Adhyaya 6

Verse 1

ईश्वर उवाच । अधुना संप्रवक्ष्यामि मंगलात्पश्चिमे व्रजेत् । तत्र सिद्धेश्वरं पश्येत्सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ (ମାର୍ଗ) ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି। ମଙ୍ଗଳରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

तत्रैव चक्रतीर्थं तु तीर्थकोटिफलप्रदम् । लोकेश्वरं स्वयंभूतं पूर्वमिंद्रेश्वरेति च

ସେଠାରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲୋକେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ; ପୂର୍ବେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 3

दृष्ट्वा तं विधिवद्देवि ततो यक्षवनं व्रजेत् । मंगलात्पश्चिमे भागे यत्र देवी स्वयं स्थिता

ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦର୍ଶନ କରି ପରେ ଯକ୍ଷବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ମଙ୍ଗଳର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଯେଉଁଠି ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ, ସେଠା ଅଛି।

Verse 4

यक्षेश्वरी महाभागा वांछितार्थप्रदायिनी । तां संपूज्य विधानेन ततो वस्त्रापथं पुनः

ଯକ୍ଷେଶ୍ୱରୀ ମହାଭାଗା ଇଚ୍ଛିତ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ। ତାଙ୍କୁ ବିଧାନଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି ପରେ ପୁନଃ ବସ୍ତ୍ରାପଥକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

गिरिं रैवतकं गत्वा कुर्याद्यात्राविधानतः । मृगीकुंडादितीर्थानि संति तत्रैव कोटिशः

ରୈବତକ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ମୃଗୀକୁଣ୍ଡ ଆଦି କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 6

यद्भुक्तिशिखरे देवि सीमालिंगं हि तत्स्मृतम् । दशकोटिस्तु तीर्थानि तत्र संति वरान ने

ହେ ଦେବୀ, ଭୁକ୍ତିଶିଖର ଶିଖରରେ ‘ସୀମାଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ହେ ଵରାନନେ, ସେଠାରେ ଦଶ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 7

यत्र वै यादवाः सिद्धाः कलौ ये बुद्धिरूपिणः । शतसहस्रार्बुदं च लिंगं तत्रैव तिष्ठति

ଯେଉଁଠାରେ କଳିଯୁଗରେ ବୁଦ୍ଧିରୂପ ହୋଇ ସିଦ୍ଧ ଯାଦବମାନେ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ‘ଶତସହସ୍ରାର୍ବୁଦ’ ନାମକ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ।

Verse 8

गजेंद्रस्य पदं तत्र तत्रैव रसकूपिकाः । सप्त कुण्डानि तत्रैव रैवते पर्वतोत्तमे

ସେଠାରେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେଠାରେ ରସକୂପିକାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ରୈବତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ସେଠାରେ ସାତଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି।

Verse 9

अंबिका च स्थिता देवी प्रद्युम्नः सांब एव च । लिंगाकारे पर्वते तु तत्र तीर्थानि कोटिशः

ସେଠାରେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା ବିରାଜିତ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଲିଙ୍ଗାକାର ସେହି ପର୍ବତରେ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 10

मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च । क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः । दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः

ସେଠାରେ ମୃଗୀକୁଣ୍ଡ ଓ କାଳମେଘ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ମହାସମୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଳରୂପେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ଦାମୋଦର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାୟକ ଭବ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 11

पार्वत्युवाच । श्रुतानि तव तीर्थानि देवेश वदतस्तव । गंगा सरस्वती पुण्या यमुना च महानदी

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଆପଣ କହୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲି—ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ପୁଣ୍ୟ ଯମୁନା ଓ ମହାନଦୀମାନେ।

Verse 12

गोदावरी गोमती च नदी तापी च नर्मदा । सरयूः स्वर्णरेखा च तमसा पापनाशिनी

ଗୋଦାବରୀ ଓ ଗୋମତୀ, ତାପୀ ଓ ନର୍ମଦା; ସରୟୂ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା; ପାପନାଶିନୀ ତମସା ନଦୀ।

Verse 13

नद्यः समुद्रसंयोगाः सर्वाः पुण्याः श्रुता मया । मोक्षारण्यानि दिव्यानि ।दिव्यक्षेत्राणि यानि च

ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ସମସ୍ତ ନଦୀ—ବିଶେଷକରି ସମୁଦ୍ରସଙ୍ଗମେ—ପୁଣ୍ୟମୟ। ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାୟୀ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 14

नगर्यो मुक्तिदायिन्यस्ताः श्रुतास्त्वत्प्रसादतः । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सूर्येंदुवरुणस्य च

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ନଗରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦିଙ୍କର, ତଥା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପବିତ୍ର ଧାମମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

देवताना मृषीणां च संति स्थानान्यनेकशः । परं देव त्वया पुण्यं प्रभासं कथितं मम

ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବ, ଆପଣ ମୋତେ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଭାସକୁ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 16

तस्माद्यच्चाधिकं प्रोक्तं क्षेत्रं वस्त्रापथं त्वया । शृण्वंत्या च मया पूर्वं न पृष्टं कारणं तदा

ଏହେତୁ ଆପଣ ଵସ୍ତ୍ରାପଥକୁ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କହିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ କାରଣ ପଚାରିଲି ନାହିଁ।

Verse 17

इदानीं च श्रुतं सर्वं स्वस्थाहं कारणं वद । प्रभावं प्रथमं ब्रूहि क्षेत्रस्य च भवस्य च

ଏବେ ମୁଁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି ଏବଂ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ତାହାର କାରଣ କୁହ। ପ୍ରଥମେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଓ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କର ମହିମା-ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 18

कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं शिवः केनात्र संस्थितः । स्वयंभूर्भगवान्रुद्रः कथं तत्र स्थितः स्वयम् । प्रभो मे महदाश्चर्यं वर्तते तद्वदाधुना

ସେ ତୀର୍ଥ କେଉଁ ଦେଶରେ ଅଛି? ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ କିଏ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ନିଜେ କିପରି ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ? ପ୍ରଭୋ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏବେ କୁହ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रभावं प्रथमं शृणु । पश्चाद्भवस्य माहात्म्यं शृणु त्वं च वरानने

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପ୍ରଥମେ ବସ୍ତ୍ରାପଥ କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ଶୁଣ; ପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସେଠାରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 20

कान्यकुब्जे महाक्षेत्रे राजा भोजेति विश्रुतः । पुरा पुण्ययुगे धर्म्यः प्रजा धर्मेण शासति

କାନ୍ୟକୁବ୍ଜର ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୋଜ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ। ପୁରାତନ ପୁଣ୍ୟଯୁଗରେ ସେ ଧାର୍ମିକ ନୃପତି ପ୍ରଜାକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

Verse 21

विशालाक्षो दीर्घबाहुर्विद्वान्वाग्ग्मी प्रियंवदः । सर्वलक्षणसंपूर्णो बह्वाश्चर्यविलोककः

