
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କର୍ମ-କାରଣ, ଦେହ-ରୂପାନ୍ତର ଓ ତୀର୍ଥମହିମା ସଂବାଦରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ରାଜା ହରିଣୀମୁଖୀ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି। ସେ ଗଙ୍ଗାତଟରେ ତପସ୍ବୀ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଘଟିଥିବା ଗର୍ଭସମ୍ଭବ କଥା କହେ—ଅକସ୍ମାତ୍ ଘଟିଥିବା ବୀର୍ୟବିନ୍ଦୁ ଓ ହରିଣୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ ତାଙ୍କର ହରିଣୀମୁଖ ଅବସ୍ଥାର କାରଣ, ଯଦିଓ ସେ ମାନବୀ ସ୍ୱରୂପା। ପରେ ଧର୍ମିକ ହିସାବ ଆସେ—ତାଙ୍କର ଅନେକ ଜନ୍ମର ପତିବ୍ରତଧର୍ମ ଓ ରାଜାଙ୍କ ପୂର୍ବକାଳରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା ପାପସଞ୍ଚୟ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବନା ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ରଣଭୂମିରେ ବୀରମୃତ୍ୟୁ, ନିତ୍ୟ ଅନ୍ନଦାନ/ସେବା, ଏବଂ ପ୍ରଭାସର ବସ୍ତ୍ରାପଥ ସହ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ଆଦି ତୀର୍ଥରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ରାଜାଙ୍କ କର୍ମଫଳକ୍ରମ ଦର୍ଶାଏ—ପ୍ରଥମେ ପାପଫଳ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ। ଉପାୟ ଦିଆଯାଏ—ବସ୍ତ୍ରାପଥରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ଜଳରେ ଶିର/ପ୍ରତିମା ବିସର୍ଜନ କଲେ ତାଙ୍କ ମୁଖ ମାନବ ହେବ। ଦୂତ/ଦ୍ୱାରପାଳ ପଠାଇ ବନରୁ ଶିର ମିଳେ, ତୀର୍ଥରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ ହୁଏ; କନ୍ୟା ଏକ ମାସ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି ଶେଷରେ ଦିବ୍ୟବର୍ଣ୍ଣିତ ସୁନ୍ଦର ମାନବୀ ରୂପ ପାଏ। ଶେଷରେ ଈଶ୍ୱରବାଣୀ କ୍ଷେତ୍ରମହିମା କହେ—ଏହା ଦେଶ-ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ-ଅର୍ଧଦେବମାନେ ନିବାସ କରନ୍ତି, ଭବ (ଶିବ) ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପୁଷ୍ପାର୍ଚ୍ଚନରେ ସଂସାରବନ୍ଧ ମୋଚନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ମିଳେ।
Verse 1
राजोवाच । कथं त्वं हरिणीरूपे जाता मानुषरूपिणी । केन संवर्धिता बाल्ये कथं ते रूपमीदृशम्
ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ କିପରି ହରିଣୀରୂପେ ଜନ୍ମିଲ, ତଥାପି ମାନବରୂପିଣୀ କିପରି? ଶିଶୁକାଳରେ କିଏ ତୁମକୁ ପାଳିଲା, ଏହିପରି ରୂପ ତୁମର କିପରି ହେଲା?
Verse 2
मृग्युवाच । शृणु देव प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं कन्यके वने । ऋषिरुद्दालकोनाम गंगाकूले महातपाः
ମୃଗୀ କହିଲା—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; କନ୍ୟକା ବନରେ ଯାହା ଘଟିଲା ମୁଁ କହୁଛି। ଗଙ୍ଗାତଟେ ଉଦ୍ଦାଲକ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଥିଲେ।
Verse 3
प्रभाते मूत्रमुत्सृष्टुं गतो देव वनांतरे । मूत्रांते पतितो भूमौ वीर्यबिंदुर्द्विजन्मनः
ପ୍ରଭାତେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ବନାନ୍ତରେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେହି କ୍ରିୟାର ଶେଷରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ବୀର୍ୟବିନ୍ଦୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 4
यावत्स चलितो विप्रः शौचं कृत्वा प्रयत्नतः । तावन्मृगी समायाता दृष्ट्वा पुष्पवनांतरात्
ସେ ବିପ୍ର ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶୌଚ କରି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେତେବେଳେ ପୁଷ୍ପବନର ଭିତରୁ ଦେଖି ଏକ ହରିଣୀ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 5
चापल्याद्भक्षितं वीर्यं दृष्टं ब्रह्मर्षिणा स्वयम् । यस्मादश्नाति मे वीर्यं तस्माद्गर्भो भविष्यति
ଚାପଲ୍ୟବଶେ ସେ ବୀର୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲା—ଏହା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଥିଲେ। ‘ଯେହେତୁ ସେ ମୋ ବୀର୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ତେଣୁ ଗର୍ଭ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ’ ବୋଲି ସେ ନିଷ୍କର୍ଷ କଲେ।
Verse 6
ममरूपा तववक्त्रा नारी गर्भे भविष्यति । वर्द्धयिष्यति देव्यस्तां रसैर्दिव्यैः सुतां तव
ମୋ ରୂପଧାରିଣୀ ଓ ତୁମ ମୁଖସଦୃଶୀ ଏକ ନାରୀ ଗର୍ଭରେ ହେବ। ଦେବୀ ତୁମ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦିବ୍ୟ ରସରେ ପୋଷି ବୃଦ୍ଧି କରିବେ।
Verse 7
केनापि दैवयोगेन ज्ञानं तस्या भविष्यति । एवमुद्दालकादेव संजाताहं मृगानना । प्रविश्याग्नौ मृता पूर्वं त्वया सार्द्धं नराधिप
