Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 2

Devanagari script

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

Transliteration

vyāsa uvāca | bhagavannadbhutamidaṃ tīrthamāhātmyamuttamam | śrutvā tvatto mama manaḥ paramānaṃdamāyayau

Translation

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ। ଏହା ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ମୋ ମନ ପରମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Word by Word

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भगवन्: O Lord / O venerable one
• भगवन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• अद्भुतम्: wonderful
• अद्भुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying इदम्)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तीर्थमाहात्म्यम्: the greatness of the pilgrimage-place
• तीर्थमाहात्म्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य माहात्म्यम्)

• उत्तमम्: supreme, excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थमाहात्म्यम्)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक

• त्वत्तः: from you
• त्वत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं (pronoun), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; ‘from you’

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; ‘my’

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परमानन्दम्: supreme bliss
• परमानन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मधारय (परमः आनन्दः)

• आययौ: attained, came to
• आययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: आ-

Speaker

Vyāsa

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (Kumbhajanman)

Visual Art Cues

Scene: Vyāsa, hands folded, expresses wonder and bliss to Agastya after hearing the supreme tīrtha-mahātmya; disciples witness the exchange in a tranquil hermitage.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (devout hearing) of tīrtha-māhātmya itself is a source of inner purification and spiritual joy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context is Ayodhyā’s sacred landscape; the named tīrtha to be highlighted next is Svargadvāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is stated here; it emphasizes the merit of hearing sacred tradition.