Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 9

Devanagari script

देवा ऊचुः । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन माहात्म्यं कमलासन । अस्य कुण्डस्य सकलं खातस्य विमलत्विषः

Transliteration

devā ūcuḥ | bhagavanbrūhi tattvena māhātmyaṃ kamalāsana | asya kuṇḍasya sakalaṃ khātasya vimalatviṣaḥ

Translation

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ, ହେ କମଳାସନ! ଏହି ଖୋଦିତ, ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ କୁଣ୍ଡର ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମକୁ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ କହନ୍ତୁ।

Word by Word

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• ब्रूहि: tell (please)
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्त्वेन: in truth, truly
• तत्त्वेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; भाववाचक

• माहात्म्यम्: the greatness (glory)
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• कमल-आसन: O lotus-seated one
• कमल-आसन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी: ‘कमलस्य आसनम्’ = ‘lotus-seat’)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• कुण्डस्य: of the pond
• कुण्डस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• सकलम्: entire, complete
• सकलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (माहात्म्यम्/वर्ण्य-वस्तु)

• खातस्य: of (it) having been dug
• खातस्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √खन् (धातु) + क्त (कृदन्त; ‘खात’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle)

• विमल-त्विषः: of pure radiance
• विमल-त्विषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक) + त्विष् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कर्मधारय/षष्ठी: ‘विमला त्विष् यस्य तत्’)

Speaker

Devas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kuṇḍa (excavated; unnamed in excerpt)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Brahmā (kamalāsana)

Visual Art Cues

Scene: A close tableau: devas in añjali addressing Brahmā ‘kamalāsana’; the kuṇḍa glows in the background, suggesting its spotless splendor as the subject of inquiry.

Characters & Entities

• Devas
• Brahmā (Kamalāsana)
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is learned through humble inquiry—asking for tattva (truth) about a tīrtha’s māhātmya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “kuṇḍa” in Ayodhyā whose radiance and purifying power prompt the gods’ question.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; the verse emphasizes seeking authentic instruction (tattvena) about the tīrtha.