Adhyaya 12

Verse 1

सारस्वत उवाच । गंगोदकं मधुघृते कुंकुमागुरुचंद नम् । गुग्गुलं बिल्वपत्राणि बकपुष्पं च यो वहेत्

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ଯେ କେହି ଗଙ୍ଗାଜଳ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ, କୁଙ୍କୁମ, ଅଗୁରୁ, ଚନ୍ଦନ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଏବଂ ବକୁଳପୁଷ୍ପ (ପୂଜାର୍ଥେ) ବହନ କରେ…

Verse 2

पदचारी शुचितनुर्भारं स्कन्धे निधाय च । तीर्थे स्नात्वा शिवं विष्णुं ब्रह्माणं शंकरं प्रियम्

ପଦଚାରୀ ହୋଇ, ଶୁଚି ଦେହରେ, ଭାର କାନ୍ଧରେ ରଖି; ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ପ୍ରିୟ ଶଙ୍କର—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

दृष्ट्वा निवेदयेद्यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः । स नरो गणतां याति यावदाभूतसंप्लवम्

ଯେ (ଦେବଙ୍କ) ଦର୍ଶନ କରି ନିବେଦନ/ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ନର ଭୂତସଂପ୍ଲବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 4

कलत्रमित्रपुत्रैर्वा भ्रातृभिः स्वजनैर्नरैः । सहितो वा नरैर्याति तीर्थे देवं विचिंत्य च

ସ୍ତ୍ରୀ, ମିତ୍ର, ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା ଓ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ—କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ—ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ।

Verse 5

देवमूर्तिं शुभां कृत्वा रथस्थां सुप्रतिष्ठिताम् । चन्दनागुरुकर्पूरैरर्चितां कुंकुमेन च

ଦେବଙ୍କ ଶୁଭ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ି ରଥରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରି, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର ଓ କୁଙ୍କୁମରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

पूजयन्विविधैः पुष्पैर्धूपदीपादिकैर्नृप । गीतनृत्यैः सवादित्रैर्हास्यलास्यैरनेकधा

ହେ ନୃପ! ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ-ଦୀପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ବାଦ୍ୟସହିତ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ, ହର୍ଷ-ହାସ୍ୟ ଓ ଲାସ୍ୟର ନାନା ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

धरित्रीं कांचनं गाश्च जलान्नवसनानि च । तृणेन्धने प्रियां वाणीं यच्छन्याति नरो यदि

ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ, ଜଳ, ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃଣ ଓ ଇନ୍ଧନ, ଏବଂ ପ୍ରିୟ ମଧୁର ବାଣୀ ଦାନ କରି କରି ଏ ଲୋକ ଛାଡ଼େ, ତେବେ ସେହି ଦାନ ତାହାର ଧର୍ମଧନ ହୁଏ।

Verse 8

देवांगनाकरग्राहगृहीतो नन्दनं वनम् । प्राप्य भुंक्ते शुभान्भोगान्यावदाचन्द्रतारकम्

ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ହସ୍ତଗ୍ରହଣରେ ସେ ନନ୍ଦନ ବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।

Verse 9

तीर्थे संचरितः पुरुषो रोगैः प्राणान्विमुञ्चति । अदृष्ट्वा दैवतं तीर्थे दृष्टतीर्थफलं लभेत्

ତୀର୍ଥରେ ସଞ୍ଚରଣ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ରୋଗରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥଦର୍ଶନର ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 10

संसारदोषान्विविधान्विचिन्त्य स्त्रीपुत्रमित्रेष्वपि बंधमुक्तः । विज्ञाय बद्धं पुरुषं प्रधानैः स सर्वतीर्थानि करोति देहम्

ସଂସାରର ନାନା ଦୋଷକୁ ବିଚାର କରି, ସ୍ତ୍ରୀ‑ପୁତ୍ର‑ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିର ବନ୍ଧନରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ; ପ୍ରଧାନ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ କିପରି ବଦ୍ଧ ଅଛି ଜାଣି, ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ କରେ।

Verse 11

आजन्मजन्मांन्तरसंचितानि दग्ध्वा स पापानि नरो नरेन्द्र । तेजोमयं सर्वगतं पुराणं भवोद्भवं पश्यति मुच्यते सः

ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ସେ ନର ତେଜୋମୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପୁରାତନ, ଭବୋଦ୍ଭବ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

तीर्थे विप्रवचो ग्राह्यं स्नात्वा संध्यार्चनादिकम् । दर्भास्तिला हविष्यान्नं प्रयोगाः श्रद्धया कृताः

ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ କରି ସନ୍ଧ୍ୟା‑ଅର୍ଚ୍ଚନାଦି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭ‑ତିଳ ସହ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