ସେ ବିଶାଳନୟନ ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଥିଲେ—ବିଦ୍ୱାନ, ବାକ୍ପଟୁ ଓ ମଧୁରଭାଷୀ। ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 22

वनात्कदाचिदभ्येत्य वनपालोब्रवीदिदम् । आश्चर्यं भ्रमता देव वने दृष्टं मयाधुना

ଏକଦା ବନରୁ ଫେରି ଆସି ବନପାଳ କହିଲା— “ହେ ରାଜନ୍, ବନେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଏମାତ୍ର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି।”

Verse 23

गिरौ विषमभूभागे वहुवृक्षसमाकुले । मृगयूथगता नारी मया दृष्टा मृगानना

ପର୍ବତର ବିଷମ ଭୂଭାଗରେ, ଅନେକ ବୃକ୍ଷରେ ଘନ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ମୃଗଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ନାରୀକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି—ତାହାର ମୁହଁ ହରିଣୀ ପରି ଥିଲା।

Verse 24

मृगवत्प्लवते बाला सदा तत्रैव दृश्यते । इति श्रुत्वा वचो राजा तुष्टस्तस्मै धनं ददौ

“ସେ ବାଳିକା ମୃଗ ପରି ଲାଫ ମାରେ, ଏବଂ ସଦା ସେଠାରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାକୁ ଧନ ପୁରସ୍କାର ଦେଲେ।

Verse 25

चतुरं तुरगं दिव्यं वाससी स्वर्णभूषणम् । इदानीमेव यास्यामि सेनाध्यक्ष त्वया सह

“ଉତ୍ତମ, ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ଆଣ। ହେ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ, ମୁଁ ଏମହୁର୍ତ୍ତେ ତୋ ସହ ଯିବି।”

Verse 26

अश्वानां दशसाहस्रं वागुराणां त्वनेकधा । पत्तयो यांतु सर्वत्र वेष्टयंतु गिरिंवरम्

“ଦଶ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଜାଲ ନେଇ ସବୁଠାରେ ଯାଆନ୍ତୁ; ପଦାତି ସେନା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରଖୁ।”

Verse 27

न हंतव्यो मृगः कश्चिद्रक्षणीया हि सा मृगी । स्त्रीवेषधारिणी नारी मृगी भवति भूतले

କୌଣସି ମୃଗକୁ କେବେ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେଇ ମୃଗୀ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷଣୀୟ। ସ୍ତ୍ରୀବେଷଧାରିଣୀ ନାରୀ ଭୂତଳେ ମୃଗୀ ହୋଇଯାଏ।

Verse 28

क्व यास्यति वराकी सा मद्बलैः परिपीडिता । शस्त्रास्त्रवर्जितं सैन्यं वनपालपदानुगम्

ମୋ ବଳଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ସେ ଦୁର୍ଭାଗିନୀ କେଉଁଠି ଯିବ? ଏହି ସେନା ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରବିହୀନ ଏବଂ ବନପାଳଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁଗତ।

Verse 29

अहोरात्रेण संप्राप्तं बहुव्याधजनाग्रतः । अश्वाधिरूढो बलवान्भोजराजो ययौ स्वयम्

ଏକ ଅହୋରାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବହୁ ବ୍ୟାଧମାନଙ୍କୁ ରଖି, ବଳବାନ୍ ଭୋଜରାଜ ସ୍ୱୟଂ ଅଶ୍ୱାରୂଢ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 30

निःशब्दपदसञ्चारः संज्ञासंकेतभाषकः । गिरिं संवेष्टयामास वागुराभिः स्वयं नृपः

ନିଃଶବ୍ଦ ପଦସଞ୍ଚାର କରି, କେବଳ ସଞ୍ଜ୍ଞା-ସଙ୍କେତରେ କଥା କହି, ନୃପ ସ୍ୱୟଂ ବାଗୁରାଦ୍ୱାରା ଗିରିକୁ ଘେରିଦେଲେ।

Verse 31

वनपालेन सहितो मृगयूथं ददर्श सः । सा मृगी मृगमध्यस्था नारीदेहा मुखे मृगी । मृगवच्चेष्टते बाला धावते च मृगैः सह

ବନପାଳଙ୍କ ସହିତ ସେ ମୃଗମାନଙ୍କ ଯୂଥ ଦେଖିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ମୃଗୀ—ଦେହ ନାରୀର, ମୁଖ ମୃଗୀର; ସେ ବାଳା ମୃଗ ପରି ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହ ଧାଉଥାଏ।

Verse 32

अश्वगंधान्समाघ्राय सन्त्रस्ता मृगयूथपाः । क्षुब्धा भ्रान्ताः क्षणे तस्मिन्सर्वे यांति दिशो दश

ଘୋଡ଼ାର ଗନ୍ଧ ଶୁଘି ମୃଗଦଳର ନେତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଅଶାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେଇ କ୍ଷଣେ ସମସ୍ତେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 33

मृगवक्त्रा तु या नारी मृगैः कतिपयैः सह । प्लवमाना निपतिता वागुरायां विचेतना

କିନ୍ତୁ ମୃଗମୁଖୀ ସେ ନାରୀ କିଛି ମୃଗ ସହ ଲାଫ ମାରି ଜାଲରେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଲା।

Verse 34

बलाध्यक्षेण विधृता मृगैः सह शनैर्नृपः । ददर्श महदाश्चर्यं भोजराजो जनैर्वृतः

ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଧରି ରଖାଯାଇ, ମୃଗମାନଙ୍କ ସହ ପକଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଲୋକମାନେ ଘେରିଥିବା ଭୋଜରାଜ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 35

ततः कोलाहलो जातः परमानंदिनिस्वनः । मृगैः सह समानिन्ये कान्यकुब्जं मृगीं नृपः

ତାପରେ ପରମାନନ୍ଦମୟ ଧ୍ୱନି ସହ ବଡ଼ କୋଳାହଳ ହେଲା। ମୃଗମାନଙ୍କ ସହ ରାଜା ସେ ‘ମୃଗୀ’କୁ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 36

दिव्यवस्त्रसमाच्छन्ना दिव्याभरणभूषिता । नरयानस्थिता नारी प्रविवेश मृगैर्वृता

ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ନରଯାନରେ ଆସୀନ ସେ ନାରୀ ମୃଗମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 37

वादित्रैर्ब्रह्मघोषैश्च नीयते नृपमंदिरम् । जनैर्जानपदैर्मार्गे दृश्यते नृपमन्दिरे

ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନି ଓ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ ସହିତ ତାକୁ ରାଜମନ୍ଦିରକୁ ନେଇଯାଗଲା। ପଥରେ ନଗରଜନ ତାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ରାଜଭବନରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।

Verse 38

नीयमाना नागरैश्च महदाश्चर्यभाषकैः । पुण्ये मुहूर्त्ते संप्राप्ते सा मृगी नृपमन्दिरम्

ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କଥା କହୁଥିବା ନଗରବାସୀମାନେ ତାକୁ ସହ ନେଲେ। ପୁଣ୍ୟ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଲେ ସେଇ ମୃଗୀ-କନ୍ୟା ରାଜମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 39

प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः । गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପ୍ରତୀହାରୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଜନସମୂହକୁ ରୋକାଗଲା। ସେନାପତି ସେନାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 40

राजापि स्वगृहं प्राप्य स्नात्वा संपूज्य देवताः । तां मृगीं स्नापयामास दिव्यगन्धानुलेपनाम्

ରାଜା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ। ପରେ ସେଇ ମୃଗୀ-କନ୍ୟାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ କରାଇଲେ।

Verse 41

कुङ्कुमेन विलिप्तांगीं दिव्यवस्त्रावगुंठिताम् । यथोचितं यथास्थानं दिव्याभरणभूषिताम्

ତାହାର ଅଙ୍ଗରେ କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ କରାଗଲା, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ତାକୁ ଆବୃତ କରାଗଲା। ଯଥୋଚିତ ଯଥାସ୍ଥାନେ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ତାକୁ ଭୂଷିତ କରାଗଲା।

Verse 42

एकांते निर्जने राजा बभाषे चारुलोचनाम् । का त्वं कस्य सुता केन कारणेन मृगैः सह

ଏକାନ୍ତ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ରାଜା ସେଇ ସୁନୟନୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? କେଉଁ କାରଣରୁ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଅଛ?”

Verse 43

स्त्रीणां शरीरं ते कस्मान्मृगीणां वदनं कुतः । इति सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

“ତୁମର ଶରୀର ନାରୀର, କିନ୍ତୁ ମୃଗୀର ମୁହଁ କାହିଁକି? ସବୁ କଥା କହ; ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୁହଳ ଅଛି।”

Verse 44

एवं सा प्रोच्यमानापि न बभाषे कथंचन । मूकवन्न विजानाति न च भुंक्ते सुलोचना

ଏଭଳି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ। ମୂକ ପରି ଅଜ୍ଞାତ ଭାବେ ରହିଲା, ଏବଂ ସେ ସୁନୟନୀ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କଲା ନାହିଁ।

Verse 45

न भुंक्ते पृथिवीपालो न राज्यं बहु मन्यते । न दारैर्विद्यते कार्यं नाश्वैर्न च गजै रथैः

ପୃଥିବୀପାଳ ନ ଭୋଜନ କଲେ, ନ ରାଜ୍ୟକୁ ବହୁତ ମାନିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କରେ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ନ ଅଶ୍ୱ, ନ ଗଜ, ନ ରଥରେ।

Verse 46

तदेव राज्यं ते दारास्ते गजास्तद्धनं बहु । प्रमदामदसंरक्तं यत्र संक्रीडते मनः

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ‘ରାଜ୍ୟ’, ସେଇ ‘ଭାର୍ଯ୍ୟା’, ସେଇ ‘ଗଜ’ ଓ ସେଇ ‘ଅପାର ଧନ’—ଯେଉଁଠି ସ୍ତ୍ରୀମୋହର ମଦରେ ରଞ୍ଜିତ ମନ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ।

Verse 47

आहूयाह प्रतीहारं तया संमोहितो नृपः । पुरोधसं गुरुं विप्रानाचार्याञ्छीघ्रमानय

ତାହାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ରାଜା ପ୍ରତୀହାରକୁ ଡାକି କହିଲେ— “ରାଜପୁରୋହିତ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।”

Verse 48

दैवज्ञानथ मन्त्रज्ञान्भिषजस्तांत्रिकांस्तथा । इति सन्नोदितो राज्ञा प्रतीहारो ययौ स्वयम्

ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପ୍ରତୀହାର ନିଜେ ଗଲା— ଦୈବଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ବୈଦ୍ୟ ଓ ତାନ୍ତ୍ରିକମାନଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ।

Verse 49

आजगाम स वेगेन समानीय द्विजोत्तमान् । राज्ञे विज्ञापयामास देव विप्राः समागताः

ସେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା— “ଦେବ, ବିପ୍ରମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।”

Verse 50

प्रवेशय गुरुं द्वाःस्थं संप्राप्तान्मद्धिते रतान् । इति सन्नोदितो राज्ञा तथा चक्रे स बुद्धिमान्

ରାଜା କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ, ମୋ ହିତରେ ରତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରା।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେବକ ତେଣୁହି କଲା।

Verse 51

अभ्युत्थाय नृपः पूर्वं नमस्कृत्य प्रपूज्य च । आसनेषूपविष्टांस्तान्बभाषे कार्यतत्परः

ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଉଠି ପ୍ରଣାମ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ; ସେମାନେ ଆସନରେ ବସିଲାପରେ, କାର୍ଯ୍ୟତତ୍ପର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 52

इदमाश्चर्यमेवैकं कथं शक्यं निवेदितुम् । जानीत हि स्वयं सर्वे लोकतः शास्त्रतोऽपि वा

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏକମାତ୍ର ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କିପରି ନିବେଦନ କରାଯିବ? ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଜାଣ, ଲୋକପ୍ରଚଳନରୁ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 53

कथमेषा समुत्पन्ना कस्येदं कर्मणः फलम् । अस्यां केन प्रकारेण वचनं मानुषं भवेत्

ସେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହା କାହାର କର୍ମଫଳ? ଏବଂ ତାହାରେ କେମିତି ପ୍ରକାରେ ମାନବ ବାଣୀ ପ୍ରକଟ ହେବ?

Verse 54

स्वयं मनुष्यवदना कथमेषा भविष्यति । सावधानैर्द्विजैर्भूयः सर्वं संचिन्त्य चोच्यताम्

ସେ ସ୍ୱୟଂ କିପରି ମାନବମୁଖୀ ହେବ? ସାବଧାନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁନଃ ସମସ୍ତକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ତାପରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 55

विप्रा ऊचुः । देव सारस्वतो नाम कुरुक्षेत्रे द्विजोत्तमः । ऊर्द्ध्वरेताः सरस्वत्यां तपस्तेपे जितेन्द्रियः

ବିପ୍ରମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଦେବ ସାରସ୍ୱତ’ ନାମକ ଏକ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଊର୍ଧ୍ୱରେତା, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 56

कथयिष्यति सर्वं ते तेनादिष्टा मृगी स्वयम् । इति श्रुत्वा वचो राजा ययौ सारस्वतं द्विजम्

ସେଇ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବେ; ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ହିଁ ସେ ମୃଗୀ ସ୍ୱୟଂ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସାରସ୍ୱତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 57

सरस्वतीजले स्नातं प्रभासे ध्यानतत्परम् । दृष्ट्वा प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं तं प्रणम्य च । उपविष्टो नृपो भूमौ प्रांजलिः सञ्जितेन्द्रियः

ପ୍ରଭାସରେ ସରସ୍ୱତୀଜଳେ ସ୍ନାନ କରି ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାପରେ ଭୂମିରେ ବସି କରଯୋଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କଲେ।

