Adhyaya 14

Verse 1

सारस्वत उवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे नगरे वामने पुरा । पुत्रशोकाभिसंतप्तो वसिष्ठो भगवानृषिः

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ବସ୍ତ୍ରାପଥ ମହାକ୍ଷେତ୍ରର ‘ବାମନ’ ନାମକ ନଗରେ, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଭଗବାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ (ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ)।

Verse 2

आजगाम तपस्तप्तुं स्वर्णरेखानदीतटे । ईशानकोणे नगरात्स्वर्णरेखानदीजले

ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ନଦୀତଟେ ତପ କରିବାକୁ ଆସିଲେ—ନଗରର ଈଶାନ କୋଣରେ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖାର ପବିତ୍ର ଜଳ ସମୀପରେ।

Verse 3

स्नात्वा ध्यात्वा शिवं देवं मनसाऽचिन्तयद्यदा । तदा रुद्रः समायातस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः । महर्षे तव तुष्टोऽहं किं करोमि वदस्व तत्

ସ୍ନାନ କରି, ଧ୍ୟାନ କରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ମନରେ ଶିବଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ରୁଦ୍ର ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ମହର୍ଷେ! ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; କହ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । यदि तुष्टो महादेव वरो देयो ममाधुना । तदाऽत्र भवता स्थेयं यावदाचंद्रतारकम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ—ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଯେତେଦିନ ରହିବେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆପଣ ଏଠାରେ ନିବାସ କରନ୍ତୁ।

Verse 5

अत्र स्नानं करिष्यंति ये नराः पापकर्मिणः । तेषां पापक्षयो देव कर्तव्यो भवता सदा

ଏଠାରେ ଯେ ପାପକର୍ମୀ ନରମାନେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ହେ ଦେବ! ଆପଣ ସଦା ତାଙ୍କର ପାପକ୍ଷୟ କରନ୍ତୁ।

Verse 6

नरा ये पापकर्माणः पूजयंति त्रिलोचनम् । तान्नरान्नय देवेश विमानैः शिवमंदिरम्

ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନରମାନେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ଦେବେଶ! ସେମାନଙ୍କୁ ବିମାନରେ ଶିବମନ୍ଦିରଧାମକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 7

सारस्वत उवाच । तथेत्युक्ता हरो देवस्तत्रैवांतर धीयत । हिरण्यकशिपुं हत्वा नरसिंहो महाबलः । त्रैलोक्यमिंद्राय ददौ कालरुद्रं स्वयं ययौ

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ଏହିପରି କୁହାଯାଉଥିବା ସହିତ ଦେବ ହର ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରି ମହାବଳୀ ନରସିଂହ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ କାଳରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 8

तदन्वये बलिर्जातः स चातीव बला धिकः । एकातपत्रां पृथिवीं बलिश्चक्रे बलाधिकः । अकृष्टपच्या सुजला धरित्री सस्यशालिनी

ସେହି ବଂଶରେ ବଳି ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଥିଲେ। ମହାବଳୀ ବଳି ପୃଥିବୀକୁ ଏକଛତ୍ର କଲେ। ଧରିତ୍ରୀ ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ୟା—ଚାଷ ବିନା ଶସ୍ୟ ଦେଉଥିଲା, ସୁଜଳା ଓ ସସ୍ୟଶାଳିନୀ ଥିଲା।

Verse 9

गन्धवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । आस्कन्धफलिनो वृक्षाः पुटके पुटके मधु

ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସୁଗନ୍ଧିତ ଥିଲା ଓ ଫଳଗୁଡ଼ିକ ରସପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ବୃକ୍ଷମାନେ କାଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳଧାରୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଟକେ ପୁଟକେ ମଧୁ ଥିଲା।

Verse 10

चतुर्वेदा द्विजाः सर्वे क्षत्रिया युद्धकोविदाः । गोषु सेवापरा वैश्याः शूद्राः शुश्रूषणे रताः

ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଚତୁର୍ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ଗୋସେବାରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 11

सदाचारा जनपदा ईतिव्याधिविवर्जिताः । हृष्टपुष्टजनाः सर्वे सदानंदाः सदोद्यताः

ନଗର ଓ ଜନପଦ ସଦାଚାରମୟ ଥିଲେ, ଉପଦ୍ରବ ଓ ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ—ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସଦା ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ।

Verse 12

कुंकुमागुरुलिप्तांगाः सुवेषाः साधुमंडिताः । दारिद्र्यदुःखमरणैर्विमुक्ताश्चिरजीविनः

