Adhyaya 94
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 94

Adhyaya 94

ଅଧ୍ୟାୟ ୯୪ରେ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରର ଭୈରବେଶ୍ୱରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଆଚାରବିଧି ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଅଗ୍ନିକୋଣ ସମୀପରେ, ଦିଗ-ଚିହ୍ନ ଓ ଦୂରତା/ମାପର ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ସହ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୈରବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବାକୁ। ସେଠାର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବକାମପ୍ରଦ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବଯୁଗରେ ଏହା ‘ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା; ଚଣ୍ଡ ନାମକ ଗଣ ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂଜା କରିଥିବାରୁ ସେହି ନାମ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଲା ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ବୋଲି ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି। ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ ଓ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ (ପ୍ରଜାଗର) କଲେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ବାକ୍, ମନ ଓ କର୍ମଜ ଦୋଷ ଲିଙ୍ଗଦର୍ଶନରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏବଂ ତିଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର ଦାନ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ କରିବାକୁ—ମଳିନତା ନିବାରଣ ଓ ଯାତ୍ରାଫଳ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ—ଦାନଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଭୈରବଙ୍କ ବିଶ୍ୱତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅର୍ଥ ଦିଆଯାଏ—ପ୍ରଳୟକାଳେ ରୁଦ୍ର ଭୈରବରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଗତକୁ ସଂହାର/ସଂକୋଚ କରନ୍ତି; ତେଣୁ କ୍ଷେତ୍ରନାମର ଆଧାର କୋସ୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିହିତ। ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ ଘୋର ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ଅଛି।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भैरवेश्वरमुत्तमम् । तस्यैव वह्निकोणस्थं धनुषांदशके स्थितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଉତ୍ତମ ଭୈରବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଅଗ୍ନିକୋଣେ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବେ) ଦଶ ଧନୁଷ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

सर्वकामप्रदं देवि दारिद्र्यौघविनाशनम् । पूर्वं चण्डेश्वरंनाम ख्यातं कृतयुगे प्रिये

ହେ ଦେବୀ, ଏହା ସର୍ବକାମପ୍ରଦ ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଓଘକୁ ବିନାଶ କରେ। ହେ ପ୍ରିୟେ, କୃତଯୁଗରେ ପୂର୍ବେ ଏହା ‘ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା।

Verse 3

चण्डोनाम गणो देवि तेन चाराधितं पुरा । दिव्याब्दानां सहस्रं तु तेन चण्डेश्वरं स्मृतम्

ଦେବୀ, ପୂର୍ବକାଳରେ ‘ଚଣ୍ଡ’ ନାମକ ଗଣ ଏଠାରେ ଆରାଧନା କରିଥିଲା। ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ‘ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମେ ସ୍ମରିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 4

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं स्पृष्ट्वा च सुसमाहितः । मुच्यते सकलात्पापादाजन्ममरणांतिकात्

ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଜନ୍ମରୁ ଜୀବନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଗିଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 5

तत्र कृष्णचतुर्दश्यां मासे भाद्रपदे प्रिये । उपवास परो भूत्वा यः करोति प्रजागरम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ପ୍ରିୟେ, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାରେ ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ଯେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରେ, ସେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ଯେଉଁ ପରମ ଧାମରେ ବସନ୍ତି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 6

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यदुपार्जितम् । तत्सर्वं नाशमायाति तस्य लिंगस्य दर्शनात्

ବାଚିକ ଓ ମାନସିକ ପାପ, ଏବଂ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ ଯେ କିଛି ପାପ—ସେ ସବୁ ତାହିଁ ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଏ।

Verse 7

तिला हिरण्यं वस्त्राणि तत्र देयं मनीषिणे । सर्वकिल्विषनाशार्थं सम्यग्यात्राफलेप्सुना

ସେଠାରେ ଯୋଗ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ପାତ୍ରକୁ ତିଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଯାତ୍ରାର ସଠିକ୍ ଫଳ ଚାହେ, ସେ ସର୍ବ ପାପନାଶ ପାଇଁ ଏହି ଦାନ କରୁ।

Verse 8

भैरवाकारमास्थाय कल्पान्ते स हरेद्यतः । विश्वं समग्रं देवेशि तेनासौ भैरवः स्मृतः

ହେ ଦେବେଶି! କଳ୍ପାନ୍ତେ ସେ ଭୈରବାକାର ଧାରଣ କରି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଲୟ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ‘ଭୈରବ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 9

अस्मिन्कल्पे महादेवि प्रभासक्षेत्रमास्थितः । बभूव भैरवो रुद्रः कल्पान्ते लिंगमूर्तिमान्

ହେ ମହାଦେବୀ! ଏହି କଳ୍ପରେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ରୁଦ୍ର ଭୈରବ ହେଲେ; କଳ୍ପାନ୍ତେ ସେ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି।

Verse 10

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं भैरवेश्वरम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते जन्तुः पातकादतिभैरवात्

ଏଭଳି ସଂକ୍ଷେପରେ ଭୈରବେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଗଲା; ଏହା ଶୁଣିଲେ ଜୀବ ଅତିଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।