଶବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମସ୍ତେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 34

भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै । अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम

ଭୂଲୋକ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହି ତୀର୍ଥ ସେସବୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 35

विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः । संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦୃଢନିଶ୍ଚୟୀମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବିଷୟରେ ଲଗ୍ନ କାମନାକୁ ସଂଯମ କରନ୍ତି।

Verse 36

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

ଶକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଯୋଗ କରିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ପୁନରାବୃତ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 37

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

ଶତଶତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏଠାରେ ବାସ କରେ, ସେ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ଆଉ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।

Verse 38

स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् । उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ। ଉତ୍ତରାୟଣ କି ଦକ୍ଷିଣାୟଣ—ଏହି ଭେଦ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 39

सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये । स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्

ଯେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାଳ ଶୁଭ। କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାପ ଲୟ ପାଏ।

Verse 40

यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ । अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्

ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଲୋକେ ଦେହଦ୍ୱାରା ଯେତେ ପାପ କରୁନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆଦରସହ ପରମ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 41

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ବିଶେଷକରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଚନ୍ଦ୍ରହରିଙ୍କ ସାଂବତ୍ସରୀ ଯାତ୍ରା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।

Verse 42

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

ସେହି ସମୟରେ, ହେ ବିପ୍ର, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ସାଧକମାନେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଚନ୍ଦ୍ରସହସ୍ର-ବ୍ରତର ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଫଳ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳଠାରୁ ଅଧିକ।

Verse 43

तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्

ତାହା ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଗଲେ, ମହାପାପ କ୍ଷୟ ହେତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 44

श्रीव्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् । उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्

ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରହରିଙ୍କ ଶୁଭ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବ୍ରତର ଉଦ୍ୟାପନ ବିଧି ତତ୍ତ୍ୱରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଅୟୋଧ୍ୟାନିଲୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଅମୃତନିଧି ଚନ୍ଦ୍ର ଏଠାକୁ ଆସିଲେ; ଆସି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 46

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः । समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै

ତାପରେ ସେ କ୍ରମେ ବିଧିପୂର୍ବକ, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମାରାଧନା କଲା।

Verse 47

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् । हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः

ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପାଇ ସେ ନିଜ ନାମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲା; ତେଣୁ ସେ ‘ଚନ୍ଦ୍ରହରି’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 48

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् । तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत

ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେହି ସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା। ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏହା ବାସୁଦେବଙ୍କର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଓ ପରମ ପବିତ୍ର ଧାମ।

Verse 49

सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा । अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः

ହେ ବିପ୍ର! ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଗୋବିନ୍ଦ-ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠିତ—ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର ଅଧିପତି ସମାନ।

Verse 50

नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः । अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः

ନାନା ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା, ମୁକ୍ତାତ୍ମା ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନ ନିରନ୍ତର ପରମ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି।

Verse 51

यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत

ଯେପରି ଏଠାରେ ଧର୍ମଲାଭ ହୁଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ହୋମ—ସବୁର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 52

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा । तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् । दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः

ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବିଧିକ୍ରମରେ ଦାନାଦି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ପୂଜା—ବିଶେଷ କରି ଦମ୍ପତି ଏକସାଥିରେ—କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् । सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନରୁ ହେଉଥିବା ପୁଣ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ—

Verse 54

तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् । तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते

ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଏହି (ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର)ର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରୁ ହିଁ ଜନ୍ମେ। ତେଣୁ ପୁରାଣାଦି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ‘ମହାକ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି ଗୀତ ହୋଇଛି।

Verse 55

उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् । अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତର ଉଦ୍ୟାପନବିଧି କଥିତ; ଲୋକେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଏହା କରିବେ। ପ୍ରଥମେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପ୍ରୀତିର୍ଥ ‘ଚନ୍ଦ୍ର-ସହସ୍ର ବ୍ରତ’ ନାମକ ବ୍ରତବିଧି ଅଛି।

Verse 56

गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये । दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः

ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଓ ଅର୍ଧ ବର୍ଷ ଅତିତ ହୁଏ, ସହିତ ପାଞ୍ଚ ପକ୍ଷ ଓ ଦୁଇ ଦିନ ଯୋଗ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦିନର ଅଷ୍ଟମ ଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ଅଧିମାସ ପଡ଼େ।

Verse 57

त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः । भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः । उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः

କିମ୍ବା ତ୍ରିଅଶୀ ବର୍ଷ ସହ ଅଧିକ ଚାରି ମାସ ଅତିତ ହେଲେ ‘ଚନ୍ଦ୍ର-ସହସ୍ର’ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚେ। ତେବେ ସେ ପ୍ରୟତ୍ନସହିତ ଯାତ୍ରା କରି ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् । सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि । तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः

ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଯାଜକମାନଙ୍କର ଯେ ପରମ ଓ ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି, ସତ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କର ଯେ ପୁଣ୍ୟ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନକାରୀଙ୍କର ଯେ ପୁଣ୍ୟ—ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ, ହେ ବିପ୍ର, ସହସ୍ରାବ୍ଦ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବାମାନେ ଲଭନ୍ତି।