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅଗୁରୁରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା; ସେମାନେ ସୁବେଷଧାରୀ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ମଣ୍ଡିତ ଥିଲେ। ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଅକାଳମରଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଥିଲେ।

Verse 13

दीपोद्द्योतितभूभागा रात्रावपि यथा दिने । विचरंति तथा मर्त्या देवा देवालये यथा

ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଭୂଭାଗ ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଯେ ରାତି ମଧ୍ୟ ଦିନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେବାଳୟରେ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେପରି ନିର୍ବିଘ୍ନେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 14

पृथिव्यां स्वर्गरूपायां राज्यं चक्रेऽसुरो बलिः । नित्यं विवाहवादित्रैर्नादितं भूपमंदिरम्

ସ୍ୱର୍ଗରୂପ ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀରେ ଅସୁର ବଲି ରାଜ୍ୟ କଲେ। ରାଜମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଦିନ ବିବାହ-ବାଦ୍ୟର ମଙ୍ଗଳନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ହୁଏଥିଲା।

Verse 15

धरित्रीं बुभुजे दैत्यो देवराजो यथा दिवि । देवेन्द्रो बलिना नित्यं यज्ञैः संतोषितस्तदा

ଦେବରାଜ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଳି ପୃଥିବୀକୁ ଭୋଗ କରି ଶାସନ କଲା। ସେ ସମୟରେ ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 16

देवानां दानवानां च नास्ति युद्धं परस्परम् । एक एव महीपालो युद्धं नास्ति धरातले

ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ପରସ୍ପରେ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ଏକମାତ୍ର ରାଜା ଥିବାରୁ ଧରାତଳରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ନଥିଲା।

Verse 17

सपत्नककलिर्नाम नास्ति युद्धं हरेर्गजैः । न सर्प्पनकुलैर्नित्यं न बिडालैश्च मूषकैः

‘ସପତ୍ନୀ-କଳି’ ନାମକ ବୈର ନଥିଲା; ସିଂହ ଓ ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନି। ସାପ ଓ ନେଉଳ, ଏବଂ ବିଲେଇ ଓ ମୂଷା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ କଳହ ନଥିଲା।

Verse 18

मैत्रीभावं गतं सर्वं जगत्स्थावर जंगमम् । त्रैलोक्यभ्रमणं कृत्वा नारदो नंदने वने

ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସହ ସମଗ୍ର ଜଗତ ମୈତ୍ରୀଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ତ୍ରିଲୋକ ଭ୍ରମଣ କରି ନାରଦ ନନ୍ଦନବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 19

गतो न पश्यते युद्धं त्रैलोक्ये सचराचरे । तावत्तस्योदरे पीडा महती समजायत

ସେ ତ୍ରିଲୋକର ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉଦରରେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 20

न मे स्नानादिना कार्यं तर्प्पणैः किं प्रयोजनम् । जपहोमादिना सर्वमन्यथा मम चेष्टितम्

ମୋ ପାଇଁ ସ୍ନାନାଦି କର୍ମର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ତର୍ପଣରେ କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ଜପ, ହୋମ ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ୟବିପରୀତ ଭାବେ ଘଟିଛି।

Verse 21

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

ଯେଉଁଠି ହାତୀମାନେ ଦାନ୍ତ ଘଷାଘଷିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଇ ‘ସ୍ନାନ’। ଯେଉଁଠି ନିହତଙ୍କ ଶିରୋହୀନ କବନ୍ଧରେ ଭୂମି ଭୂଷିତ, ସେଇ ‘ସନ୍ଧ୍ୟା’ ଉପାସନା।

Verse 22

कुंतघातविनिर्भिन्नगजकुम्भोद्भवासृजा । तृप्यंति यत्र क्रव्यादास्तर्पणं तन्मम प्रियम्

ବାଣ/କୁନ୍ତ ଆଘାତରେ ଫାଟିଥିବା ହାତୀଙ୍କ କୁମ୍ଭସ୍ଥଳରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତରେ ଯେଉଁଠି ମାଂସଭୋଜୀମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ସେଇ ତର୍ପଣ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।

Verse 23

गजशीर्षैरगम्यास्ते निहताः क्षत्रिया रणे । स होमो यत्र हूयंते गजाश्च नरपुंगवाः

ରଣରେ ନିହତ ସେଇ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ହାତୀ ଓ ନରପୁଙ୍ଗବ ବୀରମାନେ ଆହୁତି ହୁଅନ୍ତି—ସେଇ ‘ହୋମ’।

Verse 24

शब्दाग्नौ नारदस्यायं होमस्त्रै लोक्यविश्रुतः । छिन्नपादशिरोहस्तैरंतरांत्रविलबितैः