Verse 58

मनुष्यपदसंचारं श्रुत्वा ज्ञात्वा च कारणम् । सारस्वतो बभाषेऽथ तं नृपं भक्तितत्परम्

ମନୁଷ୍ୟ ପଦଚାଳନର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତାହାର କାରଣ ଜାଣି, ସାରସ୍ୱତ ମୁନି ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ତେବେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 59

सारस्वत उवाच । भोजराज शुभं तेस्तु ज्ञातं तत्कारणं मया । मृगानना त्वया नारी समानीता वनात्किल

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ— ହେ ଭୋଜରାଜ, ତୁମର ଶୁଭ ହେଉ। ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ସତ୍ୟକୁହିଲେ ତୁମେ ବନରୁ ମୃଗନୟନା ଏକ ନାରୀକୁ ନେଇଆସିଛ।

Verse 60

महदाश्चर्यमेवैतत्तव चेतसि वर्त्तते । आदिष्टा तु मया बाला सर्वं ते कथयिष्यति

ଏହି କଥା ତୁମ ଚିତ୍ତରେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ସେହି ବାଳିକାକୁ ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଇଛି— ସେ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେବ।

Verse 61

जानाम्यहं महाराज चरित्रं जन्म यादृशम् । आश्चर्यं संभवेल्लोके कथ्यमानं तया स्वयम्

ହେ ମହାରାଜ, ତାହାର ଚରିତ୍ର ଓ ଜନ୍ମ ଯେପରି ହୋଇଥିଲା ମୁଁ ଜାଣେ। ସେ ନିଜେ ଯେତେବେଳେ କହିବ, ସେହି କଥା ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

Verse 62

इत्यादिश्य गतो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा । अहोरात्रद्वयेनैव संप्राप्तो नृप मन्दिरम्

ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ରଥରେ ବେଗେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଏବଂ କେବଳ ଦୁଇ ଦିନ-ରାତିରେ ରାଜମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 63

प्रविश्य च मृगीं दृष्ट्वा यत्रास्ते मृगलोचना । तया सारस्वतो ज्ञातो धर्मज्ञः सर्वविद्द्विजः

ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯେଉଁଠାରେ ମୃଗଲୋଚନା ନାରୀ ରହୁଥିଲା, ସେଠାରେ ତାକୁ ଦେଖି; ସେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାରସ୍ୱତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲା।

Verse 64

मृग्युवाच । एष सर्वं हि जानाति कारणं यच्च यादृशम् । वर्त्तमानं भविष्यं च भूतं यद्भुवनत्रये

ମୃଗୀ କହିଲା—“ଏହିଜଣ ସତ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି—କାରଣ ଓ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଯାହା ଭୂତ—ସବୁ।”

Verse 65

एतेन मरणं ज्ञातं मदीयं पूर्वजन्मनि । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे तपस्तप्तं भवालये

“ଏହିଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ମରଣ ଜଣାଗଲା—ବସ୍ତ୍ରାପଥ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଲୟରେ ତପ କରାଯାଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ।”

Verse 66

विधूय कलुषं सर्वं ज्ञानमुत्पाद्य यत्नतः । जरामरणनिर्मुक्तः प्रत्यक्षं दृष्टवान्भवम्

“ସମସ୍ତ କଲୁଷକୁ ଝାଡ଼ିଦେଇ ଏବଂ ଯତ୍ନରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, (ମନୁଷ୍ୟ) ଜରା-ମରଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କରେ।”}]}

Verse 67

अस्य तुष्टो भवो देवो ज्ञातं तीर्थस्य कारणम् । आदिष्टया मया वाच्यं भवेज्जन्मनि कारणम्

ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭବଦେବ ଏହି ତୀର୍ଥର କାରଣ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏବଂ ଯେପରି ମୋତେ ଆଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି ଏହି ଜନ୍ମର କାରଣ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିବି।

Verse 68

इति चिन्तापरा यावत्तावद्विप्रः समागतः । तस्मै प्रणामपरमा मूर्च्छिता निपपात सा

ସେ ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ବିପ୍ର ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଯାଇ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 69

अथ सारस्वतो ज्ञानाज्ज्ञातवान्कारणं च तत् । आनयन्तु द्विजा वेगात्कलशं तोयसंभृतम्

ତାପରେ ସାରସ୍ୱତ-ଜ୍ଞାନବଳରେ ସେ ବିପ୍ର କାରଣଟି ଜାଣିଲେ। ସେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୀଘ୍ର ଜଳଭରା କଳଶ ଆଣ।”

Verse 70

सवौंषधीः पल्लवांश्च दूर्वाः पुष्पाणि चाक्षतान् । धूपं च चंदनं चैव गोमयं मधुसर्पिषी

“ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ନବ ପଲ୍ଲବ, ଦୂର୍ବା, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ; ଏବଂ ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ, ଗୋମୟ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ମଧ୍ୟ ଆଣ।”

Verse 71

इत्यादिष्टैर्द्विजैर्वेगात्समानीतं नृपाज्ञया । उपलिप्य च भूभागं स्वस्तिकं संनिवेश्य च

ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଭୂମିଭାଗକୁ ଲେପି ତାହାର ଉପରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ବିନ୍ୟାସ କଲେ।

Verse 72

तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः । इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् । हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्

ସେଠାରେ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ପରେ ବେଦମାନଙ୍କୁ କୁମ୍ଭରେ ନିଧାନ କରି, ସେହି କୁମ୍ଭରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ଚରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଗ୍ରହପୂଜା କରାଇଲେ।

Verse 73

तोयं सुवर्णपात्रस्थं कृत्वा कुंभान्स्वयं गुरुः । अभिषेकं ततश्चक्रे मुहूर्ते सार्वकामिके

ଗୁରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପାତ୍ରରେ ଜଳ ରଖି ସ୍ୱୟଂ କୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କଲେ; ପରେ ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧିଦାୟକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 74

अभिषिक्ता तु सा तेन पूता स्नानार्थवारिणा । जाता सचेतना बाला सर्वं पश्यति चक्षुषा

ସ୍ନାନାର୍ଥେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ସେହି ଜଳରେ ସେ ତାକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ତାହାପରେ ସେ କନ୍ୟା ଚେତନା ପାଇଲା ଏବଂ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲା।

Verse 75

शृणोति सर्वं जानाति चरित्रं पूर्वजन्मनः । बदरीफलमात्रं तु पुरोडाशं ददौ गुरुः

ସେ ସବୁକିଛି ଶୁଣିଲା, ସବୁକିଛି ଜାଣିଲା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଚରିତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝିଲା। ତାପରେ ଗୁରୁ ତାକୁ ବଦରୀଫଳ ପରିମାଣମାତ୍ର ପୁରୋଡାଶ ଦେଲେ।