କୌଣସି ଦୈବଯୋଗରେ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହେବ। ଏଭଳି ମୁଁ କେବଳ ଉଦ୍ଦାଲକଙ୍କୁ ନେଇ ମୃଗାନନା ରୂପେ ଜନ୍ମିଲି। ହେ ନରାଧିପ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲି।
Verse 8
तस्माज्जातं सतीत्वं मे सप्तजन्मनि वै प्रभो । यत्त्वया कुर्वता राज्यं पापं वै समुपार्जितम्
ଏହିହେତୁ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋ ସତୀତ୍ୱ ସାତ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି—କାରଣ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ପାପ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 9
क्षत्त्रधर्मं परित्यज्य पलायनपरो मृतः । तदेनो हि मया दग्धं चिताग्नौ नृपसत्तम
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ପଳାୟନପର ହୋଇ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲ। କିନ୍ତୁ, ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ସେଇ ପାପକୁ ମୁଁ ଚିତାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲି।
Verse 10
पतिं गृहीत्वा या नारी मृतमग्नौ विशेद्यदि । सा तारयति भर्तारमात्मानं च कुलद्वयम्
ଯେ ନାରୀ ମୃତ ପତିଙ୍କୁ ଧରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ପତିକୁ, ନିଜକୁ ଓ ଉଭୟ କୁଳକୁ ତାରେ।
Verse 11
गोग्रहे देशभंगे च संग्रामे सम्मुखे मृतः । स सूर्यमण्डलं भित्त्वा ब्रह्मलोके महीयते
ଗୋରକ୍ଷା, ଦେଶରକ୍ଷା କିମ୍ବା ସଂଗ୍ରାମରେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖେ ଯେ ବୀର ମରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭେଦି ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 12
अनाशकं यो विदधाति मर्त्त्यो दिनेदिने यज्ञसहस्रपुण्यम् । स याति यानेन गणान्वितेन विधूय पापानि सुरैः स पूज्यते
ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସହସ୍ର ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ। ପାପ ଝାଡ଼ି ଦେବଗଣସହିତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଯାଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।
Verse 13
गंगाजले प्रयागे वा केदारे पुष्करे च ये । वस्त्रापथे प्रभासे च मृतास्ते स्वर्गगामिनः
ଗଙ୍ଗାଜଳରେ, ପ୍ରୟାଗରେ, କେଦାରରେ, ପୁଷ୍କରରେ ଏବଂ ପ୍ରଭାସର ବସ୍ତ୍ରାପଥରେ ଯେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 14
द्वारावत्यां कुरुक्षेत्रे योगाभ्यासेन ये मृताः । हरिरित्यक्षरं मृत्यौ येषां ते स्वर्गगामिनः
ଦ୍ୱାରାବତୀ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଯେ ମରନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯାହାଙ୍କ ଓଠରେ ‘ହରି’ ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 15
पूजयित्वा हरिं ये तु भूमौ दर्भतिलैः सह । तिलांश्च पञ्चलोहं च दत्त्वा ये तु पयस्विनीम्
ଯେମାନେ ଭୂମିରେ ଦର୍ଭ ଓ ତିଳ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ତିଳ, ପଞ୍ଚଲୋହ ଦାନ କରି ପୟସ୍ୱିନୀ ଧେନୁ ଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଶୁଭଫଳ ପାଆନ୍ତି।
Verse 16
ये मृता राजशार्दूल ते नराः स्वर्ग गामिनः । उत्पाद्य पुत्रान्संस्थाप्य पितृपैतामहे पदे
ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ! ଏହି ପବିତ୍ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଯେ ନରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ; ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇ ତାଙ୍କୁ ପିତୃ-ପୈତାମହ ପଦରେ ସ୍ଥାପନ କରି ପିତୃପରମ୍ପରା ଚାଲାନ୍ତି।
Verse 17
निर्मला निष्कलंका ये ते मृताः स्वर्गगामिनः । व्रतोपवासनिरताः सत्याचारपरायणाः । अहिंसानिरताः शांतास्ते नराः स्वर्गगामिनः
ଯେମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବ୍ରତ-ଉପବାସରେ ନିରତ, ସତ୍ୟାଚାରରେ ଅଟୁଟ, ଅହିଂସାରେ ତତ୍ପର, ଶାନ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏମିତି ନରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ।
Verse 18
सापवादो रणं त्यक्त्वा मृतो यस्मान्नराधिप । सप्तयोनिषु ते जन्म तस्माज्जातं मया सह
ହେ ନରାଧିପ! ଅପବାଦ ବହନ କରି ରଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ତାହାର ସପ୍ତ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ହେଲା; ତେଣୁ ସେ ମୋ ସହିତେ ଏକେ ପୁନର୍ଜନ୍ମଧାରାରେ ଜନ୍ମିଲା।