ଶବ୍ଦାଗ୍ନିରେ ନାରଦଙ୍କ ଏହି ‘ହୋମ’ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା—ଛିନ୍ନ ପାଦ, ଶିର, ହସ୍ତ ଏବଂ ଭିତରେ ଝୁଲୁଥିବା ଆନ୍ତ୍ରମାଳାର ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ସହ।

Verse 25

यदर्च्यते भूमितलं तन्मे नित्यं सुरार्चनम् । किं देवैर्दिवि मे कार्यं किं मनुष्यैर्धरातले

ପୃଥିବୀତଳରେ ଯାହା ପୂଜିତ ହୁଏ, ସେହିଟାହିଁ ମୋ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ। ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର କ’ଣ କାମ, ଏବଂ ଧରାତଳର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 26

पन्नगैः किं तु पाताले न युध्यन्ते परस्परम् । तथा करिष्ये देवेन्द्रादुपेन्द्राच्च धरातले

ପାତାଳରେ ପନ୍ନଗମାନେ କ’ଣ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଧରାତଳରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର (ବିଷ୍ଣୁ) ଉଭୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।

Verse 27

रसातलं बलिर्यातु सत्यमस्तु वचो मम । जीवितेनापि राज्येन यदा दामोदरं हरिम्

ବଳି ରସାତଳକୁ ଯାଉ; ମୋର ବଚନ ସତ୍ୟ ହେଉ। ଜୀବନ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି—ଯେତେବେଳେ ଦାମୋଦର ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାଳ ଆସିବ…

Verse 28

तोषयिष्यति यत्नेन तदेन्द्रोऽसौ भविष्यति । देवेन्द्रो वृत्रहा भूत्वा भ्रष्टराज्यो भविष्यति

ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବ; ତେବେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବ। କିନ୍ତୁ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରହା ହୋଇ ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ।

Verse 29

यदा वस्त्रापथे गत्वा भवं भावेन पूजयेत् । सुराधिपस्तदा भूयो ब्रह्महत्याविवर्जितः

ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ବସ୍ତ୍ରାପଥକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 30

अनेन मन्त्रजाप्येन स शांतोदरवे दनः । नारदो देवराजस्य समीपं सहसा ययौ

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ସେ ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ନାରଦ ମୁନି ସହସା ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 31

सिंहासनं समारुह्य नन्दने संस्थितो हरिः । आस्ते परिवृतो देवेर्देवराजो महाबलः

ସିଂହାସନରେ ଆରୋହଣ କରି ନନ୍ଦନବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହରି—ମହାବଳୀ ଦେବରାଜ—ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 32

निरीक्षमाणो नृत्यन्तीं रंभां तां सुरसुन्दरीम् । आयांतं ददृशे देवो नारदं विस्मयान्वितः

ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ସେଇ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାକୁ ଦେଖୁଥିବା ଦେବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବିସ୍ମୟାନ୍ୱିତ ହେଲେ।

Verse 33

अहो विरुद्धो भगवान्नारदो मयि दृश्यते । नृत्यते किं न वा नृत्ये गीयते किं न गीयते

ଆହା! ଭଗବାନ ନାରଦ ମୋ ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ ଦିଶୁଛନ୍ତି। ତେବେ କି ନୃତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ? କିମ୍ବା ଗୀତ ଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ?

Verse 34

वाद्यतां तालमानैः किं यावच्चिंतापरो हरिः । ऋषिः समागतस्तावज्जलाभ्युक्षणत त्परः

ହରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ, ସେତେବେଳେ ତାଳମାନ ସହିତ ବାଦ୍ୟନାଦର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଋଷି ମଙ୍ଗଳାଚରଣର୍ଥେ ଜଳାଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ତତ୍ପର ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 36

महर्षे स्वागतं तेऽद्य कुतो वाऽग म्यते त्वया । स्नाने संध्यार्चने होमे कुशलं तव विद्यते

ହେ ମହର୍ଷି! ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାର୍ଚ୍ଚନ ଓ ହୋମରେ ଆପଣଙ୍କ କୁଶଳ ତୋ?

Verse 37

इति प्रोक्तो विहस्याथ बभाषे नारदो हरिम् । यद्येतज्जायते मह्यं किमन्येन प्रयोजनम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ନାରଦ ହସି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ପରେ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଯଦି ଏହା ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଘଟେ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଛିର ପ୍ରୟୋଜନ କ’ଣ?”