Verse 76

तयोपभुक्तं यत्नेन ततश्चक्रे स मार्ज्जनम् । मानुषे वचने कर्णे ददौ ज्ञानं गुरुस्ततः

ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାହା ଉପଭୋଗ କରିସାରିବା ପରେ ସେ ମାର୍ଜନ (ଶୁଦ୍ଧି) କ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ ଗୁରୁ ମାନୁଷ ବଚନ କାନରେ କହି ତାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ।

Verse 77

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा ततः सा च मृगानना । भोजराजाय सर्व च चरित्रं पूर्वजन्मनः

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସେଇ ମୃଗନୟନୀ (କୋମଳମୁଖୀ) ପରେ ଭୋଜରାଜଙ୍କୁ ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ର କହିଲା।

Verse 78

वक्तुं प्रचक्रमे बाल्याद्यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि । नमस्कृत्य गुरुं पूर्वं ब्राह्मणान्क्षत्रियांस्तथा

ତାପରେ ସେ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଘଟଣାବଳୀ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କଲା।

Verse 79

मृग्युवाच । न विषादस्त्वया कार्यो राजञ्च्छ्रुत्वा मयोदितम् । इतस्त्वं सप्तमे स्थाने कलिंगाधिपतेः सुतः

ମୃଗ୍ୟୁ କହିଲା—ହେ ରାଜନ୍, ମୋ କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ବିଷାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏଠାରୁ ସପ୍ତମ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ କଳିଙ୍ଗାଧିପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବ।

Verse 80

मृते पितरि बालस्त्वं स्वभिषिक्तः स्वमंत्रिभिः । अहं हि वंगराजस्य संजाता दुहिता किल

ପିତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେବେଳେ ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଳକ ଥିଲ; ତଥାପି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏବଂ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭଙ୍ଗରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲି।

Verse 81

परिणीता त्वया देव पित्रा दत्ता स्वयं नृप । त्वयाऽहं पट्टमहिषी कृता योषिद्वरा यतः

ହେ ଦେବ, ହେ ନୃପ! ମୋ ପିତା ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ବିବାହ କଲ। ତୁମେ ମୋତେ ପଟ୍ଟମହିଷୀ, ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, କରିଥିଲ।

Verse 82

युवा जातः क्रमेणैव हिंस्रः क्रूरो बभूव ह । न वेदशास्त्रकुशलो दयाधर्मविवर्जितः

ସେ କ୍ରମେ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ହିଂସ୍ର ଓ କ୍ରୂର ହେଲା। ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅକୁଶଳ ଥିଲା ଏବଂ ଦୟା-ଧର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲା।

Verse 83

लुब्धो मानी महाक्रोधी सत्याचार बहिष्कृतः । न देवं न गुरुं विप्रान्नो जानाति दुराशयः

ସେ ଲୋଭୀ, ଅହଂକାରୀ ଓ ମହାକ୍ରୋଧୀ ଥିଲା; ସତ୍ୟାଚାରରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ଦୁରାଶୟବଶେ ସେ ନ ଦେବକୁ, ନ ଗୁରୁକୁ, ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମାନୁଥିଲା।

Verse 84

विरक्ता हि प्रजास्तस्य ब्राह्मणोच्छेदकारकः । समासन्नैर्नृपैस्तस्य देशः सर्वो विलुंपितः । सैन्यं सर्वं समादाय युद्धायोपजगाम सः

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଉଚ୍ଛେଦକାରୀ ଥିବାରୁ ତାହାର ପ୍ରଜା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସମୀପସ୍ଥ ରାଜାମାନେ ତାହାର ସମଗ୍ର ଦେଶ ଲୁଟିନେଲେ। ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ସଂଗ୍ରହ କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 85

सहैवाहं गता देव युद्धं जातं नृपैः सह । हारितं सैनिकैस्तस्य गता नष्टा दिशो दश

ହେ ଦେବ! ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଗଲି। ସେହି ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତାଙ୍କ ସେନା ପରାଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଁ ଦଶ ଦିଗରେ ଦିଶାହୀନ ହୋଇ ପଳାଇଲି।

Verse 86

त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् । गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः

ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଜା କେବଳ ପଳାୟନରେ ଲଗ୍ନ ହେଲା। ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ନୃପତି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 87

तवास्मिवादी दुष्टात्मा हतो लोकविरोधकः । देहं तस्य गृहीत्वाग्नौ प्रविष्टाहं नृपोत्तम

ଯେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସଦା ‘ମୁଁ ତୁମର’ ବୋଲି କହୁଥିଲା, ସେ ଲୋକବିରୋଧୀ ହୋଇ ହତ ହେଲା। ତାହାର ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲି, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ।

Verse 88

मृतस्यैवं गतिर्नास्ति नरके स विपच्यते । मृतं कांतं समादाय भार्याग्नौ प्रविशेद्यदि

ଏପରି ମଣିଷର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୁଭ ଗତି ନାହିଁ; ସେ ନରକରେ ଦହିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୃତ କାନ୍ତକୁ ନେଇ ଭାର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି (ଚିତାଗ୍ନି)ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ଭିନ୍ନ ଗତି କୁହାଯାଏ।

Verse 89

सा तारयति पापिष्ठं यावदाभूतसंप्लवम् । इह पापक्षयं कृत्वा पश्चात्स्वर्गे महीयते

ସେ (ପତିବ୍ରତା) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାରେ। ଏଠାରେ ପାପକ୍ଷୟ କରାଇ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 90

अतस्त्वं ब्राह्मणो जातो देशे मालवके नृप । तस्यैव तत्र भार्याहं संभूता ब्राह्मणी नृप

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ନୃପ, ତୁମେ ମାଳବ ଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲ। ଏବଂ ସେଠାରେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ—ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୂପେ—ଜନ୍ମିଲି।

Verse 91

धनधान्यसमृद्धोऽभूत्तथा जीवधनाधिकः । मृतः पिता मृता माता स च भ्रातृविवर्जितः

ସେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ‘ଜୀବଧନ’ (ସେବକ-ଆଶ୍ରିତ) ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିଲେ। ତାହାର ପିତା ମରିଗଲେ, ମାତା ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଭାଇହୀନ ଥିଲା।

Verse 92

धनधान्यसमृद्धोऽपि लुब्धो भ्रमति भूतले । अतीव कोपनो विप्रो वेदपाठविवर्जितः

ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଲୋଭବଶେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଓ ବେଦପାଠବିହୀନ ଥିଲା।

Verse 93

स्नानसंध्यादिहीनश्च मायावी याचते जनम् । भक्तिं करोमि परमां स च क्रुध्यति मां प्रति

ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦି କର୍ମ ବିନା ଓ ମାୟାବୀ ହୋଇ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଚନା କରୁଥିଲା। ମୁଁ ପରମ ଭକ୍ତି କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କଲା।

