Adhyaya 16

Verse 1

राजोवाच । अथासौ वामनो विप्रः प्रविष्टो गहने वने । एकाकी किं चकाराथ कौतुकं तद्वदस्व मे

ରାଜା କହିଲେ—ତାପରେ ସେଇ ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏକାକୀ ହୋଇ ସେଠାରେ ସେ କ’ଣ କଲା? ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୋତେ କୁହ।

Verse 2

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो गत्वा रैवतके गिरौ । स्वर्णरेखानदीतोये स्नात्वाथ विधिपूर्वकम्

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେଇ ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୈବତକ ପର୍ବତକୁ ଗଲା। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ନିୟତ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲା।

Verse 3

सुगंधपुष्पधूपाद्यैर्देवं संपूज्य भक्तितः । तस्थौ तदग्रतो राजन्नेकाकी निर्जने वने

ସୁଗନ୍ଧ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକାକୀ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 4

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले । अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते

ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସରୀସୃପରେ ଭରିଥିଲା; ନାନା ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା ଏବଂ ମୟୂର ନାଦରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା।

Verse 5

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते । खद्योतद्योतिते तस्मिन्वलीमुखविधूनिते

ସେଇ ସ୍ଥାନ କୋକିଳର ମଧୁର କୁହୁକୁହୁରେ ରମଣୀୟ, ବନକୁକୁଟର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଜୁଗନୁର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ବାନରମାନଙ୍କ ଲାଫରେ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା କମ୍ପିତ ଥିଲା।

Verse 6

क्वचिद्वंशाग्निना शांते क्वचित्पुष्पितपादपे । गगनासक्तविटपे सूर्यतापविवर्जिते

କେଉଁଠି ବାଁଶର ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, କେଉଁଠି ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ; ଶାଖାମାନେ ଯେନ ଆକାଶକୁ ଛୁଁଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦାହକ ତାପ ନଥିଲା।

Verse 7

लुब्धकाघात संत्रस्तभ्रांतसूकरशंबरे । संहृष्टक्षत्रियवातस्थानदानविचक्षणे

ସେଠାରେ ଶିକାରୀଙ୍କ ଆଘାତରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ଶୂକର ଓ ହରିଣ ଘୁରୁଥିଲେ; ଏବଂ ଉଲ୍ଲସିତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପବନବହୁଳ ସେ ଭୂମିକୁ ଶିବିରଯୋଗ୍ୟ ଭାବି ସଚେତନ ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

अनेकाश्चर्यसंपन्नं सस्मार मनसा हरिम् । तं भीतमिव विज्ञाय नरसिंहः समाययौ

ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ସ୍ଥାନ ଦେଖି ସେ ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା; ତାକୁ ଯେନ ଭୀତ ଭାବି ନରସିଂହ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 9

रक्षार्थं तस्य विप्रस्य बभाषे पुरतः स्थितः । न भेतव्यं त्वया विप्र वद ते किं करोम्यहम्

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାମ୍ନାରେ ଦାଁଡ଼ି ସେ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର, ଭୟ କରନି। କୁହ, ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 10

विप्र उवाच । यदि तुष्टो वरो देयो नरसिंह त्वया मम । सदात्र रक्षा कर्त्तव्या सर्वेषां तीर्थवासिनाम्

ବିପ୍ର କହିଲେ—“ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ବର ଦେବେ, ହେ ନରସିଂହ, ତେବେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।”

Verse 11

देवस्याग्रे सदा स्थेयं यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । एवमस्त्विति तं प्रोच्य तथा चक्रे हरिस्तदा

“ଦେବଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ର ରହିବେ।” ତାହାକୁ “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ହରି ତେବେ ସେହିପରି କଲେ।

Verse 12

अतो दामोदरस्याग्रे नरसिंहः स पूज्यते । वनं सौम्यं कृतं तेन तीर्थरक्षां करोति सः

ଏହିହେତୁ ଦାମୋଦରଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ନରସିଂହ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ବନ ସୌମ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ହୋଇଛି; ସେ ତୀର୍ଥର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପାଳକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 13

भूतप्रेतादिसंवासो वने तस्मिन्न जायते । नरसिंहप्रभावेन नष्टं सिंहादिजं भयम्

ସେଇ ବନରେ ଭୂତ-ପ୍ରେତ ଆଦିଙ୍କର ବାସ ହୁଏ ନାହିଁ। ନରସିଂହଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସିଂହ ଆଦିଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

Verse 14

कार्त्तिके वासरे विष्णोर्द्वादश्यां पारणे कृते । दामोदरं नमस्कृत्य भवं द्रष्टुं ततो ययौ

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାରରେ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପାରଣ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲେ।

Verse 15

चतुर्दश्यां कृतस्नानो भवं संपूज्य भावतः । भवभावभवं पापं भस्मीभूतं भवार्चनात्

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ। ଭବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ଭବଭାବଜ ପାପ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା।

Verse 16

स क्षीणपापनिचयो जातो देवस्य दर्शनात् । भवस्याग्रे स्थितं शांतं तथा वस्त्रापथस्य च

ଦେବଦର୍ଶନର ପ୍ରଭାବରେ ତାହାର ପାପସଞ୍ଚୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ଭବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ବସ୍ତ୍ରାପଥ-ଦେବତାଙ୍କ ଆଗରେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।

Verse 17

तं कालमेघं समभ्यर्च्य ततो वस्त्रापथं ययौ । देवं संपूज्य मंत्रैः स वेदोक्तैर्विधिपूर्वकम्

ସେଇ କାଳମେଘଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେ ପରେ ବସ୍ତ୍ରାପଥକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ବେଦୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲା।

Verse 18

धूपदीपादिनैवेद्यैः सर्वं चक्रे स वामनः । प्रदक्षिणाशतं कृत्वा भवस्याग्रे व्यवस्थितः

ସେଇ ବାମନ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୂଜାକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲା। ଶତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସେ ଭବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।