Verse 38

प्रेक्षणीकस्य ते स्थानं नाहं पश्यामि स्वर्पते । यावद्राज्यं बलेस्तावत्त्वया मे न प्रयोजनम्

ହେ ସ୍ୱର୍ଗପତି! କେବଳ ପ୍ରେକ୍ଷକ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ିବାକୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳିଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭୂମିକାରେ ଆପଣଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 39

आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे काल मानेन योजिताः । आहुत्या प्लाविता मेघा वर्षंति हृषिता भुवि

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ କାଳମାନ ଅନୁସାରେ ଗତି କରନ୍ତି। ଆହୁତିରେ ପ୍ଲାବିତ ମେଘମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 40

रोगादिमरणं नास्ति यमो धर्मेण पीडितः

ରୋଗ ଆଦି ହେତୁ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଯମ ମଧ୍ୟ ଦମିତ ହୋଇ ନିରୁଦ୍ଧ ରହେ।

Verse 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

ସେ ନରାଧିପ ଏକଛତ୍ର ତଳେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଭୋଗ କଲେ। ଚାରଣ ଓ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ସଦା “ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ”, “ମହାନୃପ”, “ସଙ୍ଗ୍ରାମବିଦ୍ୟାରେ କୁଶଳ” ଏବଂ “ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀର କୁଚପ୍ରିୟ” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 42

ब्रह्मेति कृष्णेति हरेति भूमाविंद्रेति सूर्येति धनाधिपेति । देवारिनाथेति सुराधिपेति जेगीयते चारणबंदिवृन्दैः

ପୃଥିବୀରେ ଚାରଣ ଓ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କୁ “ବ୍ରହ୍ମା”, “କୃଷ୍ଣ”, “ହରି”, “ଇନ୍ଦ୍ର”, “ସୂର୍ଯ୍ୟ”, “ଧନାଧିପ”, “ଦେବଶତ୍ରୁନାଥ” ଏବଂ “ସୁରାଧିପ” ବୋଲି ଗାଇ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ।

Verse 43

युद्धं विना दैत्यगणा हसंति मत्ताः प्रमत्ताः करिणो नदंति । रथाधिरूढाः पुरुषा भ्रमंति सेनाधिपा स्त्रीषु गृहे रमंति

“ଯୁଦ୍ଧ ନଥିଲେ ଦୈତ୍ୟଗଣ ହସନ୍ତି; ମତ୍ତ ଓ ପ୍ରମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି; ରଥାରୂଢ ପୁରୁଷମାନେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେନାଧିପମାନେ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ରମଣ କରନ୍ତି।”

Verse 44

यज्ञाग्निधूमेन नभो विराजते सुवर्णरूपा पृथिवी विराजते । शून्यं तु वेदैर्भुवनं च शोभते धिष्ण्यं बलेर्दैर्त्यैगणैश्च शोभते

“ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଧୂମରେ ଆକାଶ ଦୀପ୍ତିମାନ; ପୃଥିବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣରୂପା ପରି ଜ୍ଵଳମାନ। କିନ୍ତୁ ବେଦଶୂନ୍ୟ ଥିବାରୁ ଜଗତ ଶୂନ୍ୟପ୍ରାୟ ଲାଗେ; ଏବଂ ବଲିଙ୍କ ରାଜଧିଷ୍ଣ୍ୟ ଦୈତ୍ୟଗଣରେ ଶୋଭିତ।”

Verse 45

बलिर्न जानाति सुराधिपं त्वां सुराश्च सर्वे बलियज्ञभोजिनः । त्वमेव तेऽरिं हृदि चिंतय स्वयं युक्तं तवेदं कथितं मयेति

“ବଲି ତୁମକୁ ସୁରାଧିପ ବୋଲି ଜାଣେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ବଲିଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ନିଜେ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିନ୍ତନ କର; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସେହିଟି ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।”

Verse 46

रंभा न राजते रंगे मेनका त्वां न मन्यते । तिलोत्तमापि मनुते बलिराजं सुरेश्वरम्

ରମ୍ଭା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ; ମେନକା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେନାହିଁ। ତିଲୋତ୍ତମା ସୁଦ୍ଧା ବଲିରାଜଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ମାନେ।

Verse 47

उर्वशी चैव तं याति सुकेशा सह भाषते । मञ्जुघोषा मुखं वक्त्रं कृत्वा त्वां न निरीक्षते

ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ; ସୁକେଶା ତାଙ୍କ ସହିତ କଥାହୁଏ। ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ମୁହଁ ଫେରାଇ ତୁମକୁ ଦେଖେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 48