Verse 19
त्वां विना मे पतिर्मा भून्मरणे याचितं मया । तदांतरिक्षे राजेन्द्र वागुवाचाशरीरिणी । आदौ पापफलं भुक्त्वा पश्चा त्स्वर्गं गमिष्यसि
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲି—‘ତୁମ ବିନା ମୋର ପତି ନ ହେଉ।’ ତେବେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆକାଶରେ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା—‘ପ୍ରଥମେ ପାପଫଳ ଭୋଗିବ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।’
Verse 20
यदि वस्त्रापथे गत्वा शिरः कश्चिद्विमुंचति । स्वर्णरेखाजले राजन्मानुषं स्यान्मुखं मम
ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି କେହି ବସ୍ତ୍ରାପଥକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଶିର ଅର୍ପଣ କରେ, ତେବେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ଜଳରେ ମୋ ମୁହଁ ମାନବମୁହଁ ହେବ।
Verse 21
अहं मानुषवक्त्राऽस्मि पापच्छायाऽवृतं मुखम् । दृश्यते मृगवक्त्राभं तस्माच्छीघ्रं विमुंचय
ମୁଁ ମାନବମୁଖୀ, କିନ୍ତୁ ପାପଛାୟାରେ ମୋ ମୁହଁ ଆବୃତ; ତାହା ମୃଗମୁହଁ ପରି ଦିଶେ, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର।
Verse 22
इति श्रुत्वा वचो राजा सारस्वतमुदैक्षत । जनो विहस्य सानन्दं सर्वं सत्यं मृगीवचः
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସାରସ୍ୱତଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ। ଲୋକେ ଆନନ୍ଦରେ ହସି କହିଲେ—ମୃଗୀର ସମସ୍ତ ବଚନ ସତ୍ୟ।
Verse 23
इत्युक्त्वाऽह द्विजेन्द्रः स एवं कुरु नृपोत्तम । एवं राज्ञा समादिष्टः प्रतीहारो ययौ वनम्
ଏପରି କହି ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—‘ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଏମିତିହି କର।’ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ପ୍ରତୀହାର ବନକୁ ଗଲା।
Verse 24
वस्त्रापथे महातीर्थे भवं द्रष्टुं त्वरान्वितः । त्वक्सारजालिर्महती स्वर्णरेखाजलोपरि
ସେ ବସ୍ତ୍ରାପଥର ମହାତୀର୍ଥରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଗଲା; ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ଜଳ ଉପରେ ଛାଲ-ତନ୍ତୁର ଏକ ବିଶାଳ ଜାଲ ପସରିଥିବା ଦେଖିଲା।
Verse 25
वर्त्तते तच्छिरो यत्र वंशप्रोतं महावने । सारस्वतस्य शिष्येण कुशलेन निवेदितम्
ମହାବନରେ ବାଁଶ ଦଣ୍ଡରେ ଗାଁଥିଥିବା ସେ ଶିର ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ତାହା ସାରସ୍ୱତଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ କୁଶଳ ନିବେଦନ କଲା।
Verse 26
तीर्थं वस्त्रापथं गत्वा भवस्याग्रे महानदी । जाले तत्र शिरो दृष्टं तच्च तोये विमोचितम्
ବସ୍ତ୍ରାପଥ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖର ମହାନଦୀରେ ସେ ଜାଲରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ଶିର ଦେଖି, ତାହାକୁ ଜଳରେ ମୁକ୍ତ କଲା।
Verse 27
स्नात्वा संपूज्य तीर्थेशं प्रतीहारः समभ्यगात् । शिष्येण सहितो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा
ସ୍ନାନ କରି ତୀର୍ଥେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପ୍ରତୀହାର ଶିଷ୍ୟସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାସମ ରଥରେ ବେଗରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 28
यदागतः प्रतीहारस्तदा सारस्वतेन सा । वृता चान्द्रायणेनैव मासमेकं निरन्तरम्
ପ୍ରତୀହାର ଯେତେବେଳେ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ନାରୀ ସାରସ୍ୱତ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଏକ ମାସ ଧରି ନିରନ୍ତର ପାଳନ କରିଥିଲା।
Verse 29
संपूर्णे तु व्रते तस्या दिव्यं वक्त्रं सुलोचनम् । सुशोभनं दीर्घकेशं दीर्घकर्णं शुभद्विजम्
ତାହାର ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ମୁଖ, ସୁନ୍ଦର ନୟନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଦୀର୍ଘ କେଶ, ଦୀର୍ଘ କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୁଭ, ଉତ୍ତମ ଦନ୍ତ ମଧ୍ୟ ହେଲା।
Verse 30
कम्बुग्रीवं पद्मगंधं सर्वलक्षणसंयुतम् । व्रतांते मूर्च्छिता बाला गतज्ञाना वभूव सा
ତାହାର ଗ୍ରୀବା ଶଙ୍ଖସଦୃଶ, ସୁଗନ୍ଧ ପଦ୍ମସଦୃଶ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ବ୍ରତାନ୍ତେ ସେ ବାଳିକା ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଜ୍ଞାନଶୂନ୍ୟ ହେଲା।