अगस्त्यं भृङ्गराजं च पुष्पं शतदलं शुभम् । कर्पूरागुरुश्रीखंडं कुंकुमं तुलसीदलम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ‑ପୁଷ୍ପ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଶୁଭ ଶତଦଳ‑ପୁଷ୍ପ, କର୍ପୂର, ଅଗୁରୁ, ସୁଗନ୍ଧି ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନଲେପ), କୁଙ୍କୁମ ଓ ତୁଳସୀଦଳ—ଏଗୁଡ଼ିକ ତୀର୍ଥପୂଜାରେ ପବିତ୍ର ଅର୍ପଣ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 14

बिल्वप्रमाणपिंडेषु दीपोद्द्योतितभूमिषु । तांबूल फलनैवेद्यं तिलदर्भोदकेन च

ବିଲ୍ୱଫଳ ପ୍ରମାଣର ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଦୀପରେ ଆଲୋକିତ ଭୂମିରେ, ତିଳ‑ଦର୍ଭ ସଂସ୍କୃତ ଜଳ ସହ ତାମ୍ବୂଳ, ଫଳ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

तीर्थे संकल्पितं मर्त्यैस्तदनंतं प्रजायते । अयने विषुवे चैव संक्रांतौ ग्रहणेषु च

ତୀର୍ଥରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ କରିଥିବା ସଙ୍କଳ୍ପର ଫଳ ଅନନ୍ତ ହୁଏ—ବିଶେଷକରି ଅୟନ, ବିଷୁବ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ଗ୍ରହଣକାଳରେ।

Verse 16

मासांतेऽपर पक्षे तु क्षयाहे पितृमातृके । गजच्छायां त्रयोदश्यां द्रव्ये प्राप्तौ द्विजोत्तमः

ମାସାନ୍ତରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ—କ୍ଷୟାହ ପିତୃ‑ମାତୃକ ତିଥିରେ—ଗଜଛାୟାରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଧନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 17

गृहे श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणामृणमुक्तये । गृहाच्छतगुणं नद्यां या नदी याति सागरम्

ପିତୃଋଣମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଘରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯେ ନଦୀ ସାଗରକୁ ଯାଏ, ସେହି ନଦୀରେ କରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଘରଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ।

Verse 18

प्रभासे पुष्करे राजन्गंगायां पिंडतारके । प्रयागे नृपगोमत्यां भवदामोदराग्रतः

ହେ ରାଜନ୍! ପ୍ରଭାସ, ପୁଷ୍କର, ଗଙ୍ଗାର ପିଣ୍ଡତାରକ, ପ୍ରୟାଗ, ଗୋମତୀ—ଏବଂ ଭବ ଓ ଦାମୋଦର ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—ଏସବୁ ପିତୃତର୍ପଣ ଓ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ୟର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 19

नर्मदादिषु तीर्थेषु कुर्याच्छ्राद्धं नरो यदि । सर्वपापविनिर्मुक्तः पितरो यांति सद्गतिम्

ନର୍ମଦା ଆଦି ତୀର୍ଥରେ ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ସଦ୍ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 20

संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् । दिव्यं विमानमारुह्य प्रान्ते याति सुरालयम्

ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରି ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ଭୋଗସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଦେବଲୋକର ନିବାସକୁ ଯାଏ।

Verse 21

जातकर्मादियज्ञेषु विवाहे यज्ञकर्मणि । देवप्रतिष्ठाप्रारंभे वृद्धिश्राद्धं प्रकल्पयेत्

ଜାତକର୍ମାଦି ସଂସ୍କାର-ଯଜ୍ଞରେ, ବିବାହରେ, ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସମୟରେ ଏବଂ ଦେବପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଆରମ୍ଭରେ ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

तृप्यन्ति देवताः सर्वा स्तृप्यंति पितरो नृणाम् । वृद्धिश्राद्धकृतो गेहे जायते सर्वमंगलम्

ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେ ଘରେ ଏହା ହୁଏ ସେଠାରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 23

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहो मद्यमदादयः । माया मात्सर्यपैशुन्यमविवेको विचारणा

କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ୍ୟାଦିର ମଦ; ମାୟା, ମାତ୍ସର୍ୟ, ପୈଶୁନ୍ୟ, ଅବିବେକ ଓ କୁତର୍କ—ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମରେ ବାଧା ଦେଇ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ଫଳ କ୍ଷୟ କରେ।