पुलोमा पुलकोद्भेदं न करोति बलिं विना । पौलोमी पुरतो गत्वा बलिं स्तौति च मंथरा

ପୁଲୋମା ବଲି ବିନା ରୋମାଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ କରେନାହିଁ। ପୌଲୋମୀ ଆଗକୁ ଯାଇ ବଲିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ମନ୍ଥରା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସ୍ତୁତି କରେ।

Verse 49

नारदः पर्वतश्चैव हाहा हूहूश्च तुंबुरुः । बलिराज्यं प्रशंसंति रुद्रस्याग्रे मया श्रुतम्

ନାରଦ, ପର୍ବତ, ହାହା, ହୂହୂ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ—ଏମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଲିରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।

Verse 50

आज्याहुतीभिः सन्तुष्टा ऋषयो ब्रह्मसद्मनि । ब्रह्मणोऽग्रे प्रशंसंति तदेवं कथितं मया

ଘୃତାହୁତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମସଦନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ (ତାଙ୍କ) ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହିପରି ମୁଁ କହିଛି।

Verse 51

बृहस्पतिर्यदाचष्टे न तद्वाच्यं मया तव । इंद्राणी बलिनं मत्वा बलिं चित्रेषु पश्यति

ବୃହସ୍ପତି ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ବଳିକୁ ମହାବଳୀ ଭାବି ଚିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ।

Verse 52

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବାଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର କମ୍ପିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି କ୍ଷଣେ କ୍ରୋଧାବୃତ ହେଲେ। ସେ ସୂତକୁ କହିଲେ—“ଗଜ ଓ ବଜ୍ର ଆଣ; ମୋ ଖଡ୍ଗ, କବଚ ଓ ରଥ ମଧ୍ୟ ଆଣ।”

Verse 53

रथेन सूर्यो मरुतो गजेन वृषेण रुद्रो महिषेण सौरिः । वाद्यंतु वाद्यानि रणाय मेऽद्य चण्डी गणेशास्त्वरिताः प्रयातु

ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ଆସୁନ୍ତୁ, ମରୁତମାନେ ଗଜରେ; ରୁଦ୍ର ବୃଷଭରେ, ସୌରି ମହିଷରେ। ଆଜି ମୋ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାଦ୍ୟମାନେ ବାଜୁନ୍ତୁ; ଚଣ୍ଡୀ ଓ ଗଣେଶଗଣ ତ୍ୱରିତ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 54

दृष्ट्वा सुरेन्द्रं संक्रुद्धं बृहस्पतिरुदारधीः । ऋषिमध्ये गतो विद्वान्बभाषे समयोचितम्

ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ବିଦ୍ୱାନ ବୃହସ୍ପତି ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟକୁ ଯାଇ ସମୟୋଚିତ କଥା କହିଲେ।

Verse 55

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

ପୁରାତନକାଳରେ ମନୁ ସାମ ଆଦି ଚାରି ନୀତି ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ। ସାମରେ ସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 56

अतो ह्युपेन्द्र्माहूय मंत्रयन्तु सुरोत्तमाः । तदधीनं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଏହେତୁ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପରାମର୍ଶ କରନ୍ତୁ। ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକର ସମଗ୍ର ଜଗତ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 57

विनष्टेषु च कार्येषु तस्य वाच्यं शुभाशुभम् । स एव प्रथमं गच्छेत्पृथिव्यां स्वार्थसिद्धये

କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୁଭ ଜଣାଇବା ଉଚିତ; ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଇ ପ୍ରଥମେ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।

Verse 58

तथेति देवैर्विज्ञप्तस्तथा चक्रे सुरेश्वरः । मन्दरेऽथ गिरौ विष्णुः सत्यलोकात्समागतः

ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସୁରେଶ୍ୱର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ସେପରି କଲେ। ପରେ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଆସି ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 59

ऋषयस्तत्र ते यांतु समानेतुं जनार्द्दनम् । इत्युक्तो नारदः स्वर्गात्स्नातुं प्राप्तः स मन्दरे

‘ଋଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଣନ୍ତୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ, ନାରଦ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରି ସ୍ନାନାର୍ଥେ ମନ୍ଦରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 60

गौतमोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः । जमदग्निर्वसिष्ठश्च संप्राप्ता हरिमन्दिरे

ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ କଶ୍ୟପ—ସହିତ ଜମଦଗ୍ନି ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 61

गिरौ गंगा जले स्नानं संध्यां चक्रे स नारदः । यावदास्ते तदा हृष्टा वालखिल्या महर्षयः

ପର୍ବତରେ ନାରଦ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାବିଧି କଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 62