Verse 19

यावन्निरीक्षते सर्वं तावत्पश्यति पर्वतम् । उज्जयंतं गिरिवरं मैनाकस्य सहोदरम्

ସେ ଯେତେବେଳେ ସବୁଦିଗ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏକ ପର୍ବତ ଦେଖିଲା—ଉଜ୍ଜୟନ୍ତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗିରି, ଯାହା ମୈନାକର ସହୋଦର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 20

सुराष्ट्रदेशे विख्यातं युगादौ प्रथमं स्थितम् । भूधरं भूधरैर्युक्तं शिलापादपमंडितम्

ଏହା ସୁରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଯୁଗାଦିରୁ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେଇ ଭୂଧର ଅନ୍ୟ ଭୂଧରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ, ଶିଳା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ମଣ୍ଡିତ।

Verse 21

तं दृष्ट्वा चिंतयामास सूक्ष्मान्धर्मान्स वामनः । अल्पायासान्सुबहुलान्पुत्रलक्ष्मीप्रदायकान्

ତାହା ଦେଖି ବାମନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ—ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ବହୁ ଫଳ ଦେଇ, ପୁତ୍ର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା।

Verse 22

अवश्यं क्रिय माणेषु स्वधर्म उपजायते । दृष्ट्वा नदीं सागरगां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते

ନିଶ୍ଚୟରେ ପୁଣ୍ୟକ୍ରିୟା କରାଗଲେ ସ୍ୱଧର୍ମ ସ୍ୱତଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସାଗରଗାମିନୀ ନଦୀକୁ ଦର୍ଶନ କରି ତାହାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 23

गां स्पृष्ट्वा ब्राह्मणं नत्वा संपूज्य गुरुदेवताः । तपस्विनं यतिं शांतं श्रोत्रियं ब्रह्मचारिणम्

ଗାଈକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି—ତପସ୍ବୀ, ଯତି, ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ, ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

पितरं मातरं भगिनीं तत्पतिं दुहितां पतिम् । भागिनेयमथ दौहित्रं मित्रसंबधिबांधवान् । संभोज्य पातकैः सर्वैर्मुच्यंते गृहमेधिनः

ପିତା, ମାତା, ଭଗିନୀ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, କନ୍ୟା ଓ ଜାମାତା, ଭାଗିନେୟ ଓ ଦୌହିତ୍ର, ଏବଂ ମିତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀ-ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

राजा गजाश्वनकुलं सतीवृषमहीधराः । आदर्शक्षीरवृक्षाश्च सततान्नप्रदास्तु ते

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟଲାଭ ହେଉ; ଗଜ-ଅଶ୍ୱ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର ସମୃଦ୍ଧି ହେଉ; ସତୀ ପତ୍ନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷଭ ଏବଂ ପର୍ବତସମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ହେଉ। ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ‘କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷ’ ଓ ସଦା ଅନ୍ନଦାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାଉନ୍ତୁ।

Verse 26

दृष्टमात्राः पुनन्त्येते ये नित्यं सत्यवादिनः । वेदधर्मकथां श्रुत्वा भुक्तिमुक्तिप्रदा नरान्

ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଅନ୍ୟେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବେଦ-ଧର୍ମକଥା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 27

स्मृत्वा हरिहरौ गंगां कृत्वा तीरेण मार्जनम् । गत्वा जागरणे विष्णोर्दत्त्वा दानं च शक्तितः

ହରି-ହର ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତଟରେ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା କରିବା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣକୁ ଯିବା ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା—ଏସବୁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ।

Verse 28

तांबूलं कुसुमं दीपं नैवेद्यं तुलसीदलम् । गीतं नृत्यं च वाद्यं च विधाय सुरमंदिरे

ଦେବମନ୍ଦିରେ ତାମ୍ବୂଳ, ପୁଷ୍ପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ତୁଳସୀଦଳ ଅର୍ପଣ କରିବା; ଏବଂ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟର ଆୟୋଜନ କରିବା—ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପୂଜା।

Verse 29

एते सूक्ष्माः स्मृता धर्माः क्रियमाणा महोदयाः । अतो गिरीन्द्रं पश्यामि सर्वदेवालयं शुभम्

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି; ଆଚରଣ କଲେ ମହାଉନ୍ନତି ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ଶୁଭ, ସର୍ବଦେବାଳୟ-ସ୍ୱରୂପ ‘ଗିରୀନ୍ଦ୍ର’ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଛି।

Verse 30

तेषां करतले स्वर्गः शिखरं यांति ये नराः

ଯେ ନରମାନେ ସେହି ପବିତ୍ର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଯେନେ କରତଳରେ; ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 31

इति ज्ञात्वा समा रूढो वामनो गिरिमूर्द्धनि । ऐरावतपदाक्रांत्या यत्र तोयं विनिःसृतम्

ଏହା ଜାଣି ବାମନ ଗିରିଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଐରାବତର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପର୍ଶରେ ଜଳ ଉଦ୍ଗତ ହେଲା।

Verse 32

ततः शिखरमारूढां भवानीं स्कन्दमातरम् । द्रष्टुं स वामनो याति शिखरे गगनाश्रिते

ତାପରେ ଗଗନାଶ୍ରିତ ଶିଖରରେ ଆରୂଢା ଭବାନୀ—ସ୍କନ୍ଦମାତା—ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବାମନ ସେଇ ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

Verse 33

यथायथा गिरिवरे समारोहंति मानवाः । तथातथा विमुच्यंते पातकैः सर्वदेहिनः

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଯେପରି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେପରି ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 34

इति कृत्वा मतिं विप्रो जगाम गिरिमूर्द्धनि । भवभक्तो भवानीं स ददर्श स्कन्दमातरम्

ଏପରି ମତି କରି ସେ ବିପ୍ର ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନିକୁ ଗଲେ; ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଭବାନୀ—ସ୍କନ୍ଦମାତା—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 35

अंबेति भाषते स्कंदस्ततोऽन्ये सर्वदेवताः । पृथिव्यां मानवाः सर्वे पाताले सर्वपन्नगाः

ସ୍କନ୍ଦ ‘ଅମ୍ବା’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ, ଏବଂ ପାତାଳରେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଘୋଷ କଲେ।