Verse 94

संतानं तस्य वै नास्ति धनरक्षापरो हि सः । न ददाति न चाश्नाति न जुहोति स रक्षति

ତାହାର ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, କାରଣ ସେ କେବଳ ଧନରକ୍ଷାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲା। ସେ ନ ଦାନ ଦେଉଥିଲା, ନ ଭୋଗ କରୁଥିଲା, ନ ହୋମ କରୁଥିଲା—କେବଳ ସଞ୍ଚୟ କରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା।

Verse 95

न तर्पणं तिलैर्विप्रो विदधात्यतिलो भतः । कार्त्तिकेऽपि च संप्राप्ते विष्णुपूजाविवर्जितः

ଅତିଲୋଭରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିଳଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରୁନଥିଲା। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାବିହୀନ ରହିଲା।

Verse 96

दीपं ददाति नो विप्रो मासमेकं निरन्तरम् । न भुंक्ते शाकपत्रं स एकाहारो निरंतरम्

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ମାସ ଧରି ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଦୀପଦାନ କରୁନଥିଲା। ସେ ଶାକପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଖାଉନଥିଲା; ସଦା ଏକାହାର ରଖୁଥିଲା।

Verse 97

मासे नभस्ये संप्राप्ते प्राप्ते कृष्णे नृपोत्तम । न करोति गृहे श्राद्धं स्नानतर्पणवर्जितः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ନଭସ୍ୟ ମାସ ଆସି ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ ବିନା ଗୃହେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ ନାହିଁ।

Verse 98

न जानाति दिनं पित्र्यं पक्षमेकं निरन्तरम् । अन्यत्र भुंक्ते विप्रोऽसौ क्षयाहेऽपि समागते

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତୃଦିନକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ ନିରନ୍ତର ପକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରେ ନାହିଁ; କ୍ଷୟାହ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭୋଜନ କରେ।

Verse 99

मकरस्थेऽपि संक्रांतौ कृशरान्नं ददाति न । तिलान्सुवर्णं तारं वा वस्त्रं वा फलमेव च । शाकपत्रं स पुष्पं वा न ददाति तथेंधनम्

ମକରସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ସେ କୃଶରାନ୍ନ ଦାନ କରେ ନାହିଁ। ସେ ତିଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଫଳ—କିଛି ଦେଉ ନାହିଁ; ଶାକପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେଉ ନାହିଁ।

Verse 100

गवां गवाह्निकं नैव कथं मुक्तिर्भविष्यति । न याति विष्णुशरणं संप्राप्ते दक्षिणायने

ଯଦି ସେ ଗୋମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟକର୍ତ୍ତବ୍ୟ (ଗବାହ୍ନିକ) କରେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁକ୍ତି କିପରି ହେବ? ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷ୍ଣୁଶରଣକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 101

धेनुं ददाति नो विप्रो ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଧେନୁଦାନ କରେ ନାହିଁ।

Verse 102

एकापि दत्ता सुपयस्विनी सा सवस्त्रघंटाभरणोपपन्ना । वत्सेन युक्ता हि ददाति दात्रे मुक्तिं कुलस्यास्य करोति वृद्धिम्

ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକଟି ଗାଈ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ଏବଂ ବଛୁରା ସହ ଦାନ କଲେ, ସେ ଦାନ ଦାତାକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ ତାଙ୍କ କୁଳର ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 103

यावंति रोमाणि भवंति तस्यास्तावंति वर्षाणि महीयते सः । ब्रह्मालये सिद्ध गणैर्वृतोऽसौ संतिष्ठते सूर्यसमानतेजाः

ସେଇ ଗାଈର ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଦାତା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସିଦ୍ଧଗଣରେ ଘେରା ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜରେ ବିରାଜିତ ରହେ।

Verse 104

देवालयं नो विदधाति वापीं कूपं तडागं न करोति कुण्डम् । पुण्यं विवाहं सुजनोपकारं नासौ सतां वा द्विजमंदिरं च

ସେ ନ ଦେବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରେ, ନ ବାପି/ବାଉଡ଼ି, ନ କୂଆ; ନ ପୋଖରୀ, ନ କୁଣ୍ଡ କରେ। ନ ପୁଣ୍ୟବିବାହ କରେ, ନ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ନ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ନିବାସ, ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କରେ।

Verse 105

धनं सदा भूमिगतं करोति धर्मं न जानाति कुलस्य चासौ । अहं हि तस्यानुगता भवामि कथं हि कांतं परिवं चयामि

ସେ ସଦା ଧନକୁ ଭୂମିରେ ପୋତି ରଖେ ଏବଂ କୁଳଧର୍ମ ଜାଣେ ନାହିଁ। ତଥାପି ମୁଁ ତାହାର ଅନୁଗତା; ମୋ ପ୍ରିୟ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କିପରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବି?

Verse 106

एवं हि वर्त्तमानः स कालधर्ममुपेयिवान् । धनलोभान्मया देव मरणं परिवर्जितम्

ଏଭଳି ଚାଲିଥିବା ସେ କାଳଧର୍ମ—ମୃତ୍ୟୁର ନିୟମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ହେ ଦେବ! ଧନଲୋଭରୁ ମୁଁ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳିଦେଇଥିଲି।

Verse 107

पश्यन्त्या गोत्रिभिः सर्वं गृहीतं धनसंचयम् । कालेन महता देव मृताऽहं द्विजमंदिरे

ହେ ଦେବ! ମୁଁ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମୋର ଜ୍ଞାତିମାନେ ସମସ୍ତ ଧନ ହରଣ କରିନେଲେ। ବହୁ କାଳ ପରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।

Verse 108

श्वेतसर्पः समभवद्देशे तस्मिन्नरोत्तम । तत्रैवाहं ब्राह्मणस्य संजाता तनया नृप

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ସେହି ଦେଶରେ ଏକ ଶ୍ୱେତ ସର୍ପ ଜାତ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍! ସେହିଠାରେ ମୁଁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କନ୍ୟା ରୂପେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲି।

Verse 109

वर्षेष्टमे तु संप्राप्ते परिणीता द्विजन्मना । तस्मिन्नेव गृहे सर्पो मदीये वसते नृप

ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ମୋର ବିବାହ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍! ମୋର ସେହି ଘରେ ସେହି ସର୍ପ ମଧ୍ୟ ବାସ କରୁଥିଲା।

Verse 110

भार्या ममेति संदष्टो रात्रौ भर्त्ता महा हिना । मृतोऽपि ब्राह्मणैः सर्पो लगुडैर्विनिपातितः

"ଏ ମୋର ପତ୍ନୀ" ବୋଲି ଭାବି ସେହି ମହାସର୍ପ ରାତ୍ରିରେ ମୋର ପତିଙ୍କୁ ଦଂଶନ କଲା। ପତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାଡ଼ିରେ ପିଟି ସେହି ସର୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଲେ।

Verse 111

वैधव्यं मम दत्त्वा तु द्विजसर्पौ मृतावुभौ । पित्रा मात्रा महाशोकं कृत्वा मे मुण्डितं शिरः

