
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ତୀର୍ଥ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଭୂତେଶଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ଦ୍ୱିତୀୟ’ ନୀଳରୁଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ଯାହାର ଦୂରତା ଧନୁଷର ‘ଷୋଡଶ’ ପ୍ରମାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସେଠାରେ ଯାତ୍ରୀ ମହାଲିଙ୍ଗର ସ୍ନାନ କରାଇ, ଈଶ-ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଏହି ଆଚରଣ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରାଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଷ (ବଳଦ) ଦାନର ବିଧି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶେଷରେ ‘ନୀଳରୁଦ୍ର’ ନାମର କାରଣ—ଅଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଦୈତ୍ୟ ‘ଆନ୍ତକ’ଙ୍କ ବଧ ସ୍ମୃତି ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ରୋଦନ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ନୀଳରୁଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପାପନାଶକ; ଦର୍ଶନକାମୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नीलरुद्रं द्वितीयकम् । भूतेशादुत्तरे भागे धनुषां षोडशे स्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ର ନୀଳରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ଷୋଳ ଧନୁଷ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
महालिंगं महादेवि गणगंधर्वपूजितम् । संस्नाप्य तं विधानेन ईशमंत्रेण पूजयेत्
ହେ ମହାଦେବୀ, ସେଠାରେ ଗଣ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଏକ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାକୁ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ/ଅଭିଷେକ କରାଇ ଈଶମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
कुमुदोत्पलसंभारैः सम्यक्संभावितात्मवान् । कृत्वा प्रदक्षिणां तस्य नमस्कारेण पूजयेत्
କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳ ପୁଷ୍ପସମୂହ ନେଇ, ମନକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନମସ୍କାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
एवं कृत्वा नरो देवि राजसूयफलं लभेत् । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ଏପରି କଲେ, ହେ ଦେବୀ, ନର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ। ଯାତ୍ରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ସେଠାରେ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏକ ବୃଷଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
नीलांजननिभो दैत्यो निहतश्चांतकः पुरा । तस्य रोदयिता स्त्रीणां नीलरुद्रस्ततः स्मृतः
ପୂର୍ବେ ନୀଳାଞ୍ଜନ ସଦୃଶ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ‘ଅନ୍ତକ’ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ହତ ହୋଇଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ରୋଦନର କାରଣ ହେବାରୁ ସେ ‘ନୀଳରୁଦ୍ର’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 6
तस्य संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । सम्यक्छ्रद्धान्वितैः प्राप्यं श्राव्यं तद्दर्शनोत्सुकैः
ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା; ଏହା ପାପନାଶକ। ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦର୍ଶନକୁ ଉତ୍ସୁକମାନେ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
Verse 88
इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये नील रुद्रमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଏକାଦଶରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ନୀଳରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।