Verse 36

अतो ह्यंबेति विख्याता पूज्यते गिरिमूर्द्धनि । संपूज्य विविधैर्मुख्यैः फलैर्नानाविधैर्द्विजः

ଏହିହେତୁ ସେ ‘ଅମ୍ବା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ପର୍ବତଶିଖରେ ପୂଜିତା। ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାନାପ୍ରକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ନିଜ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅଗ୍ରସର କଲା।

Verse 37

गगनासक्तशिखरे संस्थितः कौतुकान्वितः । एकाकी शिखरे तस्मिन्नूर्द्ध्वबाहुर्व्यवस्थितः

ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ ସେଇ ଶିଖରରେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ସେଇ ଶିଖରରେ ଏକାକୀ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ ସ୍ଥିର ରହିଲା।

Verse 38

निरीक्ष्य मेदिनीं सर्वां सपर्वतससागराम् । आद्यं सनातनं देवं भास्करं त्रिगुणात्मकम्

ପର୍ବତ ଓ ସାଗରସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ସେ ଆଦ୍ୟ ଓ ସନାତନ ଦେବ, ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା।

Verse 39

सर्वतेजोमयं सर्वदेवं देवैर्नमस्कृतम् । भ्रममाणं निराधारं कालमानप्रयोजकम्

ସେ ସେଇ ସର୍ବତେଜୋମୟ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଯିଏ ଯେନ ‘ସର୍ବଦେବ’ ସ୍ୱରୂପ—ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ଯିଏ ନିରାଧାର ଭାବେ ଗତି କରି କାଳମାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।

Verse 40

यावत्पश्यति तं विप्रस्तावत्पश्यति शंकरम् । दिगंबरं भवं देवं समंतादश्मगुंठितम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେତେବେଳେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନିହାରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା—ଦିଗମ୍ବର ଭବଦେବଙ୍କୁ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଷାଣରାଶିଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ।

Verse 41

बुद्धरूपाकृतिं देवं सर्वज्ञं गुणभूषितम् । कृशांगं जटिलं सौम्यं व्योममार्गे स्वयं स्थितम्

ସେ ବୁଦ୍ଧ-ସଦୃଶ ରୂପାକୃତିଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା—ସର୍ବଜ୍ଞ, ଗୁଣଭୂଷିତ; କୃଶାଙ୍ଗ, ଜଟାଧାରୀ, ସୌମ୍ୟ, ଏବଂ ବ୍ୟୋମମାର୍ଗରେ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ଥିତ।

Verse 42

श्रीशिव उवाच । शृणु वामन तुष्टोऽहं दास्ये ते विविधान्वरान् । त्रैलोक्यव्यापिनी वृद्धिर्भविष्यति न संशयः

ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ—“ଶୁଣ, ହେ ବାମନ! ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋତେ ବିଭିନ୍ନ ବର ଦେବି। ତୋର ବୃଦ୍ଧି ତ୍ରିଲୋକରେ ବ୍ୟାପିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 43

प्रतिभास्यंति ते वेदा गीतनृत्यादिकं च यत् । असाध्यसाधनी शक्ति भविष्यति तव स्थिरा । परं वस्त्रापथे गत्वा कुरु तीर्थावलोकनम्

“ତୋ ପାଖରେ ବେଦମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପରି ପ୍ରତିଭାସିତ ହେବେ, ଏବଂ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟାଦି କଳାମାନେ ମଧ୍ୟ। ଅସାଧ୍ୟକୁ ସାଧିବା ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ତୋରେ ଉଦିତ ହେବ। ତେଣୁ ବସ୍ତ୍ରାପଥକୁ ଯାଇ ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ କର।”

Verse 44

वामन उवाच । वस्त्रापथे महादेव यानि तीर्थानि तानि मे । वद देव विशेषेण यद्यस्ति करुणा मयि

ବାମନ କହିଲା—“ହେ ମହାଦେବ! ବସ୍ତ୍ରାପଥରେ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ବିଶେଷଭାବେ କହ, ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି କରୁଣା ଅଛି।”

Verse 45

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ବସ୍ତ୍ରାପଥର ବାୟବ୍ୟ କୋଣରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର ଅଛି। ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗଭାଗରେ ‘ଜାଲି’ ନାମକ ଘନ ପଲ୍ଲବମୟ ଝାଡ଼ି ଅଛି।”}]}

Verse 46

बिल्ववृक्षमयी मध्ये लिंगं तत्रास्ति मृन्मयम् । यत्रासौ लुब्धकः सिद्धो गतो मम पुरे पुरा

ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷ ଉପବନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେଠାରେ ମୃଣ୍ମୟ ଲିଙ୍ଗ ବିରାଜିତ। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବେ ଏକ ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ) ସିଦ୍ଧି ପାଇ ମୋ (ଶିବଙ୍କ) ପୁରୀକୁ ଗଲା।

Verse 47

तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । इंद्रो वै वृत्रहा यस्मिन्विमुक्तो ब्रह्महत्यया

ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷ ନଶିଯାଏ। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ବୃତ୍ରହା ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର କଳଙ୍କରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 48

तस्माद्रुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । लिंगं त्रैलोक्यविख्यातं तत्र देवी त्रिशूलिनी

ସେଠାରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ଧନଦ (କୁବେର) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଖ୍ୟାତ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେବୀ ତ୍ରିଶୂଲିନୀ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 49

यस्या दर्शनमात्रेण पुत्रोऽस्य नलकूबर । पाशानुषक्तहस्तोऽभूद्देवं चक्रे त्रिशूलिनम्

ତାଙ୍କ (ତ୍ରିଶୂଲିନୀ) ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଲକୂବର—ଯାହାର ହାତ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ଥିଲା—ମୁକ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ତ୍ରିଶୂଲଧାରୀ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସେବା-ପୂଜା କଲା।

Verse 50

भवस्य नैरृते कोणे गणो हेरंबसंज्ञितः । यमेन कुर्वता लिंगं प्रथमं च प्रतिष्ठितः

ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ନୈଋତ୍ୟ କୋଣରେ ହେରମ୍ବ ନାମକ ଗଣ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯମ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