Verse 24

अहंकारो यदृच्छा च चापल्यं लौल्यता नृप । अत्यायासोप्यनायासः प्रमादो द्रोहसाहसम्

ହେ ନୃପ! ଅହଂକାର, ଯଦୃଚ୍ଛା (ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନମାନି), ଚାପଲ୍ୟ, ଲୌଲ୍ୟ; ଅତ୍ୟଧିକ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଆଳସ୍ୟ, ପ୍ରମାଦ, ଦ୍ରୋହ ଏବଂ ଦୁସ୍ସାହସ—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବିନାଶକ ପ୍ରବୃତ୍ତି।

Verse 25

आलस्यं दीर्घसूत्रत्वं परदारोपसेवनम् । अल्पाहारो निराहारः शोकश्चौर्यं नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଆଳସ୍ୟ, ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା, ପରସ୍ତ୍ରୀସେବନ, ଅଳ୍ପାହାର କିମ୍ବା ନିରାହାର, ଶୋକ ଓ ଚୌର୍ୟ—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନାଶକ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଦୋଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 26

एतान्दोषान्गृहे नित्यं वर्जयन्यदि वर्तते । स नरो मण्डनं भूमेर्देशस्य नगरस्य च

ଯଦି କେହି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରହି ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ନିତ୍ୟ ବର୍ଜନ କରି ଚାଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ପୃଥିବୀର ଭୂଷଣ ଏବଂ ନିଜ ଦେଶ ଓ ନଗରର ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କାର ହୁଏ।

Verse 27

श्रीमान्विद्वान्कुलीनोऽसौ स एव पुरुषोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकश्च नित्यं तस्य प्रजायते

ଏପରି ପୁରୁଷ ଶ୍ରୀମାନ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ କୁଲୀନ ହୁଏ—ସେଇ ସତ୍ୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 28

तदा तीर्थफलं सम्यक्त्यक्तदोषस्य जायते । स्नानं सन्ध्या जपो होमः पितृदेवर्षितर्पणम् । श्राद्धं देवस्य पूजा च त्यक्तदोषस्य जायते

ତେବେ ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଫଳ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ। ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ଜପ, ହୋମ, ପିତୃ-ଦେବ-ଋଷି ତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦେବପୂଜା—ଏସବୁ ତ୍ୟକ୍ତଦୋଷଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 29

प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे सरस्वत्यां च सागरे । गयायां वा रुद्रपदे नरनारायणाश्रमे

ପ୍ରୟାଗରେ ହେଉ କି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ହେଉ କି ସାଗରରେ; ଗୟାରେ ହେଉ କି ରୁଦ୍ରପଦରେ, କିମ୍ବା ନର-ନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମରେ—

Verse 30

प्रभासे पुष्करे कृष्णे गोमत्यां पिंडतारके । वस्त्रापथे गिरौ पुण्ये तथा दामोदरे नृप

ହେ ନୃପ! ପ୍ରଭାସରେ, ପୁଷ୍କରରେ, କୃଷ୍ଣା-ତୀର୍ଥରେ, ଗୋମତୀରେ, ପିଣ୍ଡତାରକରେ, ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବତସ୍ଥ ବସ୍ତ୍ରାପଥରେ ଏବଂ ଦାମୋଦର-ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ—

Verse 31

भीमेश्वरे नर्मदायां स्कांदे रामेश्वरादिषु । उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां च भूर्भुवः

ନର୍ମଦାତଟର ଭୀମେଶ୍ୱରରେ, ସ୍କାନ୍ଦ-ତୀର୍ଥମାନେ, ରାମେଶ୍ୱର ଆଦି ସ୍ଥାନମାନେ; ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ମହାକାଳ ଧାମରେ, ଏବଂ ବାରାଣସୀରେ—ଭୂର୍ଭୁବଃ ଲୋକର କ୍ଷେତ୍ରରେ—

Verse 32

कालिंद्यां मथुरायां च सकृद्याति नरो यदि । सदोषो मुच्यते दोषैर्ब्रह्महत्यादिभिः कृतैः

ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଏକଥର ମଧ୍ୟ କାଳିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା) ଓ ମଥୁରାକୁ ଯାଏ, ତେବେ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି କୃତ ପାପଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 33

अपि कीटः पतंगो वा पक्षी वा सूकरोऽपि वा । खरोष्ट्रकुंजरा वाजिमृगसिंहसरीसृपाः

କୀଟ କିମ୍ବା ପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଶୂକର ମଧ୍ୟ; ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, କୁଞ୍ଜର (ହାତୀ), ଘୋଡା, ମୃଗ, ସିଂହ ଓ ସରୀସୃପ—

Verse 34

ज्ञानतोऽज्ञानतो राजंस्तेषु स्था नेषु ये मृताः । सर्वे ते पुण्यकर्माणः स्वर्गं भुक्त्वा सुखं बहु