विनयेनाभिवाद्याथ कथयामास नारदः । ऋषयो मन्दरे प्राप्ता विष्णुं नेतुं सुरालये

ବିନୟରେ ଅଭିବାଦନ କରି ନାରଦ କହିଲେ— “ଋଷିମାନେ ମନ୍ଦରକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୁରାଳୟ (ଦେବଲୋକ) କୁ ନେବା ପାଇଁ।”

Verse 63

ऋषयो दर्शनं कर्त्तुं भवतामपि युज्यते । तदेतद्वचनं श्रुत्वा हर्षितास्ते महर्षयः

“ଋଷିମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ତୁମମାନଙ୍କର ଯିବା ମଧ୍ୟ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମହର୍ଷିମାନେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 64

अंगुष्ठपर्वमात्रांस्तान्वामनान्हरिमन्दिरे । गतान्गंगाजले स्नातुं वालखिल्यान्पुरो हरिः

ହରିମନ୍ଦିରରୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗୁଠି-ଗଠି ମାତ୍ର ଆକାରର ବାମନ ସଦୃଶ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଗରେ ହରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 65

जहास वामनान्सर्वान्भाविकार्यबलात्ततः । ब्रह्मपुत्रा वालखिल्याः सर्वे ते शंसितव्रताः

ତାପରେ ଆଗାମୀ କାର୍ଯ୍ୟର ବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ବାମନ ସଦୃଶ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ। ସେ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 66

लज्जान्विताः क्रोधपरा उच्चैरूचुः परस्परम् । केनापि देवकार्येण वामनोऽयं भविष्यति

ଲଜ୍ଜାନ୍ୱିତ ଓ କ୍ରୋଧପର ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲେ— “କେଉଁ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହିଜଣ ବାମନ ହେବ?”

Verse 67

ऋषिभिर्वि ष्णुना सर्वे प्रतिबोध्य प्रसादिताः । भाग्यमोक्षः कदा विष्णोर्भविष्यति तदुच्यताम्

ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୋଧ କରାଇ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତେବେ ସେମାନେ କହିଲେ— “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଭାଗ୍ୟନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମୋକ୍ଷ କେବେ ମିଳିବ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।”

Verse 68

प्रभासादधिकं क्षेत्रं यदा वस्त्रापथं भवेत् । भविष्यति तदा वृद्धिर्ध्रुवमण्डलव्यापिनी । तथा वस्त्रापथं क्षेत्रं भविष्यति यवाधिकम्

ଯେତେବେଳେ ବସ୍ତ୍ରାପଥ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଭାସଠାରୁ ଅଧିକ ମହାନ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ମହିମାବୃଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ସମଗ୍ର ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ୟାପିବ। ଏଭଳି ବସ୍ତ୍ରାପଥର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକାଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।

Verse 69

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं दोषमुक्तो भविष्यति । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति स्थिरा तव

ସୋମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୋଷମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଅସାଧ୍ୟକୁ ସାଧ୍ୟ କରିପାରୁଥିବା ସ୍ଥିର ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ।

Verse 70

वस्त्रापथे सोमनाथं यः पश्यति स पश्यति । इन्द्रोपेन्द्रौ समालिंग्याथासीनौ तौ वरासने

ବସ୍ତ୍ରାପଥରେ ଯେ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶନ କରେ। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 71

विष्णुरुवाच । किं ते कार्यं देवराज तदवश्यं करोम्यहम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବରାଜ! ତୁମର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ତାହା ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଦେବି।

Verse 72

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁର ବଂଶରେ ବଳି ନାମକ ମହାବଳୀ ଦୈତ୍ୟ ଅଛି। ସେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରି, ଦେବମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗୀ ମାତ୍ର କରିଦେଇଛି।

Verse 73

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

ହେ କେଶବ! ଭୂଲୋକ ଯେନେ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲା ପରି ଲାଗୁଛି। ସେ ପୂର୍ବବୈର ସ୍ମରି ଆମ ପ୍ରତି ବିକୃତ ମନ ନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ବଳି ପାତାଳରେ ବସୁ।

Verse 74

सूर्यसोमान्वये कश्चिद्राजा भवतु भूतले

ଭୂତଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ–ସୋମ ବଂଶରୁ କେହି ଜଣେ ରାଜା ଉଦ୍ଭବ ହେଉ।

Verse 75

सारस्वत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वयं संचिन्त्य चेतसा । तथा करिष्ये तं प्रोच्य मुनीन्प्राह जनार्दनः

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି ଜନାର୍ଦନ ମନେମନେ ବିଚାର କରି ‘ତଥା କରିବି’ ବୋଲି କହି, ପରେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 76