Verse 51

विचित्रं तस्य माहात्म्यं चित्रगुप्तोऽति विस्मितः । दृष्ट्वा समागतो द्रष्टुं देवं तं मृन्मयं पुरा

ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅତି ବିଚିତ୍ର। ତାହା ଦେଖି ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମହାବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ସେଇ ମୃଣ୍ମୟ ଦେବ-ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲା।

Verse 52

तेनापि निर्मितं लिंगं तस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । चित्रगुप्तेश्वरंनाम विख्यातं भुवन त्रये

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା। ‘ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ତାହା ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା।

Verse 53

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ପ୍ରଜାପତି ସେତେବେଳେ ‘କେଦାର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଚ୍ଚରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହା ରୈବତକ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପର୍ବତସାନୁରେ ରହିଲେ।

Verse 54

रुद्र उवाच । इंद्रेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्ये शृणुष्व तत् । ईशानकोणे विख्यातं भवस्य विदितं मम

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ କହିବି; ତାହା ଶୁଣ। ଏହା ଈଶାନ କୋଣରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ଭବ ମୋତେ ଭଲଭାବେ ଜଣା।

Verse 55

वामन उवाच । कस्मादिंद्रः समायातः कथं चक्रे हरं हरिः । कथां सविस्तरामेतां कथयस्व मम प्रभो

ବାମନ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ଏବଂ ହରି କିପରି ହରଙ୍କୁ (ଶିବଙ୍କୁ) ପ୍ରକଟ କଲେ? ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏହି କଥା ମୋତେ ସବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 56

रुद्र उवाच । लुब्धकस्तु पुरा सिद्धः शिवरात्रिप्रजागरात् । शिवलोके तदा प्राप्तं विमानं गणसंयुतम्

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ପୁରାକାଳରେ ଜଣେ ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ) ଶିବରାତ୍ରିର ଜାଗରଣବ୍ରତରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲା। ତେବେ ଶିବଲୋକରେ ଗଣସହିତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ତାହା ପାଖକୁ ଆସିଲା।

Verse 57

सर्वत्रगं सुरुचिरं दिव्यस्त्रीगीतनादितम् तदारुह्य समायातो द्रष्टुं तां नगरीं हरेः

ସେ ବିମାନ ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରୁଚିର ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଗୀତନାଦରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା। ତାହାରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ହରିଙ୍କ ନଗରୀ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲା।

Verse 58

यस्यां युद्धं समभवद्गणानां यमकिंकरैः । आगच्छमानं तं ज्ञात्वा देवराजेन चिंतितम्

ଯେଉଁଠାରେ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଯମକିଙ୍କରମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ସେ ଆସୁଛି ବୋଲି ଜାଣି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 59

पूज्योऽयं हरवत्सर्वैश्चित्रगुप्तयमादिभिः । इंद्रो गजं समारुह्य महिषेण यमो यतः

‘ଏହିଜଣ ହରିଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ—ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ଯମ ଆଦିଙ୍କ—ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ।’ ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଗଜରେ ଆରୋହଣ କଲେ, ଯମ ମହିଷରେ ଚଢ଼ି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 60

विधाय लेखनीं कर्णे चित्रगुप्तो यमाज्ञया । ततो हूता गणाः सर्वे ये नीता धरणीतलात्

ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କାନରେ ଲେଖନୀ ରଖିଲେ (ଲେଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ)। ତାପରେ ଧରଣୀତଳରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କୁ ଡାକାଗଲା।

Verse 61

निजापराधसंतप्ता गतास्ते दक्षिणामुखम् आथित्यपू । जा कर्तव्या लुब्धके गृहमागते

ନିଜ ଅପରାଧବୋଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ଗଲେ। ଶିକାରୀ ଯଦି ଅତିଥି ହୋଇ ଘରକୁ ଆସେ, ତେବେ ତାହାକୁ ସତ୍କାର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

अपूजिते गते ह्यस्मिन्हरो मां शपयिष्यति । तस्मात्पूजां करिष्यामि यथा तुष्यति शंकरः

“ପୂଜା ନ କରି ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ହର ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଶାପ ଦେବେ। ତେଣୁ ଶଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ଭଳି ମୁଁ ପୂଜା କରିବି।”

Verse 63

देवं द्रष्टुं समायातं ददर्शादूरतः स्थितम् । विमानस्थं हराकारं सूर्यकोटिसमप्रभम्

ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ଆସିଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ସେ ଦୂରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲା—ବିମାନାସୀନ, ହରରୂପଧାରୀ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାମୟ।

Verse 64

संस्तूयमानं चरितैः शिवरात्रेः शिवस्य च । माघे मासे चतुर्द्दश्यां कृष्णायां जागरे कृते

ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇଥିବାବେଳେ, ଶିବରାତ୍ରି ଓ ସ୍ୱୟଂ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତକଥାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲା।

Verse 65

तदेवं जायते सर्वं सुरेश्वर धरातले । एवं देवांगना काचिदाचक्षंती पुरंदरम् । निवार्य हस्तमुद्यम्य गजेंद्रं चारुलोचना

“ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ପୃଥିବୀରେ ସବୁ କିଛି ଏଭଳି ହିଁ ଘଟେ।” ଏଭଳି କହି ଗୋଟିଏ ଦେବାଙ୍ଗନା ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା; ସୁନ୍ଦରନୟନା ସେ ହାତ ଉଠାଇ ଗଜେନ୍ଦ୍ରକୁ ରୋକିଲା।

Verse 66

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैर्व्रतैः किं किं सुरार्चनैः । किं योगैः किं तपोभिश्च ब्रह्मचर्य्यैः सुरेश्वर

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ କ’ଣ ଲାଭ? ବ୍ରତରେ କ’ଣ, ଦେବାର୍ଚ୍ଚନାରେ କ’ଣ, ଯୋଗସାଧନାରେ କ’ଣ, ତପସ୍ୟାରେ କ’ଣ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ପ୍ରାପ୍ତି?

