Adhyaya 91

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्र्यंबकेश्वरमव्ययम् । तत्पंचमं समाख्यातं रुद्राणामादिदैवतम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଅବ୍ୟୟ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେ (କ୍ରମରେ) ପଞ୍ଚମ ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଆଦିଦେବତା ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 2

शिखंडीश्वरमाख्यातं पूर्वं त्रेतायुगे प्रिये । तच्चाद्याहं प्रवक्ष्यामि यथा संज्ञायते नरैः

ହେ ପ୍ରିୟେ! ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ଏହା ପୂର୍ବେ ‘ଶିଖଣ୍ଡୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା; ଏବେ ଲୋକେ ଯେପରି ଚିହ୍ନନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

Verse 3

अस्ति सांबपुरं देवि तत्रस्थं परमेश्वरि । तस्यैवोत्तरदिग्भागे स्थानं कापालिकं स्मृतम्

ହେ ଦେବୀ, ପରମେଶ୍ୱରୀ! ସେଠାରେ ‘ସାମ୍ବପୁର’ ନାମକ ନଗର ଅଛି। ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ‘କାପାଳିକ-ସ୍ଥାନ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 4

कपालेश्वरनामा च यत्रेशो लिंगमूर्तिमान् । संस्थितः पापनाशाय दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

ସେଠାରେ ‘କପାଳେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ନୁହେଁ, ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ପାଏ।

Verse 5

तस्मादीशानदिग्भागे धनुषां षोडशांतरे । त्र्यंबकेश्वरनामा च तत्र रुद्रः स्थितः स्वयम्

ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ, ଷୋଳ ଧନୁଷ ଦୂରେ, ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 6

सर्वानुग्रहकर्त्ता च सर्वकामफलप्रदः । पुरा यत्रातपद्देवि तपो घोरं सुदुष्करम् । गुरुर्नामा ऋषिवरो देवदानवदुःसहम्

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନାର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ପୁରାକାଳରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ‘ଗୁରୁ’ ନାମକ ଋଷିବର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ଅତିଦୁଷ୍କର ତପ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 7

कोटीनां त्रितयं येन त्र्यंबको मंत्रनायकः । जप्तो दिव्येन विधिना त्रिकालं पूज्य शंकरम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ନାୟକ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’ ମନ୍ତ୍ର ଦିବ୍ୟ ବିଧିରେ ତିନି କୋଟିଥର ଜପ ହେଲା, ଏବଂ ତ୍ରିକାଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କରାଗଲା।

Verse 8

ततः प्रसाद्य देवेशं दिव्यैश्वर्यमवाप सः । चक्रे नाम स्वयं तस्य त्र्यंबकेश्वरमव्ययम्

ତତଃ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସେ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଅବ୍ୟୟ ନାମ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ସେ ନିଜେ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 9

जप्त्वा तु त्र्यंबकं मंत्रं यतः सिद्धिमवाप सः । दिव्याष्टगुणमैश्वर्यं तेनासौ त्र्यंबकेश्वरः

ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା; ତେଣୁ ଅଷ୍ଟଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କଲା, ଏହିହେତୁ ସେ (ଲିଙ୍ଗ) ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 10

सर्वपातक विध्वंसी दर्शनात्स्पर्शनादपि । यस्त्र्यंबकं जपेद्विप्रस्त्र्यंबकेश्वरसंनिधौ । स प्राप्नोति महासिद्धिं प्रत्यक्षं रुद्र एव सः

ଏହା ଦର୍ଶନରେ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାତକକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରେ। ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ସନ୍ନିଧିରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ମହାସିଦ୍ଧି ପାଏ—ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୁଦ୍ର ହୋଇଯାଏ।

Verse 11

दर्शनादपि तस्याथ पापं याति सहस्रधा । यस्तं पूजयते भक्त्या विधिना भावमास्थितः । वामदेवेन मंत्रेण स मुक्तः पातकैर्भवेत्

ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ପାପ ସହସ୍ରଧା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଯେ ଯଥାବିଧି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପାତକମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि । पूजास्तुतिकथाभिश्च स प्राप्नोतीप्सितं फलम्

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ରାତିରେ ଯେ ତଥା ଜାଗରଣ କରେ—ପୂଜା, ସ୍ତୁତି ଓ ପବିତ୍ର କଥାପାଠରେ ଲୀନ ହୋଇ—ସେ ଇପ୍ସିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 13

धेनुस्तत्रैव दातव्या सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ଯେମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । त्र्यंबकेश्वररुद्रस्य नृणां पुण्यफलप्रदम्

ହେ ଦେବୀ! ଏହିପରି ମୁଁ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାପନାଶକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲି; ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 91

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକାଦଶରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।