Adhyaya 4
Prabhasa KhandaVastrapatha Kshetra MahatmyaAdhyaya 4

Adhyaya 4

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହନ୍ତି—ମଙ୍ଗଳ-ସ୍ଥିତିର ପଶ୍ଚିମେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ ‘ଦୁନ୍ନାବିଲ୍ଲ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାକୁ ଯିବା ଛୋଟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା-ମାର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସ୍ଥାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ମୃତି-ସ୍ତର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଭୀମ ଓ ‘ଦୁନ୍ନକ’ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି/ସ୍ଥାନ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୁରାତନ କଥା କୁହାଯାଏ—ଯାହା ପୂର୍ବେ ଭକ୍ଷିତ ହୋଇ ପରେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଥିଲା; ଏହି ଘଟଣାକୁ ସ୍ଥାନ-ଖ୍ୟାତିର କାରଣ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଏ। ପରେ ‘ଦିବ୍ୟ ବିବର’ର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆସେ—ପାତାଳକୁ ଯିବା ମହାପଥ—ଯାହା କ୍ଷେତ୍ର-ମାନଚିତ୍ରରେ ଲୋକ-ଭୂଗୋଳକୁ ଯୋଡ଼େ। ଏହି ପାତାଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପୂର୍ବେ ‘ପାତାଳୋତ୍ତର-ସଂଗ୍ରହ’ରେ ଶିଖାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ସେଠାରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଷୋଳ ସିଦ୍ଧସ୍ଥାନ ଥିବାରୁ ଏହା ଘନ ଶୈବ-ପବିତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ଉଭା ହୁଏ। ଶେଷରେ ସ୍ଥାନଟି ପୂର୍ବେ ସୁନା ଖଣି ଥିଲା ବୋଲି କୁହି, ଲୋକେ ‘ଭୂତି’ (ସମୃଦ୍ଧି/ସିଦ୍ଧି) ଆଶାରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ—କିନ୍ତୁ ତାହା ତୀର୍ଥପଥର ଧର୍ମମୟତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହୁ—ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि दुन्नाविल्लेति विश्रुतम् । योजनस्यांतरे देवि पश्चिमे मंगलस्थितेः

ईश्वर କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ‘ଦୁନ୍ନାଭିଲ୍ଲ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ। ହେ ଦେବୀ, ସେଠା ମଙ୍ଗଳସ୍ଥିତୀର ପଶ୍ଚିମେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଛି।

Verse 2

दुन्नको यत्र भीमेन भुक्त्वा त्यक्तः पुरा प्रिये । तत्रैव विवरं दिव्यं महा पातालमार्गदम्

ହେ ପ୍ରିୟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୀମ ପୁରାକାଳେ ଦୁନ୍ନକକୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ପରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାପାତାଳକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଇଥିବା ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିବର ଅଛି।

Verse 3

तस्य कल्पः पुरा प्रोक्तः पातालोत्तरसंग्रहे । तत्र लिंगान्यनेकानि सिद्धस्थानानि षोडश

ତାହାର ପୁଣ୍ୟକଥା ପୂର୍ବେ ‘ପାତାଲୋତ୍ତର-ସଂଗ୍ରହ’ରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଷୋଳଟି ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 4

सुवर्णस्याकरः पूर्वं तत्स्थानमभवत्प्रिये । तस्मिन्स्थाने नरैर्देवि गन्तव्यं भूतिलिप्सया

ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେହି ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଖଣି ଥିଲା। ହେ ଦେବୀ, ସମୃଦ୍ଧିର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଲୋକମାନେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।