ମୋତେ ବୈଧବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସର୍ପ ଉଭୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତେବେ ପିତା ଓ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ କରି ମୋର ମୁଣ୍ଡନ କରାଇଲେ।

Verse 112

वसाना श्वेतवस्त्रं च विष्णुभक्तिपरायणा । मासोपवासनिरता यानि तीर्थान्यनेकशः

ମୁଁ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହୋଇ, ମାସିକ ଉପବାସରେ ନିରତ ରହି, ପୁନଃପୁନଃ ଅନେକ ତୀର୍ଥକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲି।

Verse 113

सर्पस्तु मकरो जातो गोदावर्यां शिवालये । देवं भीमेश्वरं द्रष्टुं गताऽहं स्वजनैः सह

ସେ ସର୍ପଟି ଗୋଦାବରୀରେ ଶିବାଳୟ ସମୀପରେ ମକର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏବଂ ମୁଁ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ ଭୀମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲି।

Verse 114

यावत्स्नातुं प्रविष्टाऽहं वृता सर्वजनैर्नृप । मकरेण तदा दृष्टा भार्येयं मम वल्लभा । गृहीता मकरेणाहं नेतुमंतर्जले नृप

ହେ ରାଜନ୍, ଅନେକ ଲୋକ ଘେରିଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲି; ସେତେବେଳେ ସେ ମକର ମୋତେ ଦେଖି ‘ଏହି ମୋର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା’ ବୋଲି ଭାବି, ମୋତେ ଧରି ଜଳାନ୍ତରକୁ ଟାଣିନେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 115

हाहाकारः समभवज्जनः क्षुब्धः समंततः । कुंताघातेन केनासौ मकरस्तु निपातितः

ସେତେବେଳେ ମହା ହାହାକାର ହେଲା, ଚାରିଦିଗରେ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ତାପରେ କେହି ଜଣେ କୁନ୍ତାଘାତରେ ସେ ମକରକୁ ନିପାତ କରିଦେଲା।

Verse 116

झषवक्त्रः स्थिता चाहं मृता कृष्टा जनैर्बहिः । अग्निं दत्त्वा जले क्षिप्त्वा भस्म लोका गृहान्गताः

ମୋ ମୁହଁ ମାଛର ମୁହଁ ପରି ବିକୃତ ହୋଇଥିଲା; ମୁଁ ସେଠାରେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲି। ଲୋକମାନେ ମୋତେ ବାହାରକୁ ଟାଣିଲେ; ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାର କରି ଭସ୍ମକୁ ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରି ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 117

स्त्रीवधाल्लुब्ध्वको जातो झषस्तीर्थप्रभावतः । मानुषीं योनिमापन्नस्तस्मिन्नेव महावने

ସ୍ତ୍ରୀବଧର ପାପରୁ ସେ ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ) ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଝଷ-ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ମହାବନରେ ପୁନଃ ମାନବ-ଯୋନି ପାଇଲା।

Verse 118

अग्नेर्जलाच्च सर्पाच्च गजात्सिंहादवृषादपि । झषाद्विस्फोटकान्मृत्युर्येषां ते नरके गताः

ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ସର୍ପ, ଗଜ, ସିଂହ, ବୃଷଭ, ମାଛ କିମ୍ବା ବିସ୍ଫୋଟକ ରୋଗରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକଗାମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 119

आत्महा भ्रूणहा स्त्रीहा ब्रह्मघ्नः कूटसाक्ष्यदः । कन्याविक्रयकर्ता च मिथ्या ब्रतधरस्तु यः

ଆତ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ, ଭ୍ରୂଣହନ୍ତା, ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, କୂଟସାକ୍ଷୀଦାତା, କନ୍ୟାବିକ୍ରେତା ଓ ଛଳରେ ବ୍ରତଚିହ୍ନ ଧାରଣକାରୀ—ଏମାନେ ଘୋର ପାପୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 120

विक्रीणाति क्रतुं यस्तु मद्यपः स्याद्द्विजस्तु यः । राजद्रोही स्वर्णचौरो ब्रह्मवृत्तिविलोपकः

ଯଜ୍ଞ ବିକ୍ରୟକାରୀ, ମଦ୍ୟପାନକାରୀ ଦ୍ୱିଜ, ରାଜଦ୍ରୋହୀ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଚୋର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଜୀବିକା ନଷ୍ଟକାରୀ—ଏମାନେ ମହାପରାଧୀ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 121

गोघ्नस्तु निक्षेपहरो ग्रामसीमाहरस्तु यः । सर्वे ते नरकं यांति या च स्त्री पतिवंचका

ଗୋହନ୍ତା, ନିକ୍ଷେପହର (ଅମାନତ ହରଣକାରୀ) ଓ ଗ୍ରାମସୀମା ଭୂମି ଚୋର—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏବଂ ପତିଙ୍କୁ ବଞ୍ଚନା କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 122

झषमृत्युप्रभावेन जाता क्रौंची वने नृप । गोदावरीवने व्याधो भ्रमते मृगमार्गकः

ହେ ନୃପ! ମାଛଜନିତ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ବନରେ କ୍ରୌଞ୍ଚୀ (ମାଦା କ୍ରୌଞ୍ଚପକ୍ଷୀ) ଭାବେ ଜନ୍ମିଲି। ଗୋଦାବରୀବନେ ଜଣେ ବ୍ୟାଧ ମୃଗମାର୍ଗ ଅନୁସରି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା।

Verse 123

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

ବନରେ କାମାତୁର କ୍ରୌଞ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ମୋ ସହ ମିଳନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ସେ ବ୍ୟାଧ ମୋତେ ଦେଖି ଧନୁଷ ଟାଣିଲା।

Verse 124

हतः क्रौंचो मृतो राज न्नष्टा स्थानादहं ततः । गोदावरीवने तस्मिन्नेवंरूपं ददर्श तम्

ହେ ରାଜନ୍! ସେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଆଘାତ ପାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା; ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି। ସେହି ଗୋଦାବରୀବନେ ବ୍ୟାଧ ତାକୁ ସେହିପରି ରୂପରେ ଦେଖିଲା।

Verse 125

ऋषिर्व्याधं शशापाथ दृष्ट्वा कर्म विगर्हितम् । कामधर्ममकुर्वाणं प्रिया संभाषतत्परम् । क्रौंचं त्वमवधीर्यस्मात्तस्मात्सिंहो भविष्यसि

ତେବେ ଜଣେ ଋଷି ବ୍ୟାଧର ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ ଦେଖି ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—କାମଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ ପ୍ରିୟାସହ ସମ୍ଭାଷଣରେ ଲୀନ କ୍ରୌଞ୍ଚକୁ ତୁମେ ବଧ କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ସିଂହ ହେବ।

Verse 126

ऋषिस्तेन विनीतेन स्थित्वा सन्तोषितो नृप । ऋषिर्वदति तस्याग्रे न मे मिथ्या वचो भवेत्