Verse 67

गयायां पिंडदानेन प्रयागमरणेन किम् । सोमेश्वरे सरस्वत्यां सोमपर्वणि किं गतैः

ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ କ’ଣ, ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରେ ମରଣ ହେଲେ କ’ଣ? ସୋମପର୍ବର ପବିତ୍ର ଦିନ ସୋମେଶ୍ୱର କିମ୍ବା ସରସ୍ୱତୀତୀରକୁ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ?

Verse 68

कुरुक्षेत्रगतैः किं स्याद्राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलासुवर्णदानेन वेदपाठेन किं भवेत्

ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇଲେ କ’ଣ ଫଳ? ତୁଳାଦାନରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କଲେ କ’ଣ, ଏବଂ ବେଦପାଠ କଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ହୁଏ?

Verse 69

सर्वपापक्षयो येन वृषोत्सर्गेण तेन किम् । गोदानं किं करोत्येवं जलदानं तथैव च

ଯେଉଁ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗରେ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ? ତେବେ ଗୋଦାନ କ’ଣ କରିପାରିବ—ଏବଂ ସେହିପରି ଜଳଦାନ ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିପାରିବ?

Verse 70

अयने विषुवे चैव संक्रांतौ कीदृशं फलम् । माघमासे चतुर्दश्यां यादृशं जागरे कृते

ଅୟନ, ବିଷୁବ ଏବଂ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ କି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ? ଆଉ ମାଘମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଜାଗରଣ କଲେ ଯେ ଅତୁଲ ଫଳ ମିଳେ, ସେପରି ଆଉ କ’ଣ?

Verse 71

यमः संभाषते वाण्या महिषोपरि संस्थितः । पश्य रुद्रस्य माहात्म्यं चित्रगुप्त विचारय

ମହିଷ ଉପରେ ଆସୀନ ଯମ ବାଣୀରେ କହିଲେ— “ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖ; ହେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କର।”

Verse 72

अयं स लुब्धको येन हरः संपूजितः पुरा । सुराष्ट्रदेशे विख्यातं तीर्थं वस्त्रापथं शृणु

ଏହି ସେଇ ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ), ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ହର (ଶିବ) ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏବେ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶରେ ବିଖ୍ୟାତ ‘ବସ୍ତ୍ରାପଥ’ ନାମ ତୀର୍ଥକୁ ଶୁଣ।

Verse 73

उज्जयंतो गिरिस्तत्र तथा रैवतको गिरिः । महती वर्त्तते जालिस्तयोर्मध्ये मया श्रुतम्

ସେଠାରେ ଉଜ୍ଜୟନ୍ତ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏବଂ ରୈବତକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ‘ଜାଳି’ ଅବସ୍ଥିତ— ଏହିପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି।

Verse 74

मृन्मयं वर्तते लिगं रात्रौ चानेन पूजितः । रात्रौ जागरणं कर्त्तुं येन कार्येण चागतः

ସେଠାରେ ମୃଣ୍ମୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ରାତିରେ ସେ ତାହାକୁ ପୂଜା କଲା। ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ଆସିଥିଲା।

Verse 75

तदस्माभिः कथं वाच्यं स्वयं जानंति ते सुराः । वरांगना वरं द्रष्टुं वरयंति परस्परम् । इंद्रावासात्समायाता नंदने वेगवत्तराः

ଏହାକୁ ଆମେ କିପରି କହିବୁ? ସେ ଦେବମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବରଣ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରାବାସରୁ ଅତିବେଗରେ ନନ୍ଦନବନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 76

विरंचिना रायणशंकरत्विषा देहेन चागच्छति कोऽपि पूरुषः । पुरीं सुरेशाधिपतेर्निरीक्षितुं भर्त्ता ममायं तव चास्ति किं पतिः

ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା), ନାରାୟଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଆସୁଛି। ସେ ଦେବାଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁରୀ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ‘ଏହି ମୋର ପତି!’—କିନ୍ତୁ ତୁମର କି ପତି ଅଛି ଯେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦାବି କରିବ?

Verse 77

मृदंगवीणा पटहस्वरस्तुतैः प्रवोधिताभिः सुरराजमन्दिरे । देवो हरोऽयं न नरो हराकृतिर्दृष्टोंगनाभिस्तव किं किमावयोः

ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା ଓ ପଟହର ସ୍ୱର-ସ୍ତୁତିରେ ଦେବରାଜଙ୍କ ମନ୍ଦିରେ ସେମାନେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—‘ଏହି ହର ଦେବ; ହରଙ୍କ ଆକୃତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏ ମନୁଷ୍ୟ ନୁହେଁ!’ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବେ କହ, ଏଥିରେ ତୋର କ’ଣ, ମୋର କ’ଣ—ଅଧିକାର କାହାର?

Verse 78

गायंति काश्चिद्विहसंति काश्चिन्नृत्यंति काश्चित्प्रपठंति काश्चित् । वदन्ति काश्चिज्जयशब्दसंयुतैर्वाक्यैरनेकैर्गुरुसन्निधाने

କେହି ଗାଇଲେ, କେହି ହସିଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଆଉ କେହି ପାଠ କଲେ। କେହି ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ‘ଜୟ’ ଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ ଅନେକ ବାକ୍ୟରେ ବହୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 79

काचिच्छिवं स्तौति शिवां तथान्या पृच्छत्यथान्या किमु बिल्वपत्रात् । किं वोपवासेन फलं तवेदं निद्राक्षयेणाथ फलं तवैतत्

ଜଣେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ଶିବା (ଦେବୀ)ଙ୍କୁ। ଆଉ ଜଣେ ପଚାରିଲେ—‘ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣରେ କି ଫଳ? ଉପବାସରେ ତୁମକୁ କି ଫଳ? ଏବଂ ଜାଗରଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଦ୍ରାତ୍ୟାଗରେ କି ଫଳ?’