ऋषयस्तत्र गच्छंतु कारयन्तु महामखम् । अहं तत्रागमिष्यामि साधयिष्यामि तं बलिम्

ଋଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ମହାମଖ ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତୁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସି ସେହି ବଲିକୁ ବଶ କରି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବି।

Verse 77

इत्युक्ता मुनयः सर्वे गतास्ते यज्ञमण्डपे । द्वादशाहो महायज्ञः प्रारब्धः सर्वदक्षिणः

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ମୁନି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବାରୋ ଦିନର ମହାଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାସହ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 78

सुराष्ट्रदेशं विख्यातं क्षेत्रं वस्त्रापथं नृप । तस्य दक्षिणदिग्भागे बलेः सिद्धं महापुरम्

ହେ ନୃପ! ବିଖ୍ୟାତ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶରେ ‘ବସ୍ତ୍ରାପଥ’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ବଲିଙ୍କ ସିଦ୍ଧ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମହାପୁର ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 79

क्षेत्राद्बहिः समारब्धो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः । शुक्रेणामन्त्रिताः सर्वे मुनयो यज्ञकर्मणि । अतिहृष्टो बलिर्यज्ञे ददौ दानान्यनेकधा

କ୍ଷେତ୍ରସୀମାର ବାହାରେ ସର୍ବସ୍ୱକୁ ଦକ୍ଷିଣା ରୂପେ ଅର୍ପଣ କରି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମୁନି ଡାକାଗଲେ। ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ବଲି ନାନାପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଲେ।

Verse 80

स्वर्णपात्रेषु सर्वेषु दीयते भोजनं बहु । अतिथिर्ब्राह्मणो विद्वान्सर्वस्वेनापि पूज्यते । दानाद्यज्ञो भवेत्पूर्णो दानहीनो वृथा भवेत्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସର୍ବସ୍ୱ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦାନରେ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଦାନହୀନ ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु विष्णुर्वामनतां गतः । मध्यदेशे चतुर्वेदो ब्राह्मणस्तीर्थयात्रिकः । महोदरो ह्रस्वभुजः खञ्जपादो महाशिराः

ସେହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବାମନରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ମଧ୍ୟଦେଶରେ ସେ ଚତୁର୍ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ମହୋଦର, ହ୍ରସ୍ୱଭୁଜ, ଖଞ୍ଜପାଦ ଓ ମହାଶିରା।

Verse 82

महाहनुः स्थूलजंघः स्थूलग्रीवोऽतिलंपटः । श्वेतवस्त्रो बद्धशिखश्छत्रोपानत्कमण्डलून्

ତାଙ୍କର ମହାହନୁ, ସ୍ଥୂଳ ଜଂଘା, ସ୍ଥୂଳ ଗ୍ରୀବା ଥିଲା ଏବଂ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶିଖା ବାନ୍ଧି, ଛତ୍ର, ପାଦୁକା ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ବହନ କରୁଥିଲେ।

Verse 83

द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि बभ्राम स महीतले । सुराष्ट्रदेशे संप्राप्तः क्षेत्रे वस्त्रापथे द्विजः

ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ପରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶରେ ବସ୍ତ୍ରାପଥ ନାମକ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 84

स्वर्णरेखा नदीतीरे चिंतयामास वामनः । प्रथमं किं भवं दृष्ट्वा यामि सोमेश्वरं शिवम्

ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା ନଦୀତୀରେ ବାମନ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ପ୍ରଥମେ ଭବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ପରେ ସୋମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି କି?”

Verse 85

अथ सोमेश्वरं पूज्य पश्चाद्यास्यामि मन्दरम् । इति चिन्तापरो भूत्वा कृत्यं सञ्चिन्त्य चेतसा । अत्र स्थितः सोमनाथं पूजयिष्यामि निश्चितम्

“ପ୍ରଥମେ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ମନ୍ଦରକୁ ଯିବି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସୁଚିନ୍ତିତ କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“ଏଠାରେ ରହି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି।”

Verse 86

वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवं सोमेश्वरं वृथा । पूजयंति जना नित्यं तथा कार्यं मया धुवम्

ବସ୍ତ୍ରାପଥର ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୋକେ ନିତ୍ୟ ଭବସ୍ୱରୂପ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯଥାର୍ଥ ବୋଧ ବିନା ତାହା ବୃଥା ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ୟକ୍ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 87

देशानामुत्तमो देशो गिरीणामुत्तमो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं नदीनामुत्तमा सरित्

ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ; କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର, ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସରିତ୍।