Verse 31
न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च किंनरी । यादृशी सा तदा जाता तीर्थभावेन सुन्दरी
ସେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଆସୁରୀ, ନ କିନ୍ନରୀ; ତୀର୍ଥଭାବର ମହିମାରେ ସେ ସେତେବେଳେ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
Verse 32
परिणीता तु सा तेन भोजराजेन सुन्दरी । मृगीमुखीति विख्याता देवी सा भुवनेश्वरी
ସେ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ଭୋଜରାଜ ବିବାହ କଲେ; ସେ ‘ମୃଗୀମୁଖୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସେ ଦେବୀ—ସ୍ୱୟଂ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ।
Verse 33
न जानाति पुनः किंचिद्यद्वृत्तं राजमन्दिरे । कृता सा पट्टमहिषी भोजराजेन धीमता
ରାଜମନ୍ଦିରରେ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା ସେ ପୁନଃ କିଛି ଜାଣିଲା ନାହିଁ; ଧୀମାନ ଭୋଜରାଜ ତାକୁ ପଟ୍ଟମହିଷୀ କଲେ।
Verse 34
ईश्वर उवाच । देशानां प्रवरो देशो गिरीणां प्रवरो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं वनानामुत्तमं वनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—‘ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶ, ଗିରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗିରି; କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର, ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉତ୍ତମ ବନ।’
Verse 35
गंगा सरस्वती तापी स्वर्णरेखाजले स्थिता । ब्रह्मा विष्णुश्च सूर्यश्च सर्व इन्द्रादयः सुराः
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖାର ଜଳରେ ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ତାପୀ ବିରାଜିତ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।
Verse 36
नागा यक्षाश्च गन्धर्वा अस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । ब्रह्मांडं निर्मितं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ବସନ୍ତି। ଏଠାରେ ସେଇ ପରମ ସତ୍ତା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଚରାଚରସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ନିର୍ମିତ।
Verse 37
देवा ब्रह्मादयो जाताः स भवोऽत्र व्यवस्थितः । शिवो भवेति विख्यातः स्वयं देवस्त्रिलोचनः
ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଭବ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ନିଜେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବ, ‘ଭବ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଶିବ।
Verse 38
वेवेति स्कन्दरचनाद्भवानी चात्र संस्थिता । अतो यन्नाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवि मया तव
ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ‘ବେବେ’ ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ଭବାନୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ, ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କହିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 39
तस्मिञ्जले स्नानपरो नरो यदि संध्यां विधायानु करोति तर्पणम् । श्राद्धं पितॄणां च ददाति दक्षिणां भवोद्भवं पश्यति मुच्यते भवात्
ଯେ ନର ସେହି ଜଳରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବିଧି ସମ୍ପାଦନ କରି ପରେ ତର୍ପଣ କରେ; ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଏ—ସେ ଭବୋଦ୍ଭବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇ ସଂସାର-ଭବରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 40
अथ यदि भवपूजां दिव्यपुष्पैः करोति तदनु शिवशिवेति स्तोत्रपाठं च गीतम् । सुरवर गणवृन्दैः स्तूयमानो विमानैः सुरवरशिवरूपो मानवो याति नाकम्
ଯଦି କେହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ପରେ ‘ଶିବ ଶିବ’ ବୋଲି ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ ଓ ଗୀତ-କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ତେବେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୂଢ, ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଶିବସଦୃଶ ରୂପ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।