Verse 80

तासां नानाविधा वाचः श्रूयन्ते नन्दने वने । ब्रह्मलोकादिका वार्त्ताः कृत्वा च तदनन्तरम्

ନନ୍ଦନ ବନରେ ସେମାନଙ୍କର ନାନାପ୍ରକାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହି, ତାପରେ ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 81

देवेन्द्रो लुब्धकं भूयो बभाषे कौतुकान्वितः । कस्मिन्देशे गिरौ जालिर्लिंगं यत्रास्ति दर्शय

ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର କୌତୁହଳରେ ପୁନର୍ବାର ଲୁବ୍ଧକଙ୍କୁ କହିଲେ— “କେଉଁ ଦେଶରେ, କେଉଁ ପର୍ବତରେ ସେଇ ଜାଳୀ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି? ମୋତେ ଦେଖାଇ କହ।”

Verse 82

लुब्धक उवाच । सुराष्ट्रदेशे विख्यातो यस्मिन्देशे सरस्वती । वाडवं शिरसा धृत्वा प्रविष्टा लवणोदधौ

ଲୁବ୍ଧକ କହିଲା— “ବିଖ୍ୟାତ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଦେଶ ଅଛି; ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବାଡବାଗ୍ନିକୁ ଶିରେ ଧରି ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।”

Verse 83

यत्र सा गोमती याति यत्रास्ते गन्धमादनः । उज्जयंतो गिरिवरो यत्र रैवतको गिरिः

“ଯେଉଁଠାରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ ବହେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଅବସ୍ଥିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଜ୍ଜୟନ୍ତ ପର୍ବତ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ରୈବତକ ଗିରି ଅଛି।”

Verse 84

तत्र वस्त्रापथं क्षेत्रं भवस्तत्र व्यवस्थितः । तत्रास्ते मृन्मयं लिंगं जालिमध्ये सुरोत्तम

“ସେଠାରେ ‘ବସ୍ତ୍ରାପଥ’ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ସେଠାରେ ଭବ (ଶିବ) ବିରାଜିତ। ସେଠାରେ, ହେ ସୁରୋତ୍ତମ, ଜାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ମୃଣ୍ମୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।”

Verse 85

इन्द्र उवाच । सहितैस्तत्र गंतव्यं पूजयिष्ये भवं स्वयम् । जालिमध्ये तथा लिंगं दर्शयस्व च लुब्धक

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— “ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି। ଏବଂ ହେ ଲୁବ୍ଧକ, ଜାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅ।”

Verse 86

परदारादिकं पापं दैत्यानां तु विकृंतने । वधे वृत्रस्य संजातं तत्सर्वं क्षालयाम्यहम्

ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନାଦି ଯେ ପାପ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାବେଳେ ଲାଗିଥିଲା, ଏବଂ ବୃତ୍ରବଧରୁ ଯେ ଦୋଷ ଜନ୍ମିଥିଲା—ସେ ସମସ୍ତକୁ ମୁଁ ଧୋଇ ନିର୍ମଳ କରିଦେବି।

Verse 87

इत्युक्त्वा सहिताः सर्वे संप्राप्ता गिरिमूर्द्धनि । वाहनानि च ते त्यक्त्वा प्रस्थिताः पादचारिणः

ଏପରି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥିରେ ପର୍ବତଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ନିଜ ନିଜ ବାହନ ତ୍ୟାଗ କରି ପାଦଚାରୀ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 88

उज्जयन्तगिरेर्मूर्ध्नि गजराजः समागतः । तदाग्रचरणं तस्य ददौ मूर्धनि कारणात्

ଉଜ୍ଜୟନ୍ତ ପର୍ବତର ଶିଖରେ ଗଜରାଜ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା; ତେବେ କିଛି କାରଣରୁ ସେ ନିଜ ଅଗ୍ରପାଦକୁ ଶିଖର ଉପରେ ରଖିଲା।

Verse 89

तेनाक्रान्तो गिरिवरस्तोयं सुस्राव निर्मलम् । गजपादोद्भवं वारि भविष्यति सदा स्थिरम्

ତାହାର ଚାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରୁ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଝରିଲା; ଗଜପାଦରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ସେ ଜଳ ସଦା ସ୍ଥିର ରହିବ।

Verse 90

इति प्रोक्तं सुरेन्द्रेण लोकानां हितकाम्यया । सर्वे समागतास्तत्र यत्र जालिर्व्यवस्थिता

ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ; ତାପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜାଳି ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 91

संपूज्य विविधैः पुष्पैर्माघमासे चतुर्दशी । तस्यां जागरणं कृत्वा सञ्जातो निर्मलो हरिः

ମାଘମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ନାନାବିଧ ପୁଷ୍ପରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ସେଇ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବାରୁ ହରି ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହେଲେ।

Verse 92

वस्त्रापथे भवं पूज्य हरिं रैवतके गिरौ । इन्द्रेश्वरं प्रतिष्ठाप्य संप्राप्तः स्वनिकतनम्

ବସ୍ତ୍ରାପଥରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏବଂ ରୈବତକ ଗିରିରେ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 93

लुब्धकोऽपि विमानेन संप्राप्तो हरिमन्दिरे । इत्युक्त्वा स भवो देवस्तत्रैवांतरधीयत

“ଲୁବ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ହରିମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା” ବୋଲି କହି, ଦେବ ଭବ (ଶିବ) ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 94

वामनोपि ततश्चक्रे तत्र तीर्थावगाहनम् । यादृग्रूपः शिवो दृष्टः सूर्यबिंबे दिगंबरः

ତାପରେ ବାମନ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ମଧ୍ୟରେ ଦିଗମ୍ବର ରୂପରେ ଶିବଙ୍କୁ ସେ ତେଣୁହି ଦେଖିଲେ।

Verse 95

पद्मासनस्थितः सौम्यस्तथा तं तत्र संस्मरन् । प्रतिष्ठाप्य महामूर्त्तिं पूजयामास वासरम्

ସୌମ୍ୟଭାବେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ସେଠାରେଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମହାମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସାରା ଦିନ ପୂଜା କଲେ।

Verse 96

मनोऽभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं ततः सिद्धिमवाप्तवान् । नेमिनाथशिवेत्येवं नाम चक्रे स वामनः

ମନର ଅଭୀଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ପରେ ସଫଳତା ଲାଭ କଲା। ତାପରେ ବାମନ ଏହାକୁ ‘ନେମିନାଥ-ଶିବ’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 97