ହେ ନୃପ! ସେ ବିନୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲାପରେ ଋଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କ ଆଗରେ କହିଲେ—“ମୋ ବଚନ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 127

सिंहस्थस्य प्रसादं ते करिष्ये मुक्तिहेतवे । सुराष्ट्रदेशे भविता सिंहो रैवतके गिरौ

ତୁମେ ସିଂହଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ମୋକ୍ଷହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସାଦ ଦେବି। ସୁରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶରେ ରୈବତକ ପର୍ବତରେ ତୁମେ ସିଂହ ହେବ।

Verse 128

वस्त्रापथे महा क्षेत्रे मुक्तिस्ते विहिता ध्रुवा । इत्युक्त्वा स ऋषिर्देव गतो भीमेश्वरं प्रति । दुर्वचःश्रवणाद्व्याधः क्रमात्पंचत्वमाययौ

ବସ୍ତ୍ରାପଥ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମର ମୁକ୍ତି ଧ୍ରୁବଭାବେ ବିଧିତ। ଏହିପରି କହି ଦେବର୍ଷି ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଲେ; ଦୁର୍ବଚନ ଶ୍ରବଣରୁ ବ୍ୟାଧ କ୍ରମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 129

क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे । मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ

କ୍ରୌଞ୍ଚ ବିୟୋଗରେ ସେ କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ବନାନ୍ତରେ ଭ୍ରମଣ କଲା। ଦୈବବଶେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ, ରୈବତକ ପର୍ବତରେ ମୃଗୀରୂପେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 130

मृगयूथगता नित्यं मोदते मदविह्वला । व्याधः सिंहः समभवद्गिरेस्तस्य महावने

ସେ ମୃଗୀ ସଦା ମୃଗୟୂଥ ସହିତ ରହି, ଯୌବନମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲା। ଏବଂ ସେହି ଗିରିର ମହାବନରେ ବ୍ୟାଧ ସିଂହ ହେଲା।

Verse 131

कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः । तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने

ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା କାମାର୍ତ ମୃଗୀକୁ ସିଂହ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦେଖିଲା। ତାପରେ ସେହି ବନରେ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ମୃଗୀ ପ୍ରତି ମନ ଲଗାଇ ସଦା ଭ୍ରମଣ କରିଲା।

Verse 132

सिंहोऽपि दैवयोगेन ममेयमिति मन्यते । परं हिंस्रस्वभावेन तामादातुं प्रचक्रमे

ଦୈବଯୋଗେ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ‘ଏହି ମୋର’ ବୋଲି ଭାବିଲା; କିନ୍ତୁ ହିଂସ୍ର ସ୍ୱଭାବରେ ତାକୁ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 133

चलत्वं मृगजातीनां विहितं वेधसा स्वयम् । पुनर्गता मृगी यूथं क्रीडते चारुलोचना

ମୃଗଜାତିମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ବିଧାତା ସ୍ୱୟଂ ବିଧିତ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସୁନୟନୀ ମୃଗୀ ପୁଣି ନିଜ ଯୂଥକୁ ଫେରି କ୍ରୀଡ଼ା କଲା।

Verse 134

भवस्य पश्चिमे भागे तत्र रैवतके गिरौ । अनुयातः शनैः सोऽथ मृगेन्द्रो मृगयूथपः । उत्पपात ततः सिंहो संघस्य मूर्द्धनि

ଭବପ୍ରଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, ସେଠାରେ ରୈବତକ ପର୍ବତରେ, ମୃଗେନ୍ଦ୍ର—ମୃଗଯୂଥପତି—ଧୀରେ ଧୀରେ ତାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା; ତାପରେ ସିଂହ ଯୂଥର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲା।

Verse 135

सिंहस्य न मृगैः कार्यं हरिणीं प्रति पश्यतः । यत्र सा हरिणी याति ययौ सिंहस्तथैव ताम्

ସିଂହର ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହ କିଛି କାମ ନଥିଲା; ସେ କେବଳ ହରିଣୀକୁ ଦେଖୁଥିଲା। ଯେଉଁଠି ହରିଣୀ ଗଲା, ସିଂହ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତା’ ପଛେ ପଛେ ଗଲା।

Verse 136

यदा वेगं मृगी चक्रे सिंहः कुद्धस्तदा वने । सिंहोऽपि वेगवाञ्जातो मृगीवेगाधिकोऽभवत्

ବନରେ ଯେତେବେଳେ ମୃଗୀ ବେଗ ଧରିଲା, ସେତେବେଳେ ସିଂହ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା। ସିଂହ ମଧ୍ୟ ବେଗବାନ ହୋଇ, ମୃଗୀର ବେଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା।

Verse 137

यदा सिंहेन संक्रांता ददौ झम्पां मृगी तु सा । भवस्याग्रे नदीतोये पतिता जलमूर्द्धनि

ସିଂହ ଯେତେବେଳେ ତା’ଉପରେ ଝାପଟିଲା, ସେଇ ମୃଗୀ ହଠାତ୍ ଏକ ଛାଲ ଦେଲା। ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନଦୀଜଳରେ ପଡ଼ି ପ୍ରବାହର ଉପରିଭାଗରେ ଡୁବିଗଲା।

Verse 138

लंबते तु शरीरं मे वेणौ प्रोतं शिरो मम । सिंहः सहैव पतितो मृतः पयसि मध्यतः

ମୋ ଶରୀର ଝୁଲୁଛି, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ବେଣୁ (ବାଁଶ)ରେ ଗୁଁଥି ଅଟକିଛି। ସିଂହଟି ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ପଡ଼ି ଜଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମରିଗଲା।

Verse 139

स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः । न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्

ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଷା ଜଳରେ ମୋ ଦେହ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ମୋ ମୁହଁ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ—ସେଇ କଠିନ ବାଁଶ-ଶିରାରେ ଅଟକି ରହିଲା।

Verse 140

एतच्चरित्रं यत्सर्वं दृष्टं सारस्वतेन वै । तत्तीर्थस्य प्रभावेन सिंहस्त्वं समजायथाः

ଏହି ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ର ସାରସ୍ୱତ ନିଜେ ଦେଖିଥିଲେ। ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ସିଂହରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲ।

Verse 141

इदं हि सप्तमं जन्म सर्वपापक्षयोदयम् । कान्यकुब्जे महादेशे राजा भोजेतिविश्रुतः

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସପ୍ତମ ଜନ୍ମ, ଯାହା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟର ଉଦୟ କରାଏ। ମହାଦେଶ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ‘ଭୋଜ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।

Verse 142

अहं हि हरिणीगर्भे जाता मानुषरूपिणी । जातं वक्त्रं मृगीणां मे यस्मान्न पतितं जले

ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ହରିଣୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମିଲି, ତଥାପି ମୋର ଦେହ ମାନବରୂପ ଥିଲା। ମୋତେ ହରିଣୀମୁଖ ମିଳିଲା, କାରଣ ସେହିଟି ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।