Verse 59

सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते

ଏପରି ପୁଣ୍ୟବ୍ରତକୁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 60

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् । चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः । पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶୁଚି ହୋଇ, ଦନ୍ତଧାବନ ପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବ; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି ବାକ୍, କାୟ ଓ ମନକୁ ସଂଯମ କରିବ। ପରେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପୂଜା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ।

Verse 61

पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च । ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्

ପ୍ରଥମେ ଗୌରୀ ଆଦି କ୍ରମରେ ଦିବ୍ୟ ମାତୃଦେବୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପରେ ବୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ପୂର୍ବକର୍ମ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ) ସମ୍ମାନ କରିବ।

Verse 62

प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा । सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् । निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्

ଶୁଚିତା ଓ ସାବଧାନତା ସହ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ସଂଖ୍ୟା ଏକ ସହସ୍ର, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ—ନିଜ ଧନସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ; ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଆହୁରି କମେଇ ପାରିବ।

Verse 63

ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः । अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः

ତତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ଧନ-ସାମର୍ଥ୍ୟର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବିଧିମତେ ଷୋଳଟି ଶୁଭ ପ୍ରତିମା/ଉପହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः । माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा

ତାପରେ ଆଗମୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁଭ ପ୍ରତିମା ଷୋଳ ମାଷ ପରିମାଣରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः । प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्

ଧନ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସୋମମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରି, ସ୍ଥାପନ ସମୟରେ ସୋମମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः । चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः

ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ସୋମର ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ଓ ସୋମସୂକ୍ତ ପାଠ କରାଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଆଗମୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଚନ୍ଦ୍ରପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् । एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्

ଚନ୍ଦ୍ରନ୍ୟାସ ଓ କଳାନ୍ୟାସ କରି, ମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଜଳକୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଏକାଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସଦୃଶ ଶୁଭ ତଣ୍ଡୁଳରେ ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଉ।

Verse 69

चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः । मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्

ବାହାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ନାମୋଚ୍ଚାରଣ କରି ଚନ୍ଦ୍ରପୂଜା କରାଯାଉ।

Verse 70

चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे

ବିଧାତା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର; କୁମୁଦର ବନ୍ଧୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 71

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः । नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः

ଅମୃତସଦୃଶ କିରଣଧାରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସୋମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପଦ୍ମସମ ଶୀତଳ ମୃଗାଙ୍କଧାରୀ, କଳାମାନଙ୍କ ନିଧିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 72

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः । जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः

ନକ୍ଷତ୍ରନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ରାତ୍ରିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜୀବନଦାୟକ ଜୈବାତୃକଙ୍କୁ ସତତ ନମସ୍କାର; ଦ୍ୱିଜରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 73

एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्

ଏହିପରି ଷୋଳଟି ନାମରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् । शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्

ତାପରେ ସଂୟମୀ ହୋଇ ବିଧିମତେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ଶଙ୍ଖଜଳ ନେଇ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ।

Verse 75

नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः । गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସାନ୍ତେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମିତ ହେଉଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶଶାଙ୍କ! ରୋହିଣୀ ସହିତ ମୋର ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 76

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् । षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः

ଏହିପରି ବିଧିମତେ ଶଶିଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନସହିତ ଷୋଳଟି ଅନ୍ୟ କଳଶ (ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା)।

Verse 77

सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने । अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु

ଶାନ୍ତିର ନିମିତ୍ତେ ସେହି କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ବସ୍ତ୍ରାଚ୍ଛାଦନ ସହିତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପାୟସ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 78

ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः । ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ଧନ ଅନୁଯାୟୀ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ (ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ) ମନ ସନ୍ତୋଷ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପରିବାରସହିତ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 79

पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती । कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्

ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବସ୍ତ୍ରାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା-ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः । दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପରମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ହର୍ଷସହିତ ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 81

उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः । अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् । बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଉପବାସବିଧି ଅନୁସାରେ ଦିନର ଶେଷ ଅଂଶ କାଟିବା ଉଚିତ। ପରଦିନ ଭଗବାନଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରି ନିୟମର ବିସର୍ଜନ (ସମାପନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः । व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः

ଏହିପରି ‘ଚନ୍ଦ୍ରସହସ୍ର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ, ସୁରାପାନୀ ମଧ୍ୟ, ଚୋର ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଗୁରୁ-ତଳ୍ପଗାମୀ ମଧ୍ୟ—ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ—ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।

Verse 83

यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च । एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः

ହେ ବିପ୍ର! ମନୁଷ୍ୟ ଯେପରି ହେଉ, ଯଦି ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇ ଏହି ନିୟମକୁ ନିତ୍ୟ ଦୃଢ଼ତାରେ ପାଳନ କରେ, ତେବେ ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।