ହେ ରାଜନ୍! ସେହି ସ୍ଥାନମାନେ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗ କରି ବହୁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।

Verse 35

चतुर्वर्णेषु सर्वे ते जायंते कर्मबंधनात् । कर्मबंधं विहायाशु मुक्तिं यांति नराः पुनः

କର୍ମବନ୍ଧନ ହେତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ପରେ ସେଇ କର୍ମବନ୍ଧନ ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନଃ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।

Verse 36

मोदंते तीर्थमरणात्स्वर्गभोगावसानतः । संप्राप्य भारते खंडे कर्मभूमिं महोदयम्

ତୀର୍ଥରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗ ଶେଷ ହେଲେ ମହୋଦୟ ଭାରତଖଣ୍ଡର କର୍ମଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं बहुपर्वतमंडितम् । गंगायाः सरितः सर्वाः समुद्रैः सह संगताः

ଏହି ଦେଶ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବହୁ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ; ଗଙ୍ଗା-ପ୍ରଧାନ ସମସ୍ତ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗମ କରେ।

Verse 38

पदेपदे निधानानि संति तीर्थान्यनेकशः । येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

ଏଠାରେ ପଦେପଦେ ନିଧିସଦୃଶ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 39

पातालमार्गा बहवः स्वर्गमार्गश्च दृश्यते । गगने दृश्यते सूर्यो हृदये दृश्यते हरः

ପାତାଳକୁ ଯିବା ଅନେକ ମାର୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଗଗନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ହୃଦୟରେ ହର (ଶିବ) ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 40

ध्यानेन ज्ञानयोगेन तपसा वचसा गुरोः । सत्येन साहसेनैव दृश्यते भुवनत्रयम्

ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନଯୋଗ, ତପସ୍ୟା, ଗୁରୁବାକ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ସାହସୀ ସଙ୍କଳ୍ପରେ—ତ୍ରିଭୁବନ ପ୍ରକଟ ଓ ଜ୍ଞେୟ ହୁଏ।

Verse 41

वेदस्मृतिपुराणैश्च ये न पश्यंति भूतलम् । पातालं स्वर्गलोकं च वंचितास्ते नरा इह

ଯେମାନେ ବେଦ, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭୂତଳ, ପାତାଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ପ୍ରତାରିତ।

Verse 42

ये विरज्यंति न स्त्रीषु कामासक्ता विचेतसः । देहोन्यथा वरस्त्रीणामन्यथा तैश्च चिंतितम्

ଯେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିରକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାମାସକ୍ତ ଓ ଚଞ୍ଚଳଚିତ୍ତ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହର ସତ୍ୟ ଏକ, ଆଉ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀ’ ବିଷୟରେ କଳ୍ପନା ଅନ୍ୟ।

Verse 43

जन्मभूमिषु ते रक्ता जन्यंते जंतवः पुनः । मुक्तिमार्गात्पुनर्भ्रष्टा जायंते पशुयोनिषु

ଜନ୍ମଭୂମିରେ ଆସକ୍ତ ସେହି ଜୀବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ମୁକ୍ତିମାର୍ଗରୁ ପୁନର୍ବାର ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ପଶୁଯୋନିରେ ଜନ୍ମନେନ୍ତି।

Verse 44

धनानि संप्राप्य वराटिकां ये द्विजातिमुख्याय विधाय पूजाम् । यच्छंति नो निर्मलचेतना ये नराधमा दैवहता मृतास्ते

ଧନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ନିର୍ମଳ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏକ କଉଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ନରାଧମ ଦୈବହତ ହୋଇ ମରନ୍ତି।

Verse 45

देहं सुपुष्टं विजरं च यौवनं लब्ध्वा न गंगादिषु यांति ये नराः । माता पिता नो न सुतो न बांधवो भार्या स्वसा नो दुहिता न विद्यते

ସୁପୁଷ୍ଟ ଦେହ ଓ ଯୌବନବଳ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେନ ମା ନାହିଁ, ବାପା ନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀ, ଭଉଣୀ, ଝିଅ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 46

एकस्तु यो याति कथं न क्लिश्यते मूर्खो न जानाति भवं महेश्वरम् । स्नात्वा न पश्यंति हरं महेश्वरं दैवेन ते वै मुषिता नराधमाः

ଯେ ଏକାକୀ ଯାଏ, ସେ କିପରି କ୍ଲେଶ ନ ପାଇବ? ମୂର୍ଖ ଭବରୂପ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି ମଧ୍ୟ ଯେ ହର-ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୈବବଶେ ମୋହିତ ଓ ବଞ୍ଚିତ ନରାଧମ।