भवस्य पश्चिमे भागे प्रत्यासन्ने धरातले । वामनो वसतिं चक्रे तीर्थे वस्त्रापथे तदा

ତେବେ ଭବ (ଶିବ) ମନ୍ଦିରର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱ ସମୀପ ଭୂମିରେ, ବସ୍ତ୍ରାପଥ ତୀର୍ଥରେ ବାମନ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 98

अतो यवाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवैः सवासवैः । इंद्रेण कुर्वता देवं समागत्य भवाग्रतः

ଏହି କାରଣରୁ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଦେବମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ‘ଯବାଧିକ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 99

यवाधिकं प्रभासात्तु तीर्थमेतद्भवाज्ञया । अन्येषां षड्गुणं तीर्थं भविष्यति शिवाज्ञया

ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ପ୍ରଭାସକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ‘ଯବାଧିକ’ ଅଟେ। ଶିବାଜ୍ଞାରେ ଏହା ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଛଅଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଫଳଦାୟକ ହେବ।

Verse 100

इत्येतत्कथितं सर्वं किमन्यत्परिपृच्छसि

ଏହିପରି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦିଆଗଲା; ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

Verse 101

राजोवाच । शिवरात्रिप्रभावोयमतुलः परिकीर्त्तितः । अजानता कृता तेन लुब्धकेन पुरा श्रुतम्

ରାଜା କହିଲେ—ଶିବରାତ୍ରିର ଏହି ଅତୁଳ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଛି। ପୁରାତନକାଳରେ ସେ ଶିକାରୀ ମଧ୍ୟ ଅଜାଣତେ ଏହା ପାଳନ କରିଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି।

Verse 102

इदानीं वद कर्त्तव्या कथमन्यैर्जनैर्विभो । किं ग्राह्यं किं नु मोक्तव्यं शिवरात्र्यां वदस्व मे

ଏବେ କହନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ—ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ଏହା କିପରି ପାଳନ କରିବେ? ଶିବରାତ୍ରିରେ କଣ ଗ୍ରହଣୀୟ ଏବଂ କଣ ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 103

सारस्वत उवाच । संप्राप्य मानुषं जन्म ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । शिवरात्रिः सदा कार्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣି, ଶିବରାତ୍ରି ସଦା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ।

Verse 104

ईदृशं जायते पुण्यमेकया कृतया नृप । ये कुर्वंति सदा मर्त्त्यास्तेषां पुण्यमनंतकम्

ହେ ନୃପ! ଏହାକୁ ଏକଥର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ସଦା ଏହା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 105

द्वादशाब्दं व्रतमिदं कर्त्तव्यं प्रतिवत्सरम् । जीवितं चंचलं नृणां यदि कर्तुं न शक्यते

ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତିବର୍ଷ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନ ଚଞ୍ଚଳ; ଯଦି ଏତେ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ…

Verse 106

तदा द्वादशभिर्मासैर्व्रत मेतत्समाप्यते । माघमासे चतुर्दश्यां प्रारम्भः क्रियते नृप

ତେବେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ନୃପ, ମାଘମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଏହାର ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ।

Verse 107

प्रतिमासं ततः कार्यं पौषांते तु समाप्यते । विघ्नश्चेज्जायते मध्ये कथं चिद्दैवयोगतः

ତାପରେ ପ୍ରତିମାସ ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୌଷାନ୍ତରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ମଧ୍ୟରେ ଦୈବଯୋଗରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ହେଲେ…

Verse 108

न भवेद्व्रतभंगस्तु पुनः कार्यमनन्तरम् । द्वादशैव प्रकर्तव्याः कृत्वा संख्या विशेषतः

ଏହାକୁ ବ୍ରତଭଙ୍ଗ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସତ୍ୱର ପୁନଃ କରିବା ଉଚିତ। ସଂଖ୍ୟାକୁ ନିଖୁତ ଭାବେ ପୂରଣ କରି ଦ୍ୱାଦଶ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମାପ୍ତ କରିବା ଦରକାର।

Verse 109

कृतं न नश्यते लोके शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कृष्णायां तु चतुर्दश्यां कृतपूर्वाह्निकक्रियः

ଏହି ଲୋକରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ନଶିଯାଏ ନାହିଁ—ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ। ତେଣୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ପୂର୍ବାହ୍ନିକ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି…

Verse 110

उपवासनियमो ग्राह्यो नद्यां स्नानं विधीयते । तदभावे तडागादौ कार्यं स्नानं स्वशक्तितः

ଉପବାସର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ବିଧି ଅଛି। ତାହା ନ ଥିଲେ ତଳାବ ଆଦିରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 111

तैलाभ्यंगो न कर्त्तव्यो न कार्यं गमनं क्वचित् । तीर्थसेवा प्रकर्त्तव्या तस्मिंश्चागमनं शुभम्

ତେଲ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେହି ତୀର୍ଥର ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯିବା ଶୁଭ।

Verse 112

शिवरात्रिः सदा कार्या लिंगे स्वायंभुवे नरैः । तदभावे महापुण्ये लिंगे वर्षशताधिके

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗରେ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାହା ନଥିଲେ, ଶତବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଲିଙ୍ଗରେ (ବ୍ରତ) କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 113

गिरौ वने समुद्रांते नद्यां यच्च शिवालये । तद्वै स्वायंभुवं लिंगं स्वयं तत्रैव संस्थितम्

ପର୍ବତରେ, ବନରେ, ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ନଦୀତଟରେ କିମ୍ବା ଶିବାଳୟରେ—ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟିକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ବୋଲି ଜାଣ; ତାହା ସ୍ୱୟଂ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 114

वालुलिंगादिकं लिंगं पूजितं फलदं स्मृतम् । दिवा संपूज्य यत्नेन पुष्पधूपादिना नरः

ବାଲୁଲିଙ୍ଗ ଆଦି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜିତ ହେଲେ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଦିନେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନସହିତ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 115

वर्जयेन्मदिरां द्यूतं नारीं नखनिकृन्तनम् । ब्रह्मचर्यपरैः शांतैः कर्त्तव्यं समुपोषणम्

ମଦିରା, ଜୁଆ, ନାରୀସଙ୍ଗ (କାମଭୋଗ) ଏବଂ ନଖ କାଟିବା—ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଉପବାସ-ବ୍ରତକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 116

