Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

Transliteration

agastya uvāca | śṛṇu vipra pravakṣyāmi tīrthamanyadanuttamam | svargadvāramiti khyātaṃ sarvapāpaharaṃ sadā

Translation

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ତାହା ‘ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସଦା ସର୍ବ ପାପ ହରେ।

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• प्रवक्ष्यामि: I will explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; उपसर्ग: प्र-; परस्मैपद

• तीर्थम्: a tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)

• स्वर्गद्वारम्: the gate to heaven
• स्वर्गद्वारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वर्गस्य द्वारम्)

• इति: as
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इत्यर्थक अव्यय (quotative)

• ख्यातम्: is known (as)
• ख्यातम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘प्रसिद्धम्’

• सर्वपापहरम्: remover of all sins
• सर्वपापहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सर्वाणि पापानि हरति इति) विशेषण (of तीर्थम्)

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svargadvāra

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Vipra/brāhmaṇa interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Agastya, authoritative and serene, begins the proclamation of Svargadvāra—an auspicious river-ghāṭ with a symbolic ‘gateway’ motif, pilgrims bathing, and a luminous atmosphere suggesting sin-removal.

Characters & Entities

• Agastya
• Svargadvāra
• Ayodhyā
• Sarajū (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are portrayed as dharmic gateways: approaching them with receptivity supports purification and upliftment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svargadvāra, a celebrated tīrtha in the Ayodhyā sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse does not yet specify a rite, but establishes Svargadvāra as a sin-removing tīrtha whose practices will be described next.