Verse 88

दिव्यं वनं वनानां तु देवानामुत्तमो भवः । यदा सोमेश्वरो देवो भूमिं भित्त्वा भविष्यति

ଏହି ବନ ଦିବ୍ୟ—ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭବସ୍ୱରୂପ ଶିବ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯେତେବେଳେ ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱର ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଏଠାରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭବ କରିବେ…

Verse 89

तदाम्रमण्डले दिव्यं क्षेत्रमेतद्यवाधिकम् । चैत्र शुक्लचतुर्दश्यामग्निसाधनतत्परः

ତେବେ ସେହି ଆମ୍ରମଣ୍ଡଳରେ (ଆମ୍ବବାଗିଚାର ପରିସରେ) ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଆହୁରି ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଅଗ୍ନି-ସାଧନାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ…

Verse 90

ऊर्ध्वबाहुः सूर्यकाले भवं तावत्स पश्यति । मध्यंदिनं परं याते दिननाथे विलंबिते

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭବସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ। ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଦିନନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ବିଳମ୍ବରେ ଗତି କଲେ…

Verse 91

अग्नि तापांगसंतप्तस्तावत्पश्यति शंकरम् । सोमनाथं शिवं शांतं सर्वदेवनमस्कृतम् । अर्घ्येण पुष्पमिश्रेण जलमिश्रेण भामिनि

ଅଗ୍ନିତାପରେ ଦଗ୍ଧ ଅଙ୍ଗସହିତ ସେ ତେବେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ସୋମନାଥ, ଶାନ୍ତ ଶିବ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୁଷ୍ପମିଶ୍ରିତ ଅର୍ଘ୍ୟଜଳ ଓ ଜଳାର୍ପଣରେ…

Verse 92

सारस्वत उवाच । भूमिं भित्त्वाथ देवेशः स्वयं सोमेश्वरः स्थितः । लिंगरूपो महादेवो यावदाब्रह्मवासरम्

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଦେବେଶ ସ୍ୱୟଂ ସୋମେଶ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ନିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ।

Verse 93

सोमेश्वर उवाच । सिद्धस्त्वं मत्प्रसादेन कार्यं सिद्धं भविष्यति । इत्युक्तो वामनो देवं प्रत्युवाच महेश्वरम्

ସୋମେଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧ; ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏହିପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ବାମନ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 94

वामन उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तदाऽत्र लिंगे स्थातव्यमस्तु दिव्यं पुरो मम

ବାମନ କହିଲେ—ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ମହାଦେବ, ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ—ତେବେ ଆପଣ ଏଠାରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ନିବାସ କରନ୍ତୁ, ମୋ ପୁରୀର ସମ୍ମୁଖରେ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ନିଧି ରୂପେ।

Verse 95

यस्तु स्वायंभुवं लिंगं वामने नगरे मम । पूजयिष्यति ब्रह्मघ्नो गोघ्नो वा बालघातकः

ମୋ ବାମନ-ନଗରରେ ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେ ପୂଜିବ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ହେଉ, ଗୋହନ୍ତା ହେଉ, କିମ୍ବା ବାଳହନ୍ତା ହେଉ—…

Verse 96

गुरुद्रोही स्वर्णचोरो मुच्यते सर्वपातकैः । निर्दोषः पूजयेद्यस्तु सकृत्सोमेश्वरं हरम्

ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ନିଷ୍କପଟ ହୃଦୟରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ସୋମେଶ୍ୱର—ହରଙ୍କୁ—ପୂଜେ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 97

मृतो विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । संस्तूयमानो दिक्पालैर्यातु स्वर्गे शिवालये

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରୁ, ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଉ। ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିବାଳୟକୁ ଯାଉ।

Verse 98

ब्रह्मलोकमतिक्रम्य रुद्रलोके स गच्छतु । तथेत्युक्त्वा सोमनाथस्तत्रैवान्तरधीयत

“ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଉ।” ଏମିତି କହି ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସୋମନାଥ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 99

प्रकाश्य वामनो लिगं सोमनाथं स्वयंभुवम् । प्राप्तज्ञानो लब्धवृद्धिर्ययौ द्रष्टुं भवं हरम्

ସୋମନାଥଙ୍କ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନ—ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରି—ଭବ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 100

गंगाद्याः सरितः सर्वाः स्वर्णरेखाजले स्थिताः । एतां सोमेश्वरोत्पत्तिं ये शृण्वंति नराः स्त्रियः । सर्वपापक्षयस्तेषां जायते नात्र संशयः

ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସମସ୍ତ ନଦୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖାର ଜଳରେ ବିରାଜିତ। ଯେ ନର-ନାରୀ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।