रात्रौ देवाग्रतो गत्वा कर्त्तव्याः सप्त पर्वताः । पक्वान्नफलतांबूलपुष्पधूपादिचर्चिताः

ରାତିରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ସାତଟି ‘ପର୍ବତ’ (ପୂଜା-ଢେର) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; ପକ୍କା ଅନ୍ନ, ଫଳ, ତାମ୍ବୂଳ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦିରେ ସୁଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 117

घृतेन दीपः कर्त्तव्यः पापनाशनहेतवे । यतो दीपस्य माहात्म्यं विज्ञेयं मुक्तिदायकम्

ପାପନାଶ ହେତୁ ଘିଅରେ ଦୀପ ଜ୍ୱଳାଇବା ଉଚିତ; ଦୀପର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 118

दीपः सदैव कर्त्तव्यो गृहे देवालये नरैः । दिवा निशि च संध्यायां दीपः कार्यः स्वशक्तितः

ଲୋକମାନେ ଘରେ ଓ ଦେବାଳୟରେ ସଦା ଦୀପ ରଖିବା ଉଚିତ; ଦିନେ, ରାତିରେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦୀପ ଜ୍ୱଳାଇବା ଉଚିତ।

Verse 119

किञ्चिदुद्द्योतमात्रेण देवास्तुष्यंति भूतले । पितॄणां प्रथमं दीपः कर्त्तव्यः श्राद्धकर्मणि

ଅଳ୍ପ ଆଲୋକମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭୂତଳରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 120

रात्रौ जागरणं कार्यं यथा निद्रा न जा यते । शिवरात्रिप्रभावोऽयं श्रोतव्यः शिवसंनिधौ

ରାତିରେ ନିଦ୍ରା ନ ଆସିବା ପାଇଁ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶିବରାତ୍ରିର ଏହି ପ୍ରଭାବ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

Verse 121

शिवस्य चरितं रात्रौ श्रोतव्यं बहुविस्तरम् । गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कर्तव्यं शिवसंनिधौ

ରାତିରେ ଶିବଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ବହୁବିସ୍ତାରରେ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟବାଦନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 122

एवं सा नीयते रात्रिर्मुख्यं जागरणं यतः । रात्रौ देयानि दानानि शक्त्या वै तत्र जागरे

ଏଭଳି ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଜାଗରଣ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରତ। ସେହି ରାତିର ଜାଗରଣରେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 123

पुनः स्नात्वा प्रभाते तु कर्त्तव्यं शिवपूजनम् । पूजनीयाश्च यतयो भोजनाच्छादनादिभिः

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି ଶିବପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ, ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 124

तपस्विनां प्रदातव्यं भोजनं गृहमेधिभिः । द्वादशाष्टौ च चत्वारो भोक्तव्या एक एव वा

ଗୃହସ୍ଥମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ବାରଜଣ, କିମ୍ବା ଆଠଜଣ, କିମ୍ବା ଚାରିଜଣ—ଅଥବା ଏକଜଣକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 125

एकोऽपि ब्रह्मचारी यो ब्रह्मविच्छिवपूजकः । सहस्राणां समो भक्त्या गृहे संभोजितो भवेत्

ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ଓ ଶିବପୂଜକ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତିସହ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ସହସ୍ରଜନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 126

अक्षारालवणं पत्रे भोक्तव्यं वाग्यतैः स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्राणां दातव्यं भोजनं पुरः

ବାକ୍‌ସଂଯମ କରି ନିଜେ ପତ୍ର ଉପରେ ପରିବେଶିତ ନିରକ୍ଷାର, ଅଲବଣ ଭୋଜନ ଭୁଞ୍ଜିବ। ପ୍ରଥମେ ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବ।

Verse 127

अनेन विधिना कार्या शिवरात्रिः शिवव्रतैः । द्वादशैता यदा पूर्णास्तिलपात्राणि वै तदा

ଏହି ବିଧିରେ ଶିବବ୍ରତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିବରାତ୍ରି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବାରଟି (ବ୍ରତ) ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତେବେ ତିଳର ବାରଟି ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 128

द्वादशैव प्रदेयानिगुरुब्राह्मणज्ञातिषु । व्रतांते गौः प्रदातव्या कृष्णा वत्सयुता दृढा

ସେହି ବାରଟି ତିଳପାତ୍ର ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରତାନ୍ତେ ବଛଡ଼ା ସହିତ ଦୃଢ଼ କଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 129

सवस्त्राभरणा देया घंटाभरणभूषिता । अंगुलीयकवासांसि च्छत्रोपानत्कमण्डलु

ସେ ଗାଈକୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ସହ, ଘଣ୍ଟା-ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ ଅଙ୍ଗୁଠି, ବସ୍ତ୍ର, ଛତା, ପାଦତ୍ରାଣ ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ମଧ୍ୟ ଦେବ।

Verse 130

गुरवे दक्षिणा देयाब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । एवं कृत्वा ततो देयं तपस्विभ्योऽथ भोजनम् । मिष्टान्नं विविधं दत्त्वा क्षमाप्य च विसर्जयेत्

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା କରି ପରେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବ। ବିଭିନ୍ନ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦେଇ, କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସମ୍ମାନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବ।

Verse 131

एवं यः कुरुते सत्यं तस्य पापं न विद्यते । संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान्

ଏହିପରି ସତ୍ୟଭାବେ ଯେ ଆଚରଣ କରେ, ତାହାର ପାପ ରହେ ନାହିଁ। ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ପାଇ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଭୋଗ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଉପଭୋଗ କରେ।

Verse 132

दिव्यविमानमारूढो दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । गतिवादित्रनिर्घोषैर्नीयते शिवमन्दिरे

ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼, ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଗତିମାନ ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ନୀୟତେ।

Verse 133

तदेतत्कथितं पुण्यं शिवरात्रिव्रतं मया । कृतेन येन लोकानां सर्वपापक्षयो भवेत्

ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତକୁ ମୁଁ କହିଛି; ଏହା